Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Olar qarsy emes, biraq...
«Eldiń azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin banktik kredıt berý bóliginde aýyl sharýashylyǵyn qarjylandyrýdy keńeıtýdiń mańyzdylyǵyn nazarǵa ala otyryp, mınıstrlik múddeli memlekettik organdarmen Agrobank qurý máselesin pysyqtap jatyr. Onyń nátıjeleri qosymsha habarlanady», deıdi Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Aıdarbek Saparov.
Ulttyq bank tóraǵasynyń orynbasary Vıtalıı Týtýshkın «Ulttyq bank ulttyq damý ınstıtýty retinde Agrobank qurýǵa qarsy emes» dep jaýap bergen.
Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi tóraǵasynyń orynbasary Oljas Qızatov «Agenttik depýtattar bastamasyna qarsy emes jáne aýyl sharýashylyǵy salasyn damytý ınstıtýty retinde memlekettik Agrobank qurý múmkin dep sanaıdy», degen.
Májilis depýtaty Jıgýlı Daırabaevtyń aıtýynsha, Agrobankke baılanysty halyqaralyq konsaltıngtik kompanııanyń kómegimen qarjylyq esepter júrgizilip, táýekelderdiń barlyǵy jan-jaqty talqylanyp, zań jobasy ázirlenip, Úkimetke joldanǵan.
«Byltyr jeltoqsan aıynda Agrobanktiń qajettiligin naqty dáleldep berý úshin Májiliske agrarly sala mamandary men fermerler shaqyrtylyp, Ulttyq bank pen Qarjy naryǵyn damytý agenttigi basshylarynyń qatysýymen úlken jıyn ótkizdik. Alaıda sodan beri bes aı ótti, másele ornynan qozǵalar emes. Ýákiletti organdar «qarastyraıyq, saraptaıyq» degen sylǵyrtpa jaýap bergennen basqa eshqandaı shara qoldanbady. Agrobank qurý máselesin pysyqtaý úshin sizdiń sheshimińizben Májilis pen Senat depýtattarynyń qatysýymen, quramyna Ulttyq bank, Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi, tıisti Úkimet músheleri, basqa da múddeli taraptar, onyń ishinde mindetti túrde mańdaıynan terin tógip, egin egip, mal baǵyp júrgen aýyl sharýalarynyń resmı ókilderin qatystyryp, jumys tobyn qurýdy usynamyz», deıdi ol Úkimet basshysynyń atyna joldaǵan saýalynda.
Sharýalardyń óz lokomotıvi osynda
Májilis depýtaty Anas Baqqojaevtyń pikirinshe, mundaı mamandandyrylǵan ınstıtýttyń engizilýi aýyl sharýashylyǵyn qarjylandyrýdyń qazirgi jaǵdaıyn ózgertedi. Ol elimizdegi tabysty eki mamandandyrylǵan bankti – «Otbasy bank» pen «Qazaqstan damý bankin» mysalǵa keltirip, olardyń paıda bolýǵa tıisti naryqtarǵa oń áser etkenin atap ótti. Aıtýynsha, Agrobanktiń qurylýy rentabeldiligi joǵary baǵdarlamalardy qarjylandyrý arqyly fermerlerge nesıe berýdiń tómen mólsherlemesine qoljetkizýge múmkindik beredi.
«Agrobanktiń qurylýyna kóbine-kóp qarsy bolyp otyrǵandar – ekinshi deńgeıli bankter. Halyqtyń 38 paıyzy aýylda turady dep qarastyrsaq, onda aýyl sharýashylyǵyna qatysty salalyq bank ashylsa, halyqtyń kóbi soǵan klıent bolyp shyǵa kelmek. Demek ekinshi deńgeıli bankter ózderiniń qaryz alýshylarynan aıyrylǵysy kelmeıdi. Osyndaı ishteı qarsylyq júrip jatqany ótirik emes. Biraq áli de bul jumysty toqtatpaımyz. Byltyr Májilistiń 70, Senattyń 20 depýtaty qol qoıyp, ashyq hat jazyp, Úkimetke joldadyq. Jaýap «qarastyramyz» degen kóńiljyqpastyqtan ári aspaıdy», deıdi Anas Baqqojaev.
Depýtattyń aıtýynsha, Agrobank qurylǵan jaǵdaıda kepil saıasaty jeńildetilip, ár klıenttiń óz reıtıngisin qarastyra otyryp, kásibine az paıyzben nesıe qarastyrady. Ol shamamen 2–2,5 paıyz bolýy múmkin. Qazir nesıe beretin uıym kóp, sharýalar da bir jerden emes birneshe jerden kredıt shyǵaryp, sharýashylyǵyn júrgizýge tyrysyp keledi. Al salalyq bank qurylyp, barlyq qarjyny bir jerge jınaqtasa, bank te arzan paıyzben nesıe bere otyryp, fermer jumysynyń alǵa basýyna sebi tıedi.
