Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaev «Nurly Jol – bolashaqqa bastar jol» Joldaýyn halyqqa jarııalaı otyryp, Jańa Ekonomıkalyq Saıasatty belgilep, óziniń strategııalyq kóregendigin taǵy da aıryqsha pash etti. Prezıdent aldymyzda álemdegi ahýaldy túbegeıli ózgertetin jahandyq synaqtar kútip turǵanyn aldyn ala seze biletinin kórsetti.
Munyń aldyndaǵy álemdik qarjy daǵdarysy kezinde Úkimet «Jol kartasyn» qabyldap, daǵdarysqa qarsy turyp qana qoımaı, sonymen qatar, ekonomıka ósimine de qol jetkizgeni esimizde. Bul joly da keń aýqymdy ári maqsatty baǵdarlama qabyldanyp otyr. «Nurly Jol» elimiz ınfraqurylymyn jaqsartýǵa arnalǵan jobalardy qamtıtyn bolady. Nege? О́ıtkeni, bul jobalar mýltıplıkatıvtik tıimdilik ákeledi. Mundaı ınfraqurylymdyq jobalardy júzege asyrý barysynda shaǵyn jáne orta bıznes damıtyn bolady.
Atalǵan qaýip-qaterlerdiń aldyn alý maqsatynda Memleket basshysy qolda bar resýrstardy, tetikterdi jáne múmkindikterdi shuǵyl jasaqtaýǵa jaǵdaı týǵyzatyn Jańa Ekonomıkalyq Saıasatty alǵa tartty. Bul sheshimdi men Amerıkany uly kúızelisten alyp shyǵýǵa múmkindik bergen óziniń áıgili jańa baǵytyn usynǵan AQSh prezıdenti Franklın Delano Rýzvelttiń pragmatıkalyq saıasatymen jáne belgili reformator Den Sıaopınniń tereń bastamalarymen túpki nátıjesinde eldi álemniń ekinshi ekonomıkasy mártebesine kótergen Qytaıdaǵy tereń ózgeristermen bir deńgeıde salystyrar edim.
Joldaýda Prezıdentimiz: «Búginde búkil álem jańa syndarmen jáne qaterlermen betpe-bet kelip otyr. Álemdik ekonomıka áli de jahandyq qarjy-ekonomıkalyq daǵdarys saldarynan aıyǵa qoıǵan joq. Qalpyna kelý óte baıaý jáne senimsiz qadamdarmen júrýde, al keıbir jerlerde áli quldyraý jalǵasýda. Geosaıası daǵdarys pen jetekshi derjavalardyń sanksııalyq saıasaty álemdik ekonomıkany qalpyna keltirýde qosymsha kedergiler týyndatýda», dep qazirgi álemde jalǵasyp jatqan jahandyq ekonomıkanyń daǵdarystyq jaǵdaıynda elimiz ekonomıkasynyń mańyzdy degen máselelerin sheshetin aýqymdy baǵdaryn anyqtap berdi.
Osyndaı qıyn ýaqytta Memleket basshysy halqymyz ben memleketimizdiń tarıhyna, qaýipsizdigine jáne bolashaǵyna beıjaı qaraı almaıdy. Naqty qaýipter men zamannyń syn-qaterlerin negizge ala otyryp, ekonomıkamyz ben qoǵamymyzdyń turaqty damýy, azamattarymyzdyń ál-aýqaty men ómirlik múddelerin qamtamasyz etý úshin Qazaqstannyń qorǵalýy men qaýipsizdiginiń álsireýine jol bermeý maqsatynda el Prezıdenti halyqqa «Nurly Jol» atty jańa ári tarıhı baǵdarlamany usyndy.
