Páter urlyǵy azaıyp keledi
– Erjan Saparbekuly, jýyrda Memleket basshysynyń qabyldaýynda bolǵanda jyl basynan beri eldegi qylmys deńgeıi tómendegenin aıttyńyz. Naqty nátıjelerge toqtala alasyz ba? Qazir elde qandaı qylmys kóbeıgen?
– Búgingi tańda el kóleminde tirkelip jatqan quqyq buzýshylyqtardyń basym bóligin, atap aıtqanda, 85%-yn múlik qylmystary quraıdy. Bul tek bizdiń elimizdegi emes, jalpy álemdegi úrdis. Qaı elde, qaı zamanda bolsyn, urlyq, tonaý, bótenniń múlkine qol suǵýshylyq sekildi qylmystar jıi bolady.
Buryn qaskóıler bótenniń menshigindegi dúnıe-múlikti urlaý, tonaý, qaraqshylyq sekildi joldarmen qoldy qylsa, qazir adamdardyń kóbi alaıaqtardyń aldap-arbaýyna túsip qalady. Naqtyraq aıtqanda, sol múlikke qarsy qylmystardyń 42%-yn alaıaqtyq áreketteri quraıdy. Bul baǵytta polısııa men ózge de jaýapty memlekettik mekemeler tarapynan belsendi túrde eskertý men aldyn alý jumystary júrgizilip, naqty sharalar qabyldanyp jatyr.
Al «dástúrli» urlyq qylmystaryna kelsek, mınıstrliktiń bul salaǵa baǵyttalǵan arnaıy baǵdarlamasy bar. Onyń aıasynda júrgizilgen jumystardyń nátıjesi de jaman emes. Bul jerde negizinen páter urlyǵy jaıynda aıtý kerek. Resmı málimetterge súıensek, jyl basynan beri elimizde 1 100-den astam páter urysy ustaldy, onyń ishinde 59 qylmystyq top jáne 38 gastroldik ury bar. Biz páter urlyǵyna qarsy kúreste birqatar uıymdastyrýshylyq jáne zańnamalyq sharany qabyldap, jaqsy kórsetkishterge qol jetkize bastadyq. IIM-niń salalyq baǵdarlamalary aıasynda turǵyn úılerdiń aýlalaryna 68 myńnan astam beınebaqylaý kamerasy ornatylsa, turǵyndardyń bastamasymen 24 myńnan astam kamera qoıyldy. Jalpy, qabyldanǵan sharalardyń nátıjesinde keıingi 5 jylda páter urlyǵynyń sany jyl saıyn orta eseppen 34%-ǵa tómendep keledi. Iаǵnı 2019 jyly 31 myńnan astam qylmys tirkelse, 2023 jyly onyń sany 9 myńnan aspady.
Al asa aýyr qylmystar jaıynda aıtatyn bolsaq, búginde jalpy quqyq buzýshylyqtardyń 2%-yn osyndaı qylmys túri quraıdy. Degenmen keıingi ýaqytta el turǵyndary qoǵamǵa teris áserin tıgizip, ómir súrý sapasyn nasharlatatyn vandalızm sekildi áreketterge jıi shaǵymdanatyny baıqalady. Onyń ishinde aıaldamalardy, jedelsatyny, qoqys jáshikterin sanaly túrde búldirý, úıdiń kire-beristerine, kóshege qoqys tastap ketý, qoǵamdyq orynda túkirý, boqtyq sózderin aıtý, t.b. bar. Polısııa tarapynan mundaı quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alý, sondaı-aq kinálilerdi jaýapqa tartý úshin tıisti sharalar qabyldanady. Sonyń arqasynda qoǵamdyq oryndarda jáne kóshede jasalatyn usaq buzaqylyqtardyń azaıǵanyn baıqap otyrmyz. Bir sózben aıtqanda, halyqtyń quqyqtyq sanasy qalyptasyp keledi dep aıtýǵa negiz bar. Bul usaq buzaqylyqqa múldem tózbeýshilik qaǵıdatynyń nátıjesi ekeni daýsyz.
