Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Tipti jergilikti bılik bıyl Safýan Shaımerdenovtiń týǵan aýly – Amangeldini jabý máselesin kótergen eken. Sebebi mektebi jabylyp, turǵyndarynyń kóbi basqa jaqqa údere kóship ketken bul aýylda qazir nebári 15 adam turady. Al Sábıt Muqanovtyń óz esimimen atalatyn týǵan aýlyndaǵy bastaýysh mektepte oqýshy qalmaǵandyqtan, bıyl jabylyp jatyr. Bul eki aýyl – bir kezde keńshar bólimshesi bolǵandyqtan, áleýmettik-ekonomıkalyq damýy kenjelep qalǵan shaǵyn eldi mekender. Degenmen Ǵabıt Músirepov atyndaǵy keńshardyń ortalyǵy bolǵan uly qalamgerdiń týǵan aýly Jańajoldyń da búgingi ahýaly alańdatarlyqtaı.
1989 jyly ótkizilgen búkilodaqtyq halyq sanaǵynyń qorytyndysy boıynsha Jańajolda 834 adam, ıaǵnı 200-den astam otbasy turǵan. Al 2021 jyly bolǵan Ulttyq halyq sanaǵy bul aýyldaǵy turǵyn sany 242 adamǵa deıin azaıyp, 70 shaqty ǵana otbasy qalǵanyn kórsetti. Shyntýaıtynda, Jańajol – Ǵabıt Músirepovtiń «Ulpan» romanynda sýrettelgendeı, tabıǵaty tamyljyǵan, Eltinjal atanǵan qaıyńdy ormandy, ózekti-shilikti, turmysqa qolaıly jerde ornalasqan aýyl. Keńshar ortalyǵy bolǵan kezde úsh qabatty orta mektep ǵımaraty men eki qabatty Mádenıet úıi, meshit salynǵan. Mektep janynda shaǵyn ortalyq, medısınalyq pýnkt, kitaphana jumys isteıdi. Aýyl taza aýyzsýmen qamtamasyz etilgen. Ǵabıt Músirepovtiń 100 jyldyǵyna oraı memorıaldyq mýzeı ashylǵan. Onda uly jazýshyǵa qatysty jádigerlermen qatar osy aýyldyń taǵy bir daryndy týmasy, belgili aqyn, kósemsózshi, rámiztanýshy, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Erbol Shaımerdenovtiń sońynda qalǵan mol murasy da saqtaýly. Ataqty Eseneı sultan, Ulpan ana beıitteri de osy mańaıda. Qaıyń-terekter men qaraǵaılardyń ortasynda saıaq ósken sulý shyrshaǵa Ǵabıt Músirepov at qoıyp, aqyn Maqsutjan Áýbákirov óleń jazyp, sazger Jolaman Tursynbaev áýen shyǵaryp, bulbul kómeı ánshi Bıbigúl Tólegenovanyń oryndaýymen elimizge keńinen tanylǵan «Qyzqaraǵaı» áni de – jańajoldyqtardyń maqtanyshy.
Mine, osyndaı tamasha tabıǵatymen, taǵylymdy tarıhymen týrızm nysany bolýǵa suranyp turǵan óńirde ornalasqan Jańajol aýly turǵyndarynyń sany jyldan-jylǵa kemip bara jatqanynyń sebebi nede? Bul saýalǵa jańajoldyqtar: «Bizdi kópten qınap kele jatqan basty muqtajdyǵymyz – joldyń nasharlyǵy. Kóktemgi laısańda, jazdyń jaýyndy kúnderinde, qysqy boranda aýyldan jeńil kólikpen shyǵý múmkin emes. Ásirese naýqas qysqan jandardyń aýdan ortalyǵyndaǵy aýrýhanaǵa ýaqtyly barýy qıynnyń qıyny. Sondyqtan aýyldastarmyz basqa jaqqa kóship ketip jatyr», deıdi biraýyzdan.