Al tarıhı bolatyny, Elbasy geosaıası jaǵdaıdy dóp basyp baǵalady, memlekettiń jaqyn bolashaqtaǵy damý baǵytyn aıqyndady jáne el basshylyǵynyń Qazaqstannyń taǵdyry úshin saıası jaýapkershilikti ózine alýǵa ázir ekendigin rastady. Elbasy óz sózinde, Halyqaralyq valıýta qory men Dúnıejúzilik bank tarapynan 2014 jáne odan keıingi eki jylda álemdik ekonomıkanyń damýynda boljam tómendeý jaǵyna qaraı qaıta qaralǵanyn, keıbir pozısııalardy jedel túrde qaıta qaraýdy, sondaı-aq, aldaǵy kezeńderdiń josparlaryna kezek kúttirmeıtin túzetýler engizý jáne bul sharalardy 2015 jyldyń 1 qańtarynan bastap júzege asyrý qajettiligine toqtaldy. Ulttyq qorda osyǵan deıin jınaqtalǵan qarjy kózderiniń bir bóligi ekonomıkanyń naqty máselelerin sheshýge jumsalatynyn, álemdik daǵdarysqa qaramaı, Memleket basshysy Úkimetke Qazaqstan halqy aldyndaǵy áleýmettik mindettemelerdi tolyq kólemde atqarýdy tapsyrdy.
N.Á.Nazarbaev «Qazaqstan – ushqan qustyń qanaty talatyn ulan-ǵaıyr aýmaqtyń ıesi. Sondyqtan, atalǵan jospar orasan qarajat pen eńbekti, asa aýqymdy jumysty qajet etedi. «Eldiń órkenin bilgiń kelse, jolyna qara» degen qaǵıda qalyptasqan. Barys-kelis pen alys-beriste jol qatynasy aıryqsha mańyzǵa ıe. Kóne zamandarda iri qalalarymyzdyń kóbi Uly Jibek jolyn jaǵalaı qonys tepken. Qazir de qaınaǵan tirshilik kúrejoldardyń boıynda. Jol – shyn máninde ómirdiń ózegi, baqýatty tirliktiń qaınar kózi. Barlyq aımaqtar temirjolmen, tasjolmen, áýe jolymen ózara tyǵyz baılanysýy kerek. Astanada toǵysqan toǵyz joldyń toraby elordanyń jasampazdyq rýhyn taratatyn ómir-tamyrǵa aınalýy tıis. Aımaqtardyń ózara baılanysyn jaqsartý eldiń ishki áleýetin arttyrady. Oblystardyń bir-birimen saýda-sattyǵyn, ekonomıkalyq baılanystaryn nyǵaıtady. El ishinen tyń naryqtar ashady. Osylaı, alysty jaqyn etý – búgingi Joldaýdyń eń basty túıini bolmaq», – dep atap kórsetti.
Jańa Ekonomıkalyq Saıasattyń ózegi – jeti baǵyt boıynsha Infraqurylymdyq damý jospary usynyldy. Olar – kóliktik, ındýstrııalyq, energetıkalyq, áleýmettik jáne turǵyn úı ınfraqurylymyn damytý, sondaı-aq, shaǵyn jáne orta bızneske qoldaý kórsetý ári turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyqty sýmen jáne jylýmen jabdyqtaýdy jańǵyrtý.
Birinshi – «Kóliktik-logıstıkalyq ınfraqurylymdardy damytý. Ol makroóńirlerdi habtar qaǵıdaty boıynsha qalyptastyrý aıasynda júzege asyrylatyn bolady. Onyń ústine, ınfraqurylymdyq qańqa Astanamen jáne makroóńirlerdi magıstraldy avtomobıl, temirjol jáne áýe joldarymen shuǵyla qaǵıdaty boıynsha ózara baılanystyrady. Birinshi kezekte, negizgi avtojoldar jobasyn júzege asyrý qajet. Bular Batys Qytaı – Batys Eýropa; Astana – Almaty; Astana – О́skemen; Astana – Aqtóbe – Atyraý; Almaty – О́skemen; Qaraǵandy – Jezqazǵan – Qyzylorda; Atyraý – Astrahan. Sondaı-aq, eldiń shyǵysynda logıstıkalyq hab jáne batysynda teńiz ınfraqurylymyn qurýdy jalǵastyrý qajet. Batys baǵytta Kaspıı porty arqyly eksporttyq áleýetti arttyrýǵa Quryq portynan aýqymdy paromdyq ótkel jáne Borjaqty – Ersaı temirjol jelisi yqpal etetin bolady. Úkimetke Qytaıdyń, Irannyń, Reseı men EO elderiniń «qurǵaq» jáne teńiz porttarynda termınaldyq qýattar salý nemese jalǵa alý máselesin oılastyrýdy tapsyramyn», – dedi. Onyń aıqyn mysaly byltyrǵy jyly jalpy uzyndyǵy 1250 shaqyrym bolatyn Jezqazǵan – Beıneý jáne Arqalyq – Shubarkól temirjol ýchaskeleri paıdalanýǵa berildi. Osy joldarda 3,5 myń jańa jumys oryndary ashyldy. О́tken jyl basynan beri elimizdiń áýe kompanııalary qazirgi zamanǵy 8 ushaq satyp aldy. 2020 jylǵa deıin Eýropada jasalǵan 61 áýe kemesin alý josparlanǵan. Sóıtip, 2020 jylǵa deıin jańadan taǵy da 75 halyqaralyq áýe qatynasy ashylady.