Kez kelgen demokratııalyq, quqyqtyq memlekette adamnyń ómiri men quqyqtary, onyń bostandyǵy – eń basty qundylyq. Ony qorǵaý – memlekettik saıasatymyzdyń basym mindeti. Sonyń ishinde kisi óltirý, zorlyq, qaraqshylyq, balalarǵa jáne olardyń jynystyq qol suǵylmaýshylyǵyna qarsy qylmystarmen kúresti jalǵastyra beremiz.
Zorlyq-zombylyqqa qarsy kúres kúsheıtiledi
– Qazir qoǵamdy alańdatyp turǵan eń ózekti másele – turmystyq zorlyq-zombylyq jáne balalarǵa qarsy qylmys. Jýyrda birqatar zańnamaǵa ózgerister engizilgenin bilemiz. Ishki ister organdary tarapynan bul keleńsizdiktiń aldyn alý maqsatynda qandaı jumystar atqarylyp jatyr?
– Memleket basshysy «Zań men tártip» qaǵıdasynyń ústemdigi týraly únemi aıtyp keledi. Bul neni bildiredi? Kez kelgen qylmys ne kıkiljiń, sonyń ishinde otbasylyq-turmystyq zorlyq-zombylyqtar quqyqtyq negizde sheshimin tabýǵa tıis. Osyǵan oraı IIM turmystyq zorlyq-zombylyqtyń aldyn alý júıesin jetildirý maqsatynda turaqty negizde jumys júrgizip, otbasynda oıran salǵan janjalqoıdy aýyr qylmystarǵa jetkizbeı toqtatýǵa baǵyttalǵan zań jobalaryn ázirledi.
Naqty mysaldarǵa júginsek, 2023 jyly otbasylyq-turmystyq qatynastar salasyndaǵy zańǵa birqatar ózgerister men tolyqtyrýlar engizý nátıjesinde polısııa qyzmetkerleri jábirlenýshiniń aryz-shaǵymynsyz ákimshilik is júrgizetin boldy. Iаǵnı aryz-shaǵym berý sıpatynan anyqtaý sıpatyna kóshtik. Qazir jábirlenýshiniń ózi polısııaǵa júginýi mindetti emes, biz otbasy salasyndaǵy quqyq buzýshylyqtar men qylmystardy ózimiz anyqtaımyz. Bul rette turmystyq-zorlyq zombylyqtyń oryn alǵanyn kýágerler, kórshiler rastap, beınabaqylaý kameralary, beınetirkeýishter aıǵaqtap berse jetkilikti. Buryn jábirlenýshiler týǵan-týystardyń, basqa da adamdardyń qysym kórsetýi saldarynan ózderiniń aryz-shaǵymdaryn qaıtaryp alatyn. Saldarynan tirkelgen isterdiń jartysy sotta qysqartylatyn edi. Jańa zańǵa sáıkes taraptardyń tatýlasý prosedýrasy qatańdatyldy, ekinshi qaıtara tatýlasýǵa tyıym salyndy. Ákimshilik qamaýdyń naqty merzimderi belgilenip, qaıtalanǵan quqyq buzýshylyq úshin qamaý merzimi uzartyldy.