Bilýimizshe, aýdan ortalyǵynan Jańajol aýlyna baratyn jol máselesi Ǵabıt Músirepovtiń 80 jyldyǵy qarsańynda kóterilip, oǵan memlekettik bıýdjetten qarjy bólingen. Nátıjesinde, burynǵy oıdym-oıdym bolyp ábden búlingen greıder joldy qıyrshyqtas tósep jóndeý qolǵa alynǵan. Alaıda ol kórshiles Svıatodýhovka aýlynan ári asyp, Jańajolǵa 15 shaqyrym qalǵanda «qarjy jetpeı qaldy» degen jeleýmen toqtatylǵan kórinedi. Sodan beri 43 jyl ótse de, jańajoldyqtardyń janaıqaıyn shyǵaryp kele jatqan osy 15 shaqyrym qıraǵan greıder joldy jóndeý máselesi áli sheshimin tapqan joq.
«Bizdiń aýyldyq okrýgke qarasty Jańajol aýlyna baratyn 15 shaqyrym búlingen joldy jóndeýge qajet jobalaý-smetalyq qujattamany ázirlep qoıdyq. Alaıda qarjynyń qashan bólinetini belgisiz. Qazirgi jazdyń jańbyrsyz kúnderinde jańajoldyqtar jeńil kóligimen dala jolymen júrip júr. Al qalyń jaýyn jaýǵanda aýyldarynan shyǵa almaıtyny ras», deıdi Maıbalyq aýyldyq okrýginiń ákimi Gúlnár Nurahmetova.
Jańajoldyqtar kóterip júrgen taǵy bir kókeıkesti másele – Ǵabıt Músirepovtiń týǵan aýlynyń tirek jáne seriktes aýyldyq eldi mekender tizbesine engizilmegendigi. Jalpy, Maıbalyq aýyldyq okrýgine qaraıtyn 4 aýyldyń eshqaısysy tirek jáne seriktes aýyldar qataryna jatqyzylmaǵan eken. Bul olardyń muqtajdyqtary el qazynasynan bólinetin mol qarjy esebinen emes, «kórpesi basyna tartsa, aıaǵyna jetpeı, aıaǵyna tartsa, basyna jetpeı jatatyn» jergilikti bıýdjettiń esebinen sheshilýge tıis, ıaǵnı bolashaǵy bulyńǵyr degendi bildiredi. Bizdińshe, Jańajol aýlynyń áleýmettik-ekonomıkalyq áleýeti ony tirek nemese seriktes eldi meken retinde belgileýge múmkindik beredi. Sebebi onda barlyq áleýmettik nysan turǵyndarǵa qyzmet kórsetip tur. Buǵan qosa 22 myń gektar egistik jerge ıe bazalyq sharýashylyq – «Agrofırma Jambylskaıa» JShS jumys isteıdi.
Surastyryp bilsek, elimizdegi tirek jáne seriktes eldi mekender tizbesin jasaý kezinde Soltústik Qazaqstan oblysynda aýdandyq ákimdikterdiń ustanymy eskerilmegen bolyp shyqty. Al altynshy shaqyrylymdaǵy Májilis depýtattarynyń 2020 jyly oblystyq ákimdikke joldaǵan, Jańajoldy atalǵan tizbege engizý týraly usynysyn sol kezdegi óńir basshylyǵy qoldamapty. Áttegen-aı!
«Aıtpasa sózdiń atasy óledi» demekshi, Soltústik Qazaqstan oblysynyń jańa ákimi Ǵaýez Nurmuhambetov Jambyl aýdanyn aralap kórgen alǵashqy saparynda Ǵabıt Músirepov syndy uly jazýshy shyqqan, topyraǵy qasıetti Jańajol aýlyna ne sebepti soqpaǵanyn óńir jurtshylyǵy túsine almaı dal. Olar jergilikti ózekti máselelerdi ákimmen júzbe-júz talqylaýdy qalaǵanyn aıtady.