«Otbasy bank» arqyly keıingi 20 jylda qurylys salasyn retke keltirdik. Túrli ıpotekalyq baǵdarlama paıda boldy. Qurylys jandandy. Onyń izin ala sol qurylysqa qajetti ónimdi óndiretin otandyq kásiporyndar paıda boldy. Bir «Otbasy bank» arqyly birneshe salada qozǵalys paıda boldy. Aýyl sharýashylyǵy boıynsha bank qurylsa, ondaǵy depozıttik kiris, bos jatqan aqshany aınalymǵa engizý, kassalyq operasııalardan túsetin túsim bank quzireti men qoryn ulǵaıtady», deıdi Anas Ahatuly.
Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi búginde fermerlerge memlekettik qoldaýdy 14 baǵyt boıynsha turaqty túrde kórsetedi. Mysaly, byltyr fermerlerdi sýbsıdııalaýǵa shamamen 500 mlrd teńge bólingen.
«Mal sharýashylyǵyna 115,9, ósimdik sharýashylyǵyna jáne nesıe qoljetimdiligin arttyrý boıynsha 318,1 mlrd teńge berilgen. Sondaı-aq Úkimet rezervinen ósimdik ósirýshiler men mal ósirýshilerdi qoldaýǵa taǵy da 60 mlrd teńge bólgen. Memlekettik qoldaýdy alǵan kásipkerlerge eńbek ónimdiligin arttyrýǵa, eksportqa baǵdarlanǵan taýar óndirisin ulǵaıtýǵa jáne ishki naryqty qamtamasyz etý boıynsha birqatar mindetteme júkteledi. Alaıda memleket tarapynan áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik baǵasy ótken jyly 11,4%-ǵa ósti. Menińshe, Agrobank qurýǵa qosymsha qarajat qajeti joq, sol jylda júıesiz bólinetin qarajattardy bir jerge jınap, tıimdiligin arttyrý qajet. Ol tek osy Agrobank arqyly júrgizilýge tıis», deıdi aýyl sharýashylyǵy sarapshysy.
Kepil kerek
Búginde «Agrarlyq nesıe korporasııasy» AQ, «Qazaqstan damý banki» AQ jáne Halyk Bank birlesip 444,5 mlrd teńge somasyna jeńildetilgen qarjy berý úshin agroónerkásip kesheninde 90 jobadan turatyn pýl qalyptastyrǵan. Bul – et, sút, astyq óńdeý, jylyjaı sharýashylyǵyn damytý sııaqty memleket úshin basym baǵyttar boıynsha óndiris kólemin arttyrýǵa múmkindik beretin jobalar. ANK-te 81,2 mlrd teńge nesıe somasyna 43, QDB-da 285 mlrd teńgege 14, Halyk Bank-te 78,3 mlrd teńgege 33 joba bar. Alaıda qarjylandyrýdyń belsendi qarqyny kezinde nesıe alý úshin kepildiń bolmaýy sharýalar úshin aıtarlyqtaı kedergi bolyp otyr. Muny 5 maýsym kúni Úkimette vıse-premer Serik Jumanǵarınniń tóraǵalyǵymen ótken keńeste Aýyl sharýashylyǵy vıse-mınıstri Erbol Tasjúrekov aıtty.
Vıse-premer de sharýalardyń qarjylandyrýǵa qoljetkizýin barynsha jeńildetýimiz kerek dedi.
«Úkimet sharýalardyń kóktemgi dala jumystaryna qarjyny Aýylsharýashylyq kooperatıvi arqyly alýǵa múmkindik beretin sharalardy qazirdiń ózinde qolǵa alyp jatyr. Sondyqtan endi sharýalarǵa qolaıly, qarjy ınstıtýttary úshin qaýipsiz tetikterdi birlesip ázirleýimiz kerek. Eksporttyq nesıe agenttigi aýyl sharýashylyǵynyń basym jobalary úshin tarıfterdi tómendetý múmkindigin qarastyrýy qajet. Al Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi «Báıterek» holdıngimen birlesip, agroónerkásip keshenindegi ınvestısııalyq jobalarǵa kepildik berý baǵdarlamasy boıynsha qarajat bólýdiń nusqalaryn ázirlesin», degen bolatyn S.Jumanǵarın.
Bizdegi barlyq agroónerkásiptik keshen sýbektisiniń 70 paıyzy – shaǵyn jáne orta deńgeıdegi sharýa qojalyqtary. Kóbine qarjylandyrýsyz, qoldaýsyz qalatyn da dál osy kontıngent. Joǵaryda aıtqandaı, qomaqty qarajat alýǵa kelgende qol qysqa. Úlken kepildik suraǵan qarjy uıymdarynyń aldyna kelgende shaǵyn sharýashylyqtardyń jumysy keri ketedi. Al Agrobank jumys istegen kezde osy máselelerdiń barlyǵy eskerilýge tıis. Jalpy, jańa bank qurylǵan jaǵdaıda onyń maqsaty tek sharýaǵa nesıe berý emes, saýatty, tabysty jáne ózine senimdi kásipker tárbıeleý bolsa kerek-ti.