Qylmystyq kodekstegi densaýlyqqa zaqym keltirýge qatysty birqatar bapqa ózgerister engizildi. Máselen, «kinálige materıaldyq turǵyda táýeldi adamǵa qatysty áreketter» degen jańa belgi paıda boldy. Osy jáne ózge de aldyn alý jumystarynyń arqasynda qazir biz el kóleminde turmystyq zorlyq-zombylyq qylmystarynyń tómendegenin baıqap otyrmyz. Sózimiz jalań bolmas úshin mysal keltire keteıin, ishki ister organdaryna jyl basynan beri turmystyq zorlyq-zombylyq faktisi boıynsha 28 myńnan astam shaǵym kelip tússe, 16 myńnan astamyn polısııa qyzmetkerleri ózderi anyqtalyp, 44 myńnan astam quqyq buzýshy ákimshilik jaýapkershilikke tartyldy. Otbasy shyrqyn buzǵan 11 myń buzaqy qamaýǵa alynyp, 34 myń «agressorǵa» qatysty qorǵaý uıǵarymy shyǵaryldy. Sonyń arqasynda bıylǵy bes aıda turmystyq-zorlyq zombylyq faktisi boıynsha tirkelgen ister men aryz-shaǵymdar 20%-ǵa azaısa, osy saladaǵy kisi ólimi 2,5%-ǵa tómendedi.
– Osy oraıda áıelder men balalar quqyqtaryn qorǵaý jónindegi zańnamaǵa engizilgen ózgerister jaıynda da aıta ketseńiz. Bıyl 15 sáýirde Prezıdent zańǵa qol qoıdy. Sodan beri ne ózgerdi?
– Bul zań atalǵan qylmys túrlerimen kúreske jańa múmkindikter ashyp berdi. Zorlyq-zombylyqtyń kez kelgen túri úshin jaýapkershilik qataıtylyp, Qylmystyq, Ákimshilik jáne Qylmystyq-prosessýaldyq kodeksterge 36 zańnamalyq túzetý engizildi. Uryp-soǵý men densaýlyqqa jeńil zaqym keltirý burynǵydaı ákimshilik emes, endi qylmystyq quqyq buzýshylyq bolyp sanalady. Abıýzerler budan bylaı aıyppul tólep qutylyp kete almaıdy.
Kámeletke tolmaǵandarǵa jynystyq sıpatta tıisý jáne sýısıdti nasıhattaý úshin qylmystyq jaýapkershilik, kámeletke tolmaǵandarǵa býllıng jasaý, sondaı-aq 16 jasqa tolmaǵandardy qoǵamdyq kólikten májbúrlep túsirip tastaý úshin ákimshilik jaýapkershilik qoldanylady.
Bul zań 16 maýsymda kúshine endi. Onyń basty maqsattarynyń biri – densaýlyqqa zaqym keltirý jáne ólim-jitim sekildi qaıǵyly jaǵdaılardyń oryn alýyna tosqaýyl qoıý, balalar qaýipsizdigin qamtamasyz etý.
– Bıyl ishki ister organdarynda turmystyq zorlyq-zombylyqqa qarsy kúresetin jańa bólinis paıda bolǵanyn estip jatyrmyz. Ol jerde negizinen áıel tártip saqshylary eńbek etedi. Bul jańashyldyq óz nátıjesin berip jatyr ma?
– Ishki ister mınıstrligindegi jańa bólinis qurý jumystary aıaqtalyp qaldy, qazir normatıvtik-quqyqtyq aktilerge ózgerister engizilip, ózge de uıymdastyrý máseleleri sheshilip jatyr. Jyl sońyna deıin atalǵan bólinistiń naqty jumys nátıjeleri týraly jan-jaqty aıta alamyz.
Degenmen qazirdiń ózinde barlyq polısııa departamentinde áıelder men balalarǵa qatysty zorlyq-zombylyq qylmystaryn sapaly tergeý úshin turaqty jumys isteıtin jedel-tergeý toptary quryldy. Olardyń quramyna 280 áıel tergeýshi, sonymen birge áıelderdi zorlyq-zombylyqtan qorǵaý, jedel-krımınalıstıka, krımınaldy jáne ıývenaldy polısııa bólinisteriniń qyzmetkerleri endi.
Sondaı-aq áıelder men kámeletke tolmaǵandarǵa qatysty jynystyq qylmystardy tergeıtin qosymsha toptar qurylyp, onyń quramyna 100-den astam áıel tergeýshi tartyldy.
