Statıstıka ósip barady
Saldarynan jarty jyldyń ózinde ǵana elimizdiń kúre joldarynda 607 adam qaza taýyp, 2 770-i túrli jaraqat alǵan. Al onyń syrtyna eldi mekender men qala ishindegi apat sanyn qossaq, jol ústinde jazym bolǵandardyń sanynan jańylatyn sekildimiz. Demek sıfrlyq tehnologııaǵa senim artyp, jol-patrýldik polısııa polkiniń sanyn arttyrǵanymen, jaǵdaıdy túzeý múmkin bolmaı otyr.
Keıingi jyldary zamanaýı magıstraldardy jabdyqtaý belsendi júrip jatyr. Ishki ister mınıstrligi bul jol qaýipsizdigine oń áser etedi dep esepteıdi. Sondaı-aq jol qozǵalysy erejelerin buzýdy tirkeıtin 24 myńǵa jýyq avtomatty kamera ornatylǵan. Mundaı qurylǵylardyń kómegimen barlyq buzýshylyqtardyń 50%-y tirkeledi. Astana men Shymkentte bul kórsetkish 70%-ǵa jetken. Alaıda qabyldanǵan sharalar aımaqtardaǵy adam ólimine alyp kelip jatqan jol-kólik apatynyń aldyn alýǵa septigin tıgize almaı tur. Mysaly, bir ǵana Qaraǵandy oblysy joldaryndaǵy jaǵdaı kúrdeli. Aıtalyq, bıyl alty aıda oblysta jol-kólik oqıǵalary 58,6%-ǵa artqan. Al qaza tapqandar – 54,5% , jaraqat alǵandardyń sany 69,1%-ǵa ósken.
Jaqynda Bas prokýratýrada ótken vedomstvoaralyq jumys tobynyń kezekti otyrysynda IIM Ákimshilik polısııa komıtetiniń tóraǵasy Qaısar Sultanbekov jol qozǵalysy qaýipsizdiginiń jaı-kúıine toqtalyp, jol apatynyń artýyna júgensiz júrgizýshilerdiń de, jaýapsyz jaıaý júrginshilerdiń de septigi tıip otyrǵanyn aıtty. Sondaı-aq jol ınfraqurylymynyń jaǵdaıy sııaqty teris faktorlar áli de áser etetinin jetkizdi.
Bul másele Úkimet otyrystarynda únemi talqylanyp, zań shyǵarýshy organnyń qabyrǵasynda da jıi tilge tıek etiledi. Áıtpegende osyǵan deıin jyl-on eki aı jóndelip bitpeıtin joldardyń jaǵdaıyn depýtattar talaı márte kótergen. Bıyldyń ózinde aımaqtaǵy halyqtyń bazynasyn jetkizgen halyq qalaýlylary jol salasyndaǵy jemqorlyqpen tıimdi kúres júrgizilmeı, kúre jolda qaza tapqandardyń sanyn azaıtý qıynǵa soǵa beretinin aıtty.
Sapaly joldardyń úlesi 60 paıyzǵa jetpeıdi
Senator Talǵat Júnisov eldegi trassalarda jaryq pen servıstiń nashar ekendigin, al shamadan tys júktelgen júk kólikteri asfaltpen baqylaýsyz júrip jatqanyn kóterip, saýal joldady. Onyń aıtýynsha, keıbir óńirlerdegi oblystyq mańyzy bar sapaly joldardyń úlesi 60 paıyzǵa jetpeıdi. Eń qyzyǵy, materıaldardyń tómen baǵalaryn usynatyn sheteldik merdigerler konkýrstarǵa jıi qatysady.
Standartqa sáıkes kelmeıtin kúre joldardyń jaıyn depýtat Amangeldi Tolamısov ta aıtyp júr. Osydan eki jyl buryn Memleket basshysy Jetisý oblysyna qarasty Kerbulaq jáne Panfılov aýdandary arqyly ótetin respýblıkalyq tasjoldy jóndeý kezek kúttirmeıtin mindet dep naqty tapsyrma bergen. Áıtkenmen eki jyldan beri eshqandaı ózgeris joq. Kegen men Raıymbek aýdandaryndaǵy respýblıkalyq mańyzy bar tasjoldardaǵy jaǵdaı jurttyń júıkesin juqartyp bitti. Osy oraıda depýtat «QazAvtoJol» ulttyq kompanııasynyń jumys sapasyn da synǵa alyp, olardyń bıýdjet qarjysyn paıdalaný tıimdiligine kúmán keltirgen. Sebebi Qazaqstan jol ǵylymı zertteý ınstıtýtynyń qyzmetkerleri paıdalanylatyn qıyrshyq tas-qum qospasynyń nusqalary ulttyq standartqa sáıkes kelmeıdi eken.
Sondaı-aq bıyl Májilis depýtaty Qazbek Álishov te avtokólik joldarynyń sapasyn synǵa alyp, Úkimetke depýtattyq saýal joldady. Onyń aıtýynsha, Aqtóbe oblysy aýmaǵynan ótetin Samara – Shymkent respýblıkalyq tasjolynyń Aqtóbe – Hromtaý – Qarabutaq – Ulǵaısyn aralyