Memlekettik qyzmet – halyqqa qyzmet

Osy oraıda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev 2019 jylǵy 2 qyrkúıekte jarııalaǵan «Syndarly qoǵamdyq dıalog – Qazaqstannyń turaqtylyǵy men órkendeýiniń negizi» atty alǵashqy Joldaýynda: «Elimizdiń qoǵamdyq-saıası ómirin jańǵyrtpaı, tabysty ekonomıkalyq reformalardy iske asyrý múmkin emes. Bul – bizdiń ustanatyn basty qaǵıdatymyz. «Kúshti Prezıdent – yqpaldy Parlament – esep beretin Úkimet». Biz bul maqsatqa áli de jete qoıǵan joqpyz. Sondyqtan osy baǵyttaǵy jumysqa bar kúsh-jigerimizdi salýymyz qajet. Saıası júıeniń bul formýlasy memleket turaqtylyǵynyń negizi sanalady. Azamattardyń barlyq syndarly ótinish-tilekterin jedel ári tıimdi qarastyratyn «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasyn iske asyrý – bárimizge ortaq mindet. Bılik pen qoǵam arasynda turaqty dıalog ornatý arqyly ǵana qazirgi geosaıa­sı ahýalǵa beıimdelgen úılesimdi memleket qalyptastyrýǵa bolady», deı kelip, qoǵamdyq dıalog, ashyqtyq, adamdardyń muń-muqtajyna jedel nazar aýdarý memlekettik organdar qyzmetiniń negizgi basymdyqtary bolyp sanalady dep málimdedi.

Memleket basshysy memle­ket­tik qyzmet salasyndaǵy reformany Pre­zı­­dent Ákimshiliginen bastap, aza­mat­­­tardan kelip tús­ken ótinishterdi mem­le­kettik or­gan­dardyń sapaly qa­raýyn qadaǵalap, jedel sharalar qa­byl­daıtyn bólimdi qurdy. Sebebi kóp jaǵdaıda azamattar ortalyq jáne jer­gilikti memlekettik organdar basshy­larynyń nemquraı­dy­ly­ǵyna baılanysty Mem­leket basshysyna tikeleı júginýge máj­búr bolǵan edi.

Prezıdent memlekettik qyz­met­shiler jumysynyń tıimdi­ligin arttyrý maq­satynda mem­le­kettik qyzmetke arnaıy daıyndyǵy bar jas kadrlardy tartý mindetin qoıdy. Sonymen birge Úkimetke 2020 jyldan bastap memlekettik qyzmetshilerdiń sanyn birtindep qysqartýǵa kirisip, únem­delgen qarajatty neǵurlym paıdaly qyzmetkerlerdi yntalandyrýǵa jumsaýdy tapsyrdy. Sóıtip, 2021 jyly sheneýnikter sany 15 paıyzǵa – 9 610, onyń ishinde ortalyq memlekettik organdar – 5 481, jergilikti atqarýshy organdar 4 129 birlikke qysqartyldy. Sol jyldan bastap memlekettik organdarda jalaqy ortasha eseppen 1,9 ese ósirile otyryp, eńbekke aqy tóleýdiń jańa júıesi engizildi. Bul rette 2022 jyly Úkimet músheleri, óńirlerdiń ákimderi jáne depýtattar úshin laýazymdyq jala­qyny kóterýge besjyldyq moratorıı belgilendi.

Prezıdenttiń tapsyrmasyna sáıkes memlekettik organdar basshylarynyń qaramaǵyndaǵy qyzmet­kerlerdiń sybaılas jem­­qorlyq qylmys jasa­ǵany úshin jaýapkershiligi zań jú­zinde bekitildi. Buǵan qosa sybaılas jemqorlyq qyl­mystar úshin jaýap­ker­shilikti qatań­datý, onyń ishinde shartty túrde mer­ziminen buryn bosatýdy joıý, kva­zımemlekettik sektorda jumys isteýge ómir boıy tyıym salýdy engizý, sondaı-aq memlekettik qyzmetshilerdiń sheteldik bankterde shottar ıelenýine shekteý qoıý boıynsha birqatar zańnamalyq shara qabyl­dandy.

Merıtokratııa qaǵıdaty bo­ıynsha kadrlardy irikteý júıesi jetildirildi. Kelisimshart boıynsha jumys isteıtin qyzmetshiler ınstıtýty engizildi. Memlekettik qyzmetshiler «Dıplommen – aýylǵa» memlekettik baǵdarla­ma­sy­na engizildi.