Ekinshi – Indýstrııalyq ınfraqurylymdardy damytý. Infraqurylymdyq jobalardy júzege asyrý qurylys materıaldaryna, kóliktik-kommýnıkasııalyq, energetıkalyq jáne turǵyn úı-kommýnaldyq salalar úshin ónimder men qyzmet kórsetýlerge úlken suranys týdyratynyn, osyǵan baılanysty jumys istep turǵan arnaıy ekonomıkalyq aımaqtarda ınfraqurylymdar qalyptastyrý jumystaryn aıaqtaý, óńirlerde qosymsha ınvestısııalar tartýǵa baǵyttalǵan jańa ındýstrııalyq aımaqtar salý máselesin oılastyrýdy jáne týrızm úshin ınfraqurylym – jeke baǵyt ekenine, onyń basty basymdyǵy jumys oryndary sanyn kóptep qurý múmkindigi bar, bir jumys ornyn qurý ónerkásipke qaraǵanda 10 ese arzanǵa túsetinin aıtty.
Úshinshi – energetıkalyq ınfraqurylymdardy damytý. О́tken 5 jylda energetıkada ındýstrııalandyrý baǵdarlamasy sheńberinde úlken jumystar júrgizildi. Soǵan qaramastan, magıstraldyq jelilerdiń shekteýliligi eldiń ońtústik óńirlerinde elektr energııasynyń, ortalyq jáne shyǵys oblystarynda tabıǵı gazdyń tapshylyǵyna baılanysty eki jobaǵa: Ekibastuz – Semeı – О́skemen jáne Semeı – Aqtoǵaı – Taldyqorǵan – Almaty baǵyttarynda joǵary voltty jeliler salý qajettigine jáne bul qazaqstandyq elektr stansalarynyń eldiń barlyq óńirlerin teńdestirilgen energııamen qamtamasyz etýine múmkindik beretinin jetkizdi.
Tórtinshi – TKSh men sý jáne jylýmen qamtamasyz etý jelileri ınfraqurylymdaryn jańǵyrtýdy tapsyrdy.
Besinshi – «Turǵyn úı ınfraqurylymdaryn nyǵaıtý. Aglomerasııalar qalyptastyrý aıtarlyqtaı turǵyndar aǵynymen qatarlasa júredi. Búl eńbek naryǵy men qalalardyń ınfraqurylymyna, sonyń ishinde, turǵyn úı qoryna qysym týǵyzady. Sondyqtan jalǵa beriletin turǵyn úı qurylysyna kózqarasty qaıta qaraǵan jón. Memleket áleýmettik jaldamaly baspanany salyp, ony turǵyndarǵa satyp alý quqyn bere otyryp, uzaq merzimdi jalǵa usynady. Baspanany tikeleı, deldaldarsyz jáne nesıege barynsha tómen paıyzben usyný onyń satyp alý qunyn arzandatýǵa múmkindik beredi. Bastapqy jarnanyń bolmaýy men ıpoteka úshin tómen paıyzdar baspanany qazaqstandyqtardyń kóptegen jikteri úshin qoljetimdi ete túsedi.
