Turǵyn úımen qamtamasyz etýdiń tıimdiligi artady

Qazaqstan-Sıngapýr qatynasy nyǵaıa túspek

Kún tártibinde qaralǵan alǵashqy eki zań jobasy týraly, ıaǵnı «Qazaqstan Respýb­lıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaqtardy paıdalanǵany úshin tólem alý tártibin jetildirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrý engizý týraly» zań jobasy boıynsha qorytyndy ázirleý jaıly ilespe baıandamany Qarjy jáne bıýdjet komıtetiniń tóraǵasy Tatıana Saveleva jasady. Sondaı-aq ol osy máselege baılanysty elimizdiń Salyq ko­deksin jetildirý boıynsha ózge­ris­ter engizý týraly da baıandady.

Sondaı-aq jalpy otyrysta qaral­ǵan halyqaralyq keli­sim­derdi ratıfı­kasııa­laýǵa qatysty zań jobalarynan Qazaqstan-Sın­gapýr yntymaqtastyǵy aıasyn­da­ǵy kelisim de maquldanyp, tıis­ti she­shimi shyǵaryldy. Osy ratı­fı­ka­sııanyń arqasynda endi eli­miz­diń qyzmet eksporttaýshylary Sıngapýr naryǵyna shyǵa alady.

Májilis ratıfıkasııalaǵan Qazaq­stan men Sıngapýr ara­syndaǵy kórseti­letin qyzmet­ter saýdasy jáne ınvestısııalar týraly kelisim byltyr 22 mamyrda Astanada jasalǵan. Qos taraptyń saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyǵyn keńeıtýdi kózdegen qujat eki el arasynda kórsetiletin qyzmetterdiń erkin saýdasy týraly alǵashqy kelisim bolyp otyr. Bul týraly jalpy oty­rysta depýtattar aldynda eli­miz­diń Saýda jáne ıntegrasııa mı­nıstri Arman Shaqqalıev habarlady.

– Sıngapýr kórsetiletin qyz­metterde damýdyń ozyq táji­rı­be­sine ıe, buǵan onyń ekono­mı­ka­lyq kórsetkishteri men ınno­va­sııalyq jetistikteri dálel bola alady. Bul el – Ońtústik-Shyǵys Azııa aımaǵyndaǵy jáne jal­py álemdik ekonomıkadaǵy flag­man, sondaı-aq iri IT jáne qar­jy haby. Qazaqstan men Sın­gapýr arasyndaǵy taýar aı­na­lymy ótken jyly 1,8 mlrd dol­lardy qurady, onyń ishinde, otandyq eksport – 94%. Qazaqstan men Sıngapýr arasyndaǵy kórsetiletin qyzmetter saýdasy byltyr 9,6 mln dollarǵa jetip, Qazaqstan tarapynyń qyzmetter ekspor­tynyń úlesi 37%-dy quraǵan. Iаǵnı elimizdiń qyzmet berýshileri – 3,5 mln, al sıngapýrlyqtar 6 mln dollarǵa qyzmet kórsetti, – dedi mınıstr A.Shaqqalıev.

Jalpy, bul kelisimdi ratıfıkasııalaý otandyq qyzmet berýshilerdiń seriktes naryqqa qoljetimdiligin arttyrý úshin jaǵdaı jasaýǵa baǵyttalǵan. Sony­men qatar Qazaqstan kapı­­talynyń qatysýymen kásip­oryndar qurýǵa, ózara ınvestı­sııa­lardy tartýǵa jáne qorǵaý­ǵa baǵyttalǵan qosymsha múmkin­dikter qarastyrylady. Keıingi 10 jylda Sıngapýrdyń Qazaqstanǵa salǵan tikeleı ınvestısııasynyń jalpy kólemi 1,7 mlrd dollardy quraǵan eken.

Kólik salasyndaǵy ózekti máseleler

Májilis kólikti damytýǵa jáne kólik salasyndaǵy memlekettik baqy­laýdy qamtamasyz etýge bó­lingen bıýdjet qarajatyn paı­da­lanýdyń tıimdiligi týraly Joǵa­ry aýdıtorlyq palatanyń esebin tal­qylady. Aldymen osy másele týraly Joǵary aýdıtorlyq palatanyń tóraǵasy Álıhan Smaıylov esep berdi. Onyń aıtýynsha, «Qazaq­stan temir joly» AQ kompanııalar tobynyń qaryzy 10 jylda 928 mlrd teńgeden 2,9 trln teńgege deıin nemese 212,7 paıyzǵa ulǵaıǵan.

Joǵary aýdıtorlyq palata esebinde respýblıkalyq ma­ńyzy bar joldardy kútip ustaý sapasynyń tómendigi de aıtyldy. Oǵan basty sebep – joldardyń paıdalaný tehnıkasy men normatıvke sáıkes jabdyqtalmaýy. Sonymen qa­tar talqylaýda vagondardyń je­tis­peýshiligi, vagondardyń sanı­tarlyq talapqa saı kelmeýi, jol sapasyn baqylaýdy tolyq sıfr­landyrý, rekonstrýksııalaý ju­my­s­tarynyń uzaqqa sozylýy men qu­nynyń joǵarylaýy syndy sala­daǵy ózekti máseleler sóz boldy.