Alaıaqtar aıylyn jııar emes
– Sóz basynda alaıaqtyq qylmystarynyń azaımaı turǵanyn aıttyńyz. Olar negizinen ınternet arqyly jasalatynyn bilemiz. Buǵan túpkilikti toqtam salatyn múmkindik bar ma?
– Zamanaýı qoǵamnyń sıfrlanýy – mańyzdy úrdis. Sol arqyly biz kóptegen ıgilikke qol jetkizip jatyrmyz. Memlekettik, banktik qyzmetterdi úıde otyryp-aq qashyqtan alý sekildi jańa múmkindikterdi aıtsaq bolady. О́kinishke qaraı, qarapaıym halyqtyń qaltasyn qaqqan qara nıettiler de ınternet múmkindikterin óz maqsattaryna sheber paıdalanyp, «qashyqtan» qylmys jasaý joldaryn oılap taýyp jatyr. Mysaly, jyl basynan beri elimizde 5 myńdaı ınternet-alaıaqtyq tirkeldi.
Mundaı qylmystardyń ósý sebepteri men jaǵdaılaryn taldaı kele, onyń kóbi onlaın saýda-sattyqpen baılanysty ekenin bildik. Jyl basynan beri vırtýaldy álemdegi alys-beris kezinde 1 905 qylmys tirkelgen. Odan bólek, bank qyzmetkerleri nemese brokerler bolyp qońyraý shalý arqyly jasalatyn alaıaqtyq túrleri de kópti alańdatyp tur.
Bizdiń bastamamyzben Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligimen jáne uıaly baılanys operatorlarymen birlesip jalǵan nómirlerden shalynǵan qońyraýlardy buǵattaý sharalary qabyldandy. Sonyń arqasynda júıe iske qosylǵannan beri 45 mln jalǵan qońyraý buǵattaldy.
Sonymen birge WhatsApp, Telegram messendjerleri jáne sheteldik nómirlerden qońyraý shalý arqyly jasalatyn alaıaqtyq qylmystary da tirkelip jatyr. Keıingi úsh aıda bank jáne quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetkerleri bolyp habarlasqan 1 278 jaǵdaı tirkeldi. Bir mysalǵa toqtala keteıin. Bizdiń qyzmetkerlerimiz Qaraǵandyda zeınetkerden 50 mln teńgeni aldap jymqyrǵysy kelgen alaıaqtyń áreketine tosqaýyl qoıdy. Polısııa departamentiniń kıberqylmyspen kúres bólimine banktiń qaýipsizdik qyzmetinen qońyraý shalynyp, bank bólimshesinde bir zeınetker óz shotynan 50 mln teńge alǵysy kelip otyrǵany týraly habarlanǵan. Dereý jetken tártip saqshylary ony áńgimege tartyp, zeınetkerdiń óz shotyndaǵy aqshasyn alyp, ony nemeresiniń depozıtine salǵysy kelgenin biledi. Sóıtse, nemeresi bul «tosynsyıdan» múldem habarsyz eken. Zeınetker tipti ózine bóten bireýlerdiń habarlasqanyn da joqqa shyǵarǵan. Keıin anyqtalǵandaı, alaıaqtar bul áreketterin ázirge eshkimge aıtpaýdy tapsyrypty. Onymen sóılese kele, tártip saqshylary shottaǵy aqshasyn almaýǵa kóndirip, bunyń alaqtyq áreket ekenine kózin jetkizdi.