Memleket basshysynyń 2019 jylǵy 27 tamyzdaǵy Jar­lyǵymen Prezıdent janyn­daǵy Jastar kadr rezervi jó­nin­degi ulttyq komıssııa qurylyp, Pre­zı­denttik jas­­tar kadr rezervin qa­lyp­tastyrý qaǵıdalary bekitildi. Sodan beri jyl saıyn Prezıdenttik jas­tar kadr rezervine irikteý jáne olardy jumysqa ornalastyrý júzege asyrylyp keledi. Naqty aıtsaq, atalǵan rezervke alynǵan jas mamandardyń 271-i, nemese 67,7 paıyzy jaýapty laýazymdarǵa taǵaıyndaldy, onyń ishinde 34 rezervshi saıası laýazymdarǵa ıe boldy. Sondaı-aq jergilikti atqarýshy organdar úshin О́ńirlik kadr rezervi engizilip, oǵan irikteý 2023 jylǵy 1 naýryzda bastaldy.

Memlekettik qyzmet sala­syn­daǵy reforma buryn qa­lyp­tasqan kináratty ahýaldy saýyqtyryp, memlekettik qyzmetshilerdiń jańa jaǵdaıda jumys isteýine múmkindik týǵyz­dy. Olardyń biliktiligine, mo­raldyq ustanymy men minez-qulqyna qatysty talaptar kúsheıtilip jatyr. Mem­leket­tik mekemeler ashyq ju­mys isteýge kóship, joǵary laýazym ıeleri jurtshylyqpen jıirek kez­desetin boldy. Munyń ózi olar­dyń sheshim qabyldaý úderi­siniń tıimdiligin arttyrdy. Bul ásirese bıylǵy alapat sý tas­qyny kezinde anyq baıqaldy. On óńirde jarııalanǵan tótenshe jaǵdaı kezinde arnaýly apattyq-qutqarý qyzmetterimen qatar jergilikti ákim­dikterdiń basshy-qosshysynyń bári ýaqytpen sanas­paı jumys istedi. Ná­tı­jesinde, sý basqan eldi mekenderden 119 myńnan astam adam, onyń ishinde 44 myńnan astam bala evakýa­sııa­landy. Qazirgi kezde memlekettik qyz­metshiler tasqyn saldaryn joıý jónin­de­gi jumys­tyń bel ortasynda júr.

Shyntýaıtynda, qazirgi alma­ǵaıyp kezeńde memlekettik organ­dar elimizdiń barlyq salasyn­daǵy kókeıkesti máse­le­lerdi sheshýmen qatar Memleket basshysy aıqyndaǵan aýqymdy refor­malardy júzege asyrýmen qatar aınalysyp, eleýli synaqtan ótip jatyr.

Memlekettik qyzmetti bú­gingi zaman talabyna oraı odan ári jetildirý qajettigi de daýsyz. Bul rette Ulttyq ekonomıka mınıstrligi Memleket basshy­sy­nyń 2022 jylǵy 2 maý­symda bergen tapsyrmasyna sáıkes Jergilikti atqarýshy or­gandardyń bazalyq qury­ly­my­nyń jobasyn ázir­lep, aldaǵy ýaqytta óńir­lik basqarmalardyń sanyn qa­zirgi 24-ten 20-ǵa deıin, al aýdan­dyq bólimderdiń sanyn 12-den 8-10-ǵa deıin qysqartýdy kóz­dep otyr. Al Prezıdent bas­ta­ma­shylyq etken saıa­sı jáne áleýmettik-ekonomıkalyq refor­malardyń negizgi salmaǵy óńir­lerdiń at­qarýshy organdaryna túsip otyrǵan qazirgi ýaqytta mundaı tásilmen kelisý qıyn. Parlament Májilisiniń depýtattary aıtyp júrgendeı, jer­gilikti atqarýshy organdardy emes, bir­qatar mı­nıstrliktiń aýmaqtyq de­par­­tamentterin ońtaılandyrý qa­jet sııaqty. Sebebi ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdar memlekettik bıliktiń bir tarmaǵy, ıaǵnı birtutas atqarýshy bılik bolyp sanalady. Soǵan qaramastan mınıstrlikterdiń kópshiligi bir kezde ózderiniń aýmaqtyq qurylymdaryn quryp, olarǵa baqylaý-qadaǵalaý fýnksııasyn bergendigi sheneýnikter sanyn kóbeıtýden basqa nátıje berip otyrǵany shamaly. Mysal úshin óńirlik ákimdikterdiń Bilim basqarmalary barda Oqý-aǵartý mınıstrliginiń Bilim salasyndaǵy baqylaý departamentterin qurý elimizdegi bilim berý sapasyn jaq­sartty ma?

