Mańyzdy qujattar maquldandy

Halyqaralyq yntymaqtastyq nyǵaıady

Otyrys barysynda birqatar halyq­aralyq kelisim ratıfıkasııalan­dy. Atalǵan zańdar negizinen halyq­aralyq júk tasymaldaý rásim­derin ońaılatýdy, sondaı-aq tran­zıttik-kóliktik áleýetti jáne halyqaralyq saýda-ekonomıkalyq qatynastardy odan ári nyǵaıtý úshin qolaıly jaǵdaı jasaýdy kózdeıdi. Olar – «Túrki memleketteri uıymyna múshe memleketterdiń úkimetteri arasyndaǵy halyqaralyq quramdastyrylǵan júk tasymaldary týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly», «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Úkimeti arasyndaǵy halyqaralyq avtomobıl tasymaldary týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly», «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Úkimeti arasyndaǵy Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵytyn damytý jónindegi kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Úkimeti arasyndaǵy Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵytyn, onyń ishinde Qytaı – Eýropa qatynasyndaǵy konteınerlik poıyzdar úshin damytý jónindegi kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zańdar.

Palata otyrysynda Qazaqstan men Qytaı arasyndaǵy mádenı-gýma­nı­tarlyq saladaǵy yntymaq­tastyq­ty damytýǵa arnalǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Úkimeti arasyndaǵy mádenı ortalyqtardy ózara qurý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań da qaralyp, maquldandy.

Memlekettik satyp alýlar sıfrlandyrylady

Sonymen qatar depýtattar «Mem­lekettik satyp alý týraly» zańdy jáne oǵan ilespe «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine satyp alý jáne artyq zańnamalyq reglament­teýdi bolǵyzbaý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly», «Qazaqstan Respýblıkasynyń Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodeksine ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańdardy qarady.

Senat tóraǵasy zańnamalyq túze­týlerdiń mańyzyna nazar aýdaryp, Memleket basshysy Joldaýda satyp alýdyń jańa sapaly júıesin engizýdi tapsyrǵanyn tilge tıek etti. Sondaı-aq ol zańnyń negizgi normalaryna toqtalyp ótti.

«Bul zańdar Prezıdent tapsyrmasyn oryndaý maqsatymen maquldandy. Sonyń aıasynda ádil, ashyq jáne tıimdi memlekettik satyp alý júıesin qalyptastyrý úshin jańa quqyqtyq tetikter qarastyrylyp otyr. Atap aıtqanda, memlekettik satyp alý rásimderi qaıta qaralyp, úderisterdi odan ári ońtaılandyrýǵa jáne olardy sıfrlandyrýǵa basa mán berildi. Memlekettik satyp alýlardaǵy sybaılas jemqorlyq táýekelderin barynsha azaıtýǵa, sondaı-aq qoǵamdyq baqylaýdy kúsheıtýge arnalǵan erejeler de bar. Otandyq taýar óndirýshilerdi qoldaý sharalary da nazardan tys qalǵan joq. Satyp alynatyn taýarlar men kórsetiletin qyzmetterdiń sapasyn qamtamasyz etý jáne olardyń ýaqtyly oryndalýy úshin bıznestiń jaýapkershiligin arttyrýǵa arnalǵan normalar da qamtylǵan. Ádil jáne transparentti memlekettik satyp alý zańnamasy el ekonomıkasynyń ósýine oń yqpalyn tıgizedi dep senemiz», dedi M.Áshimbaev.

Ulttyq ǵylymı júıeni jetildiredi

Senat otyrysynda depýtattar «Ǵylym jáne tehnologııalyq saıasat týraly» zańdy jáne oǵan ilespe «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine ǵylym jáne tehnologııalyq saıasat, platformalyq jumyspen qamtý jáne memlekettik baqylaý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly», «Salyq jáne bıýdjetke tólenetin basqa da mindetti tólemder týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Kodeksine (Salyq kodeksi) jáne «Salyq jáne bıýdjetke tólenetin basqa da mindetti tólemder týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Kodeksin (Salyq kodeksi) qoldanysqa engizý týraly» zańǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańdardy ekinshi oqylymda qarap, maquldady.

Palata tóraǵasy atap ótkendeı, zańdarǵa engizilgen túzetýler ulttyq ǵylymı júıeni jetildirýdi, sondaı-aq ǵylymı-tehnıkalyq jáne ınno­vasııalyq qyzmetti tıimdi úılestirýdi kózdeıdi.