Aıta ketý kerek, ınternet-alaıaqtarynyń kóbi shetelde. Sondyqtan mundaı qylmys túrlerin anyqtaý barysynda aıtarlyqtaı qıyndyqtar da týyndap jatady. Alaıda mınıstrlik qol qýsyryp qarap otyrǵan joq. Biz ózge memleketterdegi áriptesterimizben osy baǵytta ózara jedel baılanys jasaý jóninde ýaǵdalastyqqa qol jetkizdik. Nátıjesinde jaqynda Qazaqstan azamattaryn aldap-arbaýmen aınalysyp kelgen eki transulttyq qylmystyq top áshkerelendi, 5 call-ortalyq joıyldy. Olardan 17 kompıýter, 62 mobıldi qurylǵy, 8 avtokólik, 58 noýtbýk, 52 smartfon, 100-den astam sim-karta, sondaı-aq 200 myń AQSh dollarynan astam somaǵa sıfrlyq aktıvter tárkilendi. Jalpy, 32 adam ustalyp, 9 kúdikti qamaýǵa alyndy. Osy baǵyttaǵy jumystar alda da qarqyndy jalǵasady.
О́tken jyly 2023-2025 jyldarǵa arnalǵan kıberqylmysqa qarsy kúres baǵdarlamasyn iske asyrýdy bastadyq. Onyń ishinde telefon jáne ınternet-alaıaqtarmen kúres te keńinen qamtylǵan. Sonyń aıasynda eń aldymen halyqqa keń kólemde túsindirý jumystary júrgizilip jatyr. Jyl basynan beri 6 myńdaı aldyn alý materıaly taratylyp, bir mıllıon shamasynda eskertý materıaly jarııalandy. Tanymal blogerler men sportshylardy tarta otyryp, alaıaqtardyń áreketteri jaıynda 320-dan astam beınerolık túsirildi.
Sonymen qatar «Qazaqtelekom» AQ-pen birlesip sheteldik alaıaqtardyń áreketine tosqaýyl qoıatyn jańa tehnıkalyq tásil engizildi. Budan bylaı shetelde otyryp IP jáne SIP telefonııany paıdalanatyn alaıaqtar elimizdegi abonenttik nómirlerge habarlasyp, ózderiniń qylmystyq maqsattaryn oryndaı almaıdy. Arnaıy júıe ondaı qońyraýlardy birden tanyp, buǵattaıdy. Jyl basynan beri 2 mln-nan astam osyndaı qońyraýǵa tosqaýyl qoıylyp, telefon alaıaqtarynyń áreketin túpkilikti toqtatty. Eger byltyr 900-den astam azamatymyz sheteldik alaıaqtarǵa aldanyp, 1,9 mlrd teńge qarajatyn qoldy qylǵan bolsa, bıyl birde-bir el turǵyny zardap shekken joq.
Esirtkini tyıýdyń tıimdi joly – aldyn alý
– Esirtki qylmystary – tamyry tereńge ketken indet. Biraq sonyń ishinde sıntetıkalyq esirtkiniń taralýy «epıdemııaǵa» aınalyp barady. Ony toqtatýdyń qandaı tıimdi joly bar?
– Memleket basshysy nashaqorlyqty negizgi bes áleýmettik keseldiń biri degeni belgili. Rasynda esirtki zattary, onyń ishinde jańa túrleri – «sıntetıkanyń» taralý qarqyny údep tur. Búginde ony eshkim eshkimge qolma-qol ákep bermeıdi. Satýshy men tutynýshy arasynda esirtkiniń jetý joly tikeleı baılanyssyz júzege asady. Poshta arqyly salyp jiberedi, jasyryp ketedi, ınternette otyryp satady, aqshany bank aýdarymdary arqyly salady. Qazirgi tańda qolǵa túsip jatqan adamdardyń bári – negizinen jasyryp ketýshiler. О́kinishke qaraı, olardyń ishinde jasóspirimder de bar.
Álbette polısııa da qoldan kelgen sharanyń bárin qabyldap, esirtki qylmysyna qarsy kúres tásilderin jetildirip keledi. Osy jyldyń ózinde biz úsh myńdaı quqyq buzýshyny qolǵa túsirdik. 700-den asa ótkizý jolyn japtyq. 6 uıymdasqan qylmystyq toptyń kózi joıyldy. Onyń bireýi – transulttyq top. Olardyń bárine qatysty 11 qylmystyq is qozǵaldy. BAQ betterinen sizder kóbine qylmyskerlerdiń qolǵa túsip, jerde etbetinen jatqan sátin ǵana kóresizder. Al olardy ustaý úshin qanshama aı boıy ter tógilgenin kóbi bile bermeıdi.