Memlekettik qyzmet salasyn reformalaý isine elimizdiń ákim­shilik-aýmaqtyq qurylymyn jetildirý sharalarynyń tike­leı qatysy bar. Bul rette Memleket basshysy 2022 jylǵy 16 naýryzdaǵy «Jańa Qazaqstan: jańarý men jańǵyrý joly» Joldaýynda: «Eń aldymen, Semeı aımaǵynda Abaı oblysyn qurýdy usynamyn. Semeı qalasy jańa oblystyń ortalyǵy bolady. Osy máseleni aımaq turǵyndary kópten beri aıtyp júrgenin bilemin. Qazir ol jaqta sheshimin tap­paǵan túıtkilder az emes. Mysaly, aımaqtyń ishki ınfraqurylymy ábden tozǵan. Kezinde Alash arystarynyń basyn qosqan Semeı qalasynyń jaǵdaıy da máz emes. Biz tarıhı ádildikti ornatyp, ulylarymyz dúnıege kelgen kıeli ólkeni qaıta jańǵyrtýǵa tıispiz.

Taǵy bir másele. Burynǵy Jezqazǵan oblysynyń aýmaǵynda Ulytaý oblysyn qurý qajet. Jez­qazǵan qalasy qaıtadan oblys ortalyǵy bolady. Bul aımaqta derbes oblys qurý – ekono­mıkalyq qana emes, rýhanı jaǵynan da mańyzdy sheshim. Keń-baıtaq qazaq jeriniń dál júreginde ornalasqan Ulytaýdyń tól tarıhymyzdaǵy orny erekshe. El taǵdyry sheshilgen uly jıyndar osynda ótken. Saryarqanyń tórinde ornalasqan bul aımaqtyń týrıstik áleýeti óte zor. Onyń óndiristik qýatyn, logıstıkalyq múmkindigin utymdy paıdalaný kerek. Bir sózben aıtqanda, biz Ulytaý aımaǵynyń damýyna jol ashamyz.

Úshinshi másele. Almaty aglomerasııasyna qatysty túıtkilder kóp. Oblys turǵyndary negizinen qala tóńi­re­gine shoǵyrlanǵan. Uzynaǵashtaǵy nemese Talǵardaǵy máseleni sonaý Taldyqorǵanda otyryp sheshý ońaı emes. Oblys ortalyǵyna barý úshin halyqtyń alysqa sabylýyna týra keledi. Osy jáne basqa da jaıttardy eskere otyryp, Almaty oblysyn ekige bólýdi usynamyn. Bul óńirde Jetisý jáne Almaty oblystary qurylady. Almaty oblysynyń ortalyǵy Qapshaǵaıda bolýy kerek. Al Jetisý oblysynyń ortalyǵy Taldyqorǵanda ornalasady. Bul qadamdar aımaqtardy damytý isine tyń serpin beredi dep sanaımyn.

Jalpy, jańa oblystardyń qurylýy – kópshiliktiń kókeıin­de júrgen másele. Ke­zinde oblys mártebesinen aıyrylǵan óńirlerde turǵyn­dar sany azaıyp, turmys sapasy tómendep ketkeni jasyryn emes. Osy olqylyqtyń ornyn toltyratyn kez keldi. Ákimshilik-aýmaqtyq ózgerister memlekettik basqarý úderisin jeńildetedi. Jurttyń oblys ortalyǵyna barys-keli­sin ońaılatady. Ishki kóshi-qon máselesin retteýge septigin tıgi­zedi», degen bolatyn.

Jańadan qurylǵan úsh oblys­qa qosa, Almaty oblysynda «G-4 City» retinde Alataý qalasy qu­ryldy. Túrkistan oblysynda Saýran jańa ákimshilik aýdany qurylyp, Aqmola oblysynyń Qosshy aýylyna oblystyq mańyzy bar qala mártebesi be­rildi. Abaı, Almaty, Shyǵys Qazaq­stan oblys­tarynyń shekara mańyndaǵy buryn ja­bylyp qalǵan aýdandary qalpyna kel­tirildi.

Prezıdent Ulttyq quryltaı­dyń Túrkistanda ótken ekinshi otyrysynda sóılegen sózinde: «Memleket basshysy retinde aıtarym, mınıstrlerdiń, ákimderdiń jáne basqa da memlekettik qyz­met­shilerdiń boıynda negizgi eki qasıet bolýy kerek. Bul – professıonalızm, ıaǵnı naǵyz maman bolý jáne otanshyldyq», degen edi. Memlekettik qyzmetshilerge qazirgi tańda qoıylyp otyrǵan basty talap – osy.