Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Memleket basshysy elimizdiń ishki ister organdarynda «Jurtqa jaqyn polısııa» qaǵıdatyn engizýdi tapsyrǵan bolatyn. Osy baǵytta Ishki ister mınıstrligi (IIM) arada ótken bes jylǵa jýyq ýaqyt ishinde jurt kóńilinen shyǵatyndaı jumys atqardy ma? Bul saýalǵa Qasym-Jomart Toqaev IIM-niń bıylǵy 22 qańtarda ótkizilgen keńeıtilgen alqa otyrysynda sóılegen sózinde jaýap berdi deýge bolady.
«Polısııa qashanda halyqqa úlgi-ónege bolýy kerek. Sonda ǵana jurt polısııaǵa senedi, ony qorǵan kóredi. О́kinishke qaraı, tártip saqshylarynyń bári birdeı sondaı dep aıta almaımyz. Aýyr qylmys jasaǵan qyzmetkerler anyqtalyp jatyr. Sońǵy kezde mundaı oqıǵalar jıilep ketti. Buǵan jol bermeýimiz kerek jáne ondaı áreketterdi múldem aqtaýǵa bolmaıdy. Osyndaı jaǵdaılar búkil jeke quramnyń jumysyn bir sátte joqqa shyǵarady. Ondaı adamdardy polısııa qatarynan shyǵarý qajet. Olar bıliktiń abyroı-bedelin túsiredi. Qyzmetkerlerin der kezinde tártipke salmaǵan basshylar máselesin de qaraý kerek», dedi Prezıdent.
Ádili kerek, elimizde qoǵamdyq tártip ornatýǵa baǵyttalǵan jumystar óz nátıjesin berip, jasalǵan qylmystar sany azaıyp keledi. Máselen, Bas prokýratýranyń Quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý jónindegi komıtetiniń málimetine qaraǵanda, respýblıkamyzda burnaǵy jyly 136 429 qylmys tirkelgen bolsa, byltyr bul kórsetkish 120 842-ge deıin nemese 11,4 paıyzǵa azaıǵan. Alaıda elorda men úsh óńirde qylmys sany tipti ulǵaıyp ketken. Astana qalasynda burnaǵy jylǵy 14 672-den 14 830-ǵa deıin, (nemese1,1 paıyzǵa), Abaı oblysynda tıisinshe 2227-den 4736-ǵa deıin (112,7 paıyzǵa), Jetisý oblysynda 1777-den 3191-ge deıin (79,6 paıyzǵa), Ulytaý oblysynda 727-den 1191-ge deıin (63,8 paıyzǵa) kóbeıgen.
О́kinishke qaraı, byltyr polısııa qyzmetkerleri tarapynan jasalǵan quqyq buzýshylyqtar jıilep ketken. Burnaǵy jyly olardyń sany 298 bolsa, ótken jyly 368-ge deıin nemese 23,5 paıyzǵa ulǵaıǵan. Bul rette, ásirese Shymkent qalasynyń polıseıleri «erekshe kózge túsip», quqyq buzýshylyq sanyn tıisinshe 23-ten 81-ge deıin, ıaǵnı 252,2 paıyzǵa ulǵaıtqan. Olardyń izin basqan áriptesteri – pavlodarlyqtar bul keleńsiz kórsetkishti 9-dan 19-ǵa (111,1 paıyzǵa), qostanaılyqtar 13-ten 24-ke deıin (84,6 paıyzǵa), astanalyqtar 21-den 31-ge deıin (47,6 paıyzǵa), atyraýlyqtar 9-dan 13-ke deıin (44,4 paıyzǵa), túrkistandyqtar 17-den 24-ke deıin (41,2 paıyzǵa), jambyldyqtar 13-ten 18-ge deıin (38,5 paıyzǵa) kóbeıtken.
Qoǵamdyq tártip saqshylarynyń bir bóligi azamattarǵa adal da sypaıy qyzmet kórsetýdiń ornyna, ákireńdep qalǵan ádetterinen arylmaı, eskishe jumys istep júrgendigine bıylǵy sáýir aıynda Atyraý oblysy Qyzylqoǵa aýdanynyń Saǵyz aýylynda bolǵan qaıǵyly oqıǵa – aıǵaq. Naqty aıtsaq, polısııanyń eki kapıtany motosıkl júrgizip bara jatqan 17 jasar bozbalany ózderi mingen qyzmettik kólikpen sońynan qýyp, qatty soqtyǵysyp, ol sonyń saldarynan qazaǵa ushyraǵan. Osy jol-kólik oqıǵasy boıynsha qylmystyq is qozǵalǵan. Eki polıseıdiń is-áreketine qatysty júrgizilgen qyzmettik tergeý nátıjesinde olardyń bireýi ishki ister organyndaǵy qyzmetinen teris sebeppen shyǵarylǵan, ekinshisi atqaryp júrgen laýazymynan bosatylǵan.