Otyrys barysynda Úkimet pen Kólik mınıstrligine jáne «Qazaq­stan temir joly» UK» AQ-na qaryz júktemesin azaıtý sha­ra­laryn qabyldaý, temir­­jol kó­ligi salasyndaǵy memle­kettik baqy­laýdy kúsheıtý, tasy­mal­daý­shynyń jańǵyrtý baǵy­tyn­daǵy mindettemelerin belgileý, aktıvterdi rekonstrýksııalaý jáne jańartý sharalaryn júrgizý tapsyryldy. Sondaı-aq konkýrs­tar ótkizý úderisterin sıfrlan­dyrý arqyly áleýmettik mańy­zy bar temirjol tasymaldaryn mem­lekettik qoldaý sharala­ryn bólýdiń ashyqtyǵyn qamtamasyz etý, jeke ınvestısııalar arqyly magıs­traldyq temirjol jeli­lerin damytý úshin jaǵdaı jasaý, sal­maq ólshemderi artyp ketken aýyr salmaqty avtokólik qural­daryn avtomobıl joldaryna jibermeý sharalary da júkteldi.

Arnaıy ortalyq qurylady

Májilis turǵyn úı saıasatyn reformalaý máseleleri bo­ıynsha zańdy ekinshi oqy­lym­da qabyldady. Zańdy Mem­leket basshysynyń azamattar­dy qol­jetimdi baspanamen qamta­masyz etý máselesin sheshý týraly tapsyrmasyn oryndaý maq­satynda Úkimet ázirlegen.

Ekonomıkalyq reforma jáne óńirlik damý komıtetiniń múshesi Ulyqbek Tumashınovtyń aıtýynsha, bıyldan bastap elimizde Turǵyn úımen qamtamasyz etý ortalyǵy qurylmaq. Osy maq­sat­ta «Otbasy banki» AQ ulttyq damý ınstıtýtyna aınalady. Turǵyn úıdi ornalastyrý, esepke alý jáne bólý fýnksııalary jergilikti atqarýshy organdardan osy ınstıtýtqa beriledi.

Ekinshi oqylymǵa daıyndaý barysynda depýtattar «Otbasy bankiniń» ekinshi deńgeıdegi bank­ter júıesinde jáne depozıtterge mindetti kepildik berý júıesinde saqtalýyna baǵyttalǵan túze­tý­ler engizdi. Sondaı-aq bank qyz­metin lı­senzııalaý jalǵasa beretin boldy.

Sonymen qatar «Turǵyn úı­men qamtamasyz etý ortalyǵy» jańa elektrondy derekter bazasy qurylady, onda baspanaǵa muqt­aj jáne «Otbasy bankinde» tir­kelgen azamattar týraly máli­metter qamtylady. Buǵan qosa zań jobasyna «satyp alý qu­qy­ǵynsyz» aza­mattarǵa jalǵa beril­gen turǵyn úılerge endi «jeke­shelendirý quqyǵyn berý» týraly usynys engizilip, qoldaý tapty.

– Satyp alý quqyǵynsyz beriletin turǵyn úıler halyqtyń áleýmettik osal toptaryna ǵana beriletini belgili. Bul azamattarǵa jalǵa beriletin baspanany jeke menshik retinde qaldyq qunymen alýǵa múmkindik beredi. Mundaı jańa jekeshelendirý quqyǵyn barlyq óńirdegi halyqtyń áleý­mettik osal toptaryna jatatyn 51 myń azamat paıdalana alady, – dedi U.Tumashınov.

Endigi jerde buryn memle­kettik turǵyn úı qorynan baspana alyp, ony jekeshelendirip alǵan azamattardy tirkeýden bas tartý normasy da engiziledi. Mem­lekettik baǵdarlamalar boıynsha ıpotekalyq nesıe alǵandar da tirkelmeıdi.

– Jalǵyz baspanasy «apatty turǵyn úı» dep tanylǵan úıdiń ornyna berilgen turǵyn úıge jekeshelendirý quqyǵyn berý engizilip otyr. Ol da qoldaý tapty. Bul usynys 1 600 astam azamattyń máselesin sheshýge baǵyttalǵan. «Turǵyn úı qatynastary týraly» zańnyń 13-babynyń 8-tarmaǵyna sáıkes, memlekettik turǵyn úı qorynan turyp jatqan úılerdi 11 sanatqa «menshigine óteýsiz alýǵa» qoldanystaǵy quqyq saqtaldy. Depýtattardyń túzetýine Úkimet oń qorytyndysyn berdi, – degen baıandamashy memlekettik qordan baspana alý basymdyqtarynyń tizbesi keńeıtiletinin de jetkizdi.