«Negizgi zań arqyly ǵylymı qyzmet sýbektileri jáne olardyń quqyqtary aıqyndaldy. Jas ǵalymdardy yntalandyrý jáne ǵylymı qyzmetti qarjylandyrý tetikteri de qaıta qaralyp otyr. Ǵylymı-tehnıkalyq jetistikterdi kommersııalandyrýǵa arnalǵan túzetýler de qamtylǵan. Osyǵan oraı kásipkerlerge salyqtyq jáne ınvestısııalyq jeńildikter berý qarastyrylyp otyr. Aldaǵy ýaqytta qaralǵan zańdar elimizdiń ǵylymı júıesin jańǵyrtýǵa óz septigin tıgizedi dep senemiz», dedi M.Áshimbaev.

Sondaı-aq otyrys kezinde Mem­leket basshysynyń tapsyrmasymen qurylǵan Qazaqstan Respýblıkasynyń ornyqty damý salasyndaǵy ulttyq maqsattary men mindetteriniń iske asyrylýyna monıtorıng júrgizý jónindegi Parlamenttik komıssııanyń quramyna Senat depýtattaryn saılaý týraly másele qaraldy. Parlament regla­mentine sáıkes eki Palata birlesken otyrysqa deıin Komıssııa quramyna enetin kandıdatýralaryn aıqyndaýy qajet. Osyǵan baılanysty Senattan Parlamenttik komıssııanyń quramyna Olga Býlavkına men Evgenıı Bolgertti saılaý týraly sheshim qabyldandy.

Kitaphanashynyń jalaqysy tómen

Senat otyrysy kezinde depýtattar depýtattyq saýaldaryn joldady. Nurtóre Júsip depýtattyq saýalynda eldegi qatardaǵy kitaphanashylardyń ortasha jalaqysy 125 000 teńgeni quraıtynyn jáne bul bilikti kadr­lardyń osy saladan ketýine yqpal etetinin atap ótti. Qazirgi ýaqytta ki­taphana salasyn damytý úshin qa­jet­­ti zańnamalyq baza joq. Kitap­hanalar zamanaýı kompıýterlik jáne kóshirý-kóbeıtý tehnıkasymen tolyq jabdyqtalmaǵan, al qolda bar quraldar moraldyq jáne fızıkalyq turǵydan eskirgen.

«Kitaphanalar kompıýtermen jáne kóshirý-kóbeıtý tehnıkasymen nashar jabdyqtalǵan, kóbi eskirgen. Kóptegen kitaphananyń ǵımarattary uzaq jyldar boıy kúrdeli jóndeýden ótpegen. Arnaýly kitaphanalardaǵy, balalar, jasóspirimder, zaǵıp jáne nashar kóretinderge arnalǵan kitaphanalardyń jaǵdaıy kóńilden shyǵa bermeıdi. Múgedektigi jáne erekshe qajettilikteri bar adamdardyń kirýi jáne erkin júrýi óte qıyn. Pandýstar, ámbebap kabınasy bar sanıtarlyq toraptar, kólik quraldaryna arnalǵan turaq oryndary joq», dedi Nurtóre Júsip.

Sonymen qatar senator kitaphana qoryn tolyqtyrý máselelerine nazar aýdardy. Qoljetimdi kitaptardyń kópshiligi eskirgen jáne oqyrmandardyń zamanaýı aqparattyq suranysyna sáıkes kelmeıdi. Qarjylandyrý­dyń jetkiliksizdigine baılanysty kitap qoryn jyl saıyn jańartý isi keıin­gi 20 jylda nebári 1,8%-dy qurap otyr. Avtorlyq quqyq týraly zań­nyń normalary qazirgi avtorlardyń shyǵarmalaryn sıfrlyq formatta tolyq usynýǵa múmkindik bermeıdi, bul kitaptarǵa qoljetimdilikti shekteıdi.

«Kópshilik kitaphanalardyń tek 60,7%-y ınternet jelisine tolyq­qandy qosylǵan. Osyǵan baılanys­ty kitaphana salasyn jańǵyrtý, kitaphanalarǵa qatysty memlekettiń jaýapkershiligi men mindetterin aıqyndaý úshin «Kitaphana isi» týraly jeke zań qabyldaý qajet. Bilikti kadrlardy tartý jáne ustap qalý úshin kitaphanashylardyń jalaqy­syn memlekettik deńgeıde kóterý kerek. О́ńirlik kitaphanalar qorlaryn tolyqqandy jáne ýaqtyly tolyqtyrý úshin Kitaphanalyq biryńǵaı ortalyq qurý kerek», dedi senator.