Sıntetıkalyq esirtki zattarynyń taralý aýmaǵy men mólsheri artyp bara jatqany ras. Máselen, 2018 jyly biz tek 5 kılo psıhoaktıvti zattardy tárkilesek, osy jyldyń 4 aıynda ǵana 234 kılo «sıntetıka» qolǵa tústi. Aıyrmashylyǵy jer men kókteı. Bul ósim eskirtki zattarynyń kóp taralýymen ǵana emes, sonymen qatar bizdiń ol qylmystardy kóbirek ashýymyzben de baılanysty. Bastapqyda elimizge shetten daıyn sıntetıkalyq ónim keletin bolsa, qazir qaskóıler ony ózimizde jasaýdy úırenip alǵan. Mysaly, biz el aýmaǵynda keıingi úsh jylda 114 jasyryn esirtki zerthanasyn joıdyq, sonyń 52-sinde sıntetıkalyq esirtki zattary daıyndalyp kelgen.
Bıyldyń ózinde Mádenıet jáne aqparat mınıstrligine esirtki taratý týraly aqparat jarııalanǵan 1 300-den astam saıtty buǵattaý úshin ótinim jiberdik. 108 iri ınternet-dúken men 135 myń oqyrmany bar 76 bot joıyldy. Sonymen qatar kýrerlik jumys dep búrkemelengen «jasyryp ketýshilerge» arnalǵan habarlandyrýlardy óshirýmen de turaqty aınalysamyz.
Búgingi tańda psıhoaktıvti zattardyń zańsyz aınalymyna jaýapkershilikti qataıtýdy kózdeıtin zań jobasy Parlamentte qaralyp jatyr. Onda ásirese qazir túngi klýbtarda belsendi taratylyp júrgen shar tárizdes qatty áseri bar zattarmen kúreske basymdyq berilgen.
Esirtki qylmysymen kúrestiń eń tıimdi joly – aldyn alý. Sondyqtan birinshiden, jasóspirimdermen jáne jastarmen jumysty kúsheıtýimiz kerek. Al olarǵa eń jaqyn júretin kimder? Árıne, ata-anasy, dostary, qurdastary, pedagogter. О́kinishke qaraı, qazir esirtki tutynýshynyń portreti ózgerip ketti. Buryn negizinen turmysy nashar otbasynan shyqqandar nemese qylmyskerler tutynady dep kelsek, qazir ol ınternettiń arqasynda kez kelgen adamnyń qoly ońaı jetetin keselge aınaldy. Sondyqtan bul jaǵdaıǵa kóz juma qaramaı, qoǵam bolyp kúresýge shaqyramyn. Ýaqyt osyny talap etip tur. Halyq arasynda bul indetke múldem tózbeýshilikti qalyptastyrý mańyzdy.
Terrorızmge jaýapkershilik 14 jastan bastalady
– Qoǵamdy alańdatyp otyrǵan taǵy bir kúrdeli másele – destrýktıvti dinı aǵymdardyń taralýy. Bul týraly Prezıdent te jıi aıtyp júr. Olardyń yqpalynan saqtaný úshin ne isteý kerek?
– Iá, mundaı qaýip áli de bar. Buǵan keıingi 3 jylda ekstremıstik jáne terrorıstik sıpattaǵy qylmystardy jasaǵany úshin 130 qylmystyq is qozǵalǵany dálel. Destrýktıvti dinı ıdeologııalar qazir ınternet arqyly taralady. Kóbine qaskóıler sheteldik veb-resýrstarda otyryp teris ýaǵyzdy nasıhattaıdy. Degenmen biz óz tarapymyzdan olardy buǵattaý jumystaryn turaqty negizde júrgizip kelemiz.