Prezıdent usynǵan sharalar tek ekonomıka, qarjy ınstıtýttary, kólik jáne óndiris oryndaryn ǵana emes, sondaı-aq, elimizdegi keń aýqymdy áleýmettik salalardy, bilim berý jáne densaýlyq saqtaý salalaryn da qamtyǵan. Atap aıtqanda, altynshy baǵyt – áleýmettik ınfraqurylymdardy damytý. Elbasy óz sózinde: «Birinshi kezekte, bul – apatty mektepter men úsh aýysymda oqytý problemalaryn sheshý.Úsh jyldyq bıýdjette qarastyrylǵan qarjy bul problemany 2017 jylǵa deıin sheshýge múmkindik bermeıdi. Sondyqtan Úkimetke qosymsha 70 mıllıard teńge baǵyttaýdy tapsyramyn. Balalar baqshasynyń jetispeýshiligi – basqa másele. Mektepke deıingi mekemelerde oryndar tapshylyǵyn túbegeıli qysqartý úshin 3 jyl boıy qosymsha 20 mıllıard teńge baǵyttaýdy tapsyramyn. Indýstrııalandyrý baǵdarlamalary sheńberinde bazalarynda ǵylymnyń ekonomıka salalarymen jáne mamandar daıyndaýmen baılanysy qamtamasyz etiletin 10 JOO anyqtaldy. Osy maqsattarǵa 2017 jylǵa deıin 10 mıllıard teńge baǵyttaı otyryp, osy joǵary oqý oryndarynyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn qalyptastyrýdy tapsyramyn», – dedi.
Árıne, ekonomıkany sheship almaı, áleýmettik máselelerdiń kúrmeýin tarqatý da múmkin emes. Sondyqtan Prezıdent belgilegen jetinshi baǵyt: Shaǵyn jáne orta bıznes pen iskerlik belsendilikti qoldaý boıynsha jumysty jalǵastyrý. Búginde Ulttyq qordan ShOB-ty qoldaýǵa jáne nesıeleýge baǵyttalǵan 100 mıllıard teńge tolyqtaı ıgerilgenin, bul 4,5 myń jumys ornyn qurýǵa múmkindik berdi jáne suranys usynystan 23 mıllıard teńgege asyp túskenin aıtty. Bıznesti 10 jylǵa bar-joǵy 6 paıyzben nesıeleýdiń buryn-sońdy bolmaǵan sharty jasalǵanyn, ShOB-ty ekonomıkalyq ósimniń draıveri retinde damytý jáne onyń úlesin 2050 jylǵa qaraı IJО́-niń 50 paıyzyna ulǵaıtý boıynsha jumysty jalǵastyrýdy jáne shaǵyn jáne orta bıznes úshin 2015-2017 jyldary jalpy somasy 155 mıllıard teńge nesıe jelilerin ADB, EQDB, Dúnıejúzilik bank esebinen tıimdi paıdalaný qajet ekenine erekshe mán berdi.
Osy turǵydan kelgende, Elbasy eldiń turmys jaǵdaıyn kóteretin jáne turǵyndardy jumys oryndarymen qamtamasyz etetin ekonomıka salalaryn qoldaý qajettigin alǵa tartty. Iаǵnı, ekonomıkany damytý úshin joldardy salýǵa, halyqtyń jekelegen az qamtylǵan toptaryna, shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaý úshin bıýdjetten, Ulttyq qordan, sheteldik ınvestısııalardan 24 mlrd. AQSh dollary bólinetin boldy.
Joldaýda el bolashaǵy úshin: birlik, eńbek, beıbitshilik, turaqtylyq, jaýapkershilik syndy qundylyqtardy qurmetteýge jáne etnosaralyq kelisimdi saqtaýǵa erekshe mán berilgen. Sondyqtan, bizdiń árqaısymyz Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń jańa saıası baǵytyn barynsha qoldap, azamattyǵymyzdy tanyta bilýimiz kerek. Tek qana alǵa! Biz Elbasynyń barlyq bastamalaryn qoldaımyz!
Aqserik ÁITIMOV,
Batys Qazaqstan oblystyq máslıhatynyń depýtaty, tehnıka ǵylymdarynyń kandıdaty.
Batys Qazaqstan oblysy.