Qan qyzmetiniń ǵımaraty qaqyrap tur

Keıingi 5 jylda elimizde donorlyq qandy tutyný 13%-ǵa ósti, biraq bul rette salalyq mekeme – Qan qyzmetiniń ǵylymı-ádistemelik ortalyǵynda jedel sheshýdi talap etetin birqatar problema bar.

Senator Aınur Arǵynbekova depý­tattyq saýalynda respýblıkanyń qan qyzmetin damytýdy úılestirýmen qatar, bul ortalyq elordadaǵy barlyq medısınalyq uıymdardy donorlyq qanmen qamtamasyz etetinin aıtty. Alýan túrli jáne kúrdeli tehnologııa qoldanylatyn ortalyq bolsa da Trans­fýzıologııa ǵylymı-óndiristik orta­lyǵynyń ǵımaraty aýyr jaǵdaıda tur.

«15 jyl buryn paıdalanýǵa beril­genine qaramastan, qurylys kezinde jiberilgen olqylyqtardyń saldarynan ortalyqtyń ǵımarattary birtindep buzylyp jatyr. Ǵımarattyń jeldetý júıesi durys jobalanbaǵan jáne tek 55%-y jumys isteıdi. Tóbeden sý aǵady, onyń bári tóbe jabyndysy­nyń buzylýyna ákeledi jáne qulap ketý qaýpin týǵyzady. Osynyń bári ortalyqtyń qaltqysyz jumys isteýine qater tóndiredi», dedi senator.

Depýtat Astanada medısınalyq kómek kórsetý kólemin eskere otyryp, bul máseleniń erekshe mańyzy bar dep sanaıdy. Senator osyǵan baılanysty Premer-mınıstr Oljas Bektenovke qazirgi problemalarǵa nazar aýdarýdy jáne olardy sheshýge járdemdesýdi surady.

«Transfýzıologııa ǵylymı-óndiris­tik ortalyǵynyń ǵımaraty kúrdeli jóndeýdi qajet etedi. 2020 jyldan beri ortalyq kúrdeli jóndeý jumys­taryna qarjy bólý úshin Qar­jy mınıstrligine 5 ret ótinim berse de aqsha bólingen joq. Qazirgi kezde jobalaý-smetalyq qujattarǵa túzetý engizilip, quny 6,1 mıllıard teń­ge bolatyn kúrdeli jóndeý jumys­taryna qorytyndy alyndy. Medı­sı­nalyq kómek kólemi arta túsken kezde jáne donor qanynyń qoryn jasap qoıý elimizdiń ulttyq qaýip­­sizdigi máselesi bolǵandyqtan Trans­­fýzıologııa ǵylymı-óndiristik orta­­lyǵy ǵımaratyna kúrdeli jóndeý ju­mys­­taryn jasaý úshin qarjy bólý máse­l­esin qoldaýdy ótinemin», dedi depýtat.

Sonymen qatar Senat otyrysynda Alısher Satvaldıev sýbsıdııalaý­dyń jańa erejelerine baılanysty shymkenttik sharýalar memlekettik qoldaýdan aıyrylýy múmkin ekenin aıtty. Osyǵan oraı depýtat jaqynda kúshine engen erejelerge ózgerister engizý qajettigin tilge tıek etti.

Senator Zakırjan Kýzıev te aýyl sha­rýa­shylyǵyn sýbsıdııalaý júıesin jetil­dirý kerektigine mán berdi. Bul rette depýtat agroónerkásiptik keshen sýbek­­tilerin jeńildetilgen nesıe­leý jáne sýb­sıdııalaý qyzmetterin bir sıfr­­lyq platformada biriktirýdi usyndy.

Al Bekbolat Orynbekov Jambyl obly­synda júrgizilip jatqan gaz quby­ry qurylysynyń qarqynyn synǵa aldy. Senator qalyptasqan máse­leni sheshý úshin tıisti sharalarǵa nazar aýdardy. Amangeldi Tolamısov áleý­met­tik ortalyqtar qyzmetkerleri­niń jalaqy­syn kóterýdi jáne olar­ǵa arnaıy már­tebe berýdi usyn­dy. Senator qazirgi tańda áleýmettik qyzmetkerlerdiń tabysy olarǵa júk­teletin jaýapkershilik pen mindetterge sáıkes kelmeıtinin aıtty.