Alaıda osy jerde men teris dinı aǵymnyń taralýyna eń aldymen halyqtyń saýatyn arttyrý arqyly tosqaýyl qoıýǵa bolatynyn taǵy da aıtqym keledi. О́ıtkeni eń basty problema – turǵyndardyń dinı saýatynyń tómendigi. Keıbireýler áleýmettik jeli arqyly taralyp jatatyn ýaǵyzdardyń aq-qarasyn anyqtamaı solardyń artynan erip ketip jatyr. Osy oraıda men ata-analarǵa balalarynyń ınternette qandaı kontentti tutynyp júrgenin baqylaý kerektigin, sondaı-aq terrorıstik jáne ekstremıstik sıpattaǵy áreketter úshin qylmystyq jaýapkershilik 14 jastan bastalatynyn eskertkim keledi.
– Tártip saqshysynyń ár kúni qaýipke toly. Olar ómiri men densaýlyǵyn qaterge tige otyryp eńbek etedi. Turǵyndardyń tynyshtyǵyn kúzetedi. Osy oraıda Polısııa kúni qarsańynda áriptesterińizge jáne halyqqa qandaı tilek aıtar edińiz?
– Ábir polısııa qyzmetkeri kúndilikti ómirinde qoǵamdyq tártipti saqtaý, quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alý, qaýipsizdikti nyǵaıtyp, azamattardyń ómiri men densaýlyǵyn qorǵaý jolynda eńbek etip júr. Arasynda túrli erlik jasap jatqandary da az emes. Onyń bári bálkim kópshiliktiń kózine kórine bermeıtin shyǵar. Biraq tártip saqshysynyń qyzmeti ınemen qudyq qazǵandaı kúrdeli ári qaýipti. Táýelsizdik jyldary elimizde 800-den astam tártip saqshysynyń qyzmet atqarý kezinde qaza tabýy osy sózimizdiń aıǵaǵy.
Bıylǵy sý tasqyny kezinde de polısııa qyzmetkerleri etigimen sý keship, ylǵı aldyńǵy shepte júrdi. Sý tasqyny zardabyn joıý jumystaryna 6 myńǵa jýyq polısııa qyzmetkeri men Ulttyq ulan jaýyngeri qatysyp, 32 myńnan asa adamdy qaýipsiz jerge kóshirdi. 800-ge jýyq tehnıka tartyldy. Sondaı-aq 56 eldi mekendi oqshaýlap, 10 200 turǵyn úı men basqa da nysandardy kúzetip, olardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etti. Tártip saqshylary jan-jaqtan kelgen gýmanıtarlyq kómektiń tıisti jerlerge jetkizýge atsalysty. Munyń bári aıtýǵa jeńil bolǵanymen, ýaqytpen sanaspaı, bel jazbaı qyzmet atqarý ońaı emes. Bul úlken erlik is der edim!
Tól merekemiz qarsańynda antyna adal, sertine berik áriptesterime qyzmette tabysty, el úshin jasap jatqan eńbekteriniń jemisti bolýyn tileımin. Al otandastarymyzǵa aıtarym, Prezıdent Qasym-Jomart Kemeluly «Eshkim syrttan kelip Qazaqstandy kórkeıtip jibermeıdi» degendeı, qoǵam qaýipsizdigin nyǵaıtyp, quqyqtyq tártipti saqtaý – óz qolymyzda. Biz ózimiz zańdy qurmettep qana qoımaı, aınalamyzdaǵy zańsyzdyqtarǵa da nemquraıly qaramaýymyz qajet. Ol úshin bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shyǵaratyn halyqtyń birligi kerek. Sonda ǵana elimizdi ózimiz qalaǵandaı baǵytqa ózgerte alamyz. Ádil qoǵam ornatýdyń alǵysharty da osynda jatsa kerek.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken –
Eskendir ZULQARNAI,
«Egemen Qazaqstan»