Jańa zańda halyqtyń áleý­met­tik turǵyda az qamtylǵan toptary­nyń tórt sanaty úshin mem­lekettik turǵyn úı qory­nan baspana alýdyń basym quqy­ǵy saqtalady. Bular – soǵys ardager­leri, jetim jáne ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalar, kópbalaly analar, «Altyn alqa», «Kúmis alqa» ıegerleri, sondaı-aq kópbalaly otbasylar.

Qyzmet babynda qaza tapqan­dardyń otbasylaryna baspana beriledi. Zańda memlekettik nemese qoǵamdyq mindetterin, áskerı bo­ryshyn óteý kezinde, adam ómi­rin saqtap qalý jáne qu­qyq­tyq tártipti saqtaý kezinde qaza tap­­qan adamdardyń otbasylary­na tur­­ǵyn úı berý usynylyp otyr. Jer­gilikti atqarýshy organdar osy sanattaǵy azamattardy qyz­met­ker qaıtys bolǵan kúnnen bas­tap bir jyldan keshiktirmeı turǵyn úımen qamtamasyz etýge mindetti.

Budan bólek halyqtyń áleý­met­tik turǵyda az qamtylǵan top­­­­­tary­nyń tizimi keńeıtiledi. «Je­­sir­­ler» sanaty jeke táýelsiz sanat­­qa bólinedi. Túzetý­ler asy­raý­­­­shy­­­synan aıyrylǵan­dardyń mú­d­­d­e­­lerin qorǵaý úshin engizilip otyr.

Azamattar apatty úılerdiń ornyna berilgen turǵyn úılerdi jeke­shelendirýge múmkindik alady. Depý­tattar engizgen túzetýlerdiń arqasynda birqatar otandasymyz ózderi turyp jatqan baspanaǵa menshik quqyǵyn ala alady. Olarǵa berilgen turǵyn úıdi jekeshelendirý quqyǵy jalǵyz baspanasy qaýipti dep tanylǵan azamattarǵa beriledi.

Otyrys sońynda depýtattar depýtat­tyq saýaldaryn jarııa etti. Premer-mınıstrdiń orynbasary Roman Sklıarǵa sa­ýal joldaǵan «Amanat» partııasy frak­sııasynyń depýtaty Qazybek Álishev Aqtóbe qalasy Almaty aýda­nynda jańa aýrý­hana qajettigine qatysty máse­le kóterdi. Ol Aqtóbe qalasynyń shal­ǵaı shetinde orna­lasqan Almaty aýdany­nyń 35 myń turǵynynyń ıgiligi úshin zamanaýı aýrýhana salý qajet deıdi.

– Aýdannyń 35 myń turǵyny qysta borandatyp, kóktem men kúzde jań­byr­­latyp 7-8 aıaldama qatynap, №2 qala­lyq aýrýhanaǵa barýǵa májbúr. Saýa­ly­myzdy buǵan deıin Densaýlyq saqtaý mı­nıstrligine joldaǵanbyz. Alaıda, búgingi tańda, «óńirlerde densaý­lyq saqtaý uıymdaryn damytý shara­laryn qabyldaý jergilikti atqarý­shy or­gandardyń quzyretinde» degen shyǵa­ryp salma jaýabyn aldyq, – deıdi depýtat.

Al Naýryz Saılaýbaı qoǵam­daǵy jeń ushynan jalǵas­qan jemqorlyq jaıyn qozǵady.

– Tarıhy tereń bilim orda­laryndaǵy jemqorlyq jáne baldyrǵandardyń tamaǵyna talas­qandar qazirgi tańda tyıylmaı tur. Jemqorlyq áreketi mektepke qarapaıym eden jýýshy, kúzetshi jáne aýla sypyrýshy bolyp jumysqa turaıyn deseń de jaǵańnan alyp, tyǵyryqqa tireıdi. Ustaz bolyp, shákirt tárbıeleımin deseńiz onyń stavkasy bólek áńgime. Joǵary oqý ornyn bitirip, jumys istegisi keletin jas mamannyń saǵy synyp, osynyń kesirinen basqa salaǵa ketýge májbúr, – degen depýtat sóziniń dáıektiligi úshin biraz faktini mysalǵa keltirdi.

Depýtat Oqý-aǵartý mınıstri Ǵanı Beısembaevqa esep júıeleri arasyndaǵy baılanysty túzetý, ıaǵnı saladaǵy basshylar men esepshiler arasyndaǵy sybaı­lastyq­ty joıý, mektepterde muǵa­limderden «belgisiz qor­larǵa» qarajat jınaýdy tyıý, bıýd­jettik jospar men bólinistiń ashyqtyǵy jáne osy júıeni sıfr­landyrý arqyly aqparattyq ashyqtyqtyń qoljetimdiligin qamtamasyz etý, eńbekaqyny esepteý jáne jergilikti jerlerdegi bilim salasyndaǵy bıýd­jettiń ashyqtyǵyn qamtamasyz etý syndy usynystaryn joldady.