Polıseıler arasyndaǵy qylmystyq quqyq buzýshylyq, ásirese esirtkige qarsy kúres salasynda jıi baıqalyp júr. Osy oraıda Memleket basshysynyń joǵaryda atalǵan IIM-niń keńeıtilgen alqa otyrysynda sóılegen sózindegi: «Men birneshe ret osy máselege qatysty tapsyrma berdim. Alaıda aýyz toltyryp aıtatyn nátıje joq. Polısııa esirtki óndirý, ony satý jáne taratýǵa qarsy belsendi kúres júrgizýi kerek. Naýqanshyldyq, kózboıaýshylyq jáne statıstıka úshin jumys isteý degendi toqtatý qajet», degen ótkir syny jaıdan-jaı emes.
IIM-niń málimetine súıensek, 2018 jyly polıseıler 5 kılo psıhoaktıvti zattardy tárkilese, osy jyldyń 4 aıynda ǵana 234 kılo «sıntetıkany» qolǵa túsirgen. 3 myńdaı quqyq buzýshy quryqtalyp, 700-den asa ótkizý joly jabylǵan, 6 uıymdasqan qylmystyq top joıylǵan. Olarǵa qatysty 11 qylmystyq is qozǵalǵan. Keıingi úsh jylda 114 jasyryn esirtki zerthanasy tabylyp, sonyń 52-sinde sıntetıkalyq esirtki daıyndalyp kelgen. Alaıda, polıseıler esirtkige qarsy kúreske barlyq kúsh-jigerin salyp otyr deý qıyn. Sebebi olardyń keıbireýleri osy qylmystyq «bıznespen» tikeleı aınalysqandyǵy nemese esirtki taratýshylarǵa «qamqorshy» bolyp júrgendigi týraly derekter az emes.
Mysaly, Sybaılas jemqorlyqqa qarsy qyzmet bıylǵy sáýir aıynda Jambyl oblysy Polısııa departamentiniń aýdanaralyq esirtki qylmysyna qarsy is-qımyl bóliminiń eki bólimshesiniń bastyqtaryna, polısııa podpolkovnıkterine qatysty sotqa deıingi tergeý júrgizip jatqanyn habarlady. Olar esirtki zattaryn zańsyz saqtaǵan adamdy qylmystyq jaýapqa tartpaý úshin 5 mln teńge para suraǵan kórinedi.
Mamyr aıynda Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń qyzmetkerleri Almaty oblysy Polısııa departamentiniń ózindik qaýipsizdik basqarmasymen birlesip, Almaty qalasynda sıntetıkalyq esirtkiniń iri partııasyn satýmen shuǵyldanyp júrgen Almaty oblysy Polısııa departamenti esirtki qylmysyna qarsy is-qımyl basqarmasynyń polısııa maıory shenindegi qyzmetkerin ustaǵan.
Maýsym aıynyń basynda UQK-niń Shyǵys Qazaqstan oblysy boıynsha departamenti oblys prokýratýrasynyń úılestirýimen oblys Polısııa departamentiniń esirtki qylmysyna qarsy is-qımyl basqarmasynyń bastyǵy, polısııa podpolkovnıgi sybaılas jemqorlyq qylmys jasady degen kúdik boıynsha qozǵaǵan qylmystyq isti tergep jatqany málim boldy. О́skemen qalasynyń tergeý soty ony qamaýda ustaý túrindegi bultartpaý sharasyna sanksııa bergen.
Kóshi-qon polısııasy qyzmetkerleriniń arasynda da «altyn kórse joldan taıyp» júre beretin «perishteler» jylda ustalyp, qylmystyq jaýapqa tartylyp jatyr. Bıylǵy sáýir aıynda UQK-niń Jambyl oblysy boıynsha departamenti Polısııa departamentiniń ózindik qaýipsizdik basqarmasymen birlesip, Taraz qalasy polısııa basqarmasynyń kóshi-qon qyzmetiniń eki qyzmetkerin ustaǵan. Olarǵa elimizge zańsyz kelgen shetel azamattaryna «jalpy qamqorlyq» jasaǵany úshin 500 myń teńge kóleminde para aldy degen kúdik keltirilip, qylmystyq is qozǵalǵan.
Sonymen ishki ister organdaryndaǵy «qoı terisin jamylǵan qasqyrlardan» arylmaı, «jurtqa jaqyn polısııa» qaǵıdatyn júzege asyrý ońaıǵa soqpaıtyn sııaqty. Degenmen IIM basshylyǵy óz júıesinde temirdeı tártip ornatý sharalaryn qolǵa alyp jatqandyǵy kóńilge úmit uıalatady. Nátıjesinde, bıylǵy 5 aıdyń qorytyndysy boıynsha elimizde jasalǵan qylmystar sany byltyrǵy sáıkes kezeńdegi 51 945-ten 48 138-ge deıin, ıaǵnı 7,3 paıyzǵa azaıǵan. Polısııa qyzmetkerleri tarapynan jol berilgen quqyq buzýshylyqtar da tıisinshe 205-ten 128-ge deıin nemese 37,6 paıyzǵa kemigen. Osy oń úrdis aldaǵy ýaqytta dáıekti jalǵasyn tapsa, qoǵamdyq tártip nyǵaıyp, «Jurtqa jaqyn polısııa» qaǵıdaty ómir shyndyǵyna aınalatynyna kúmán joq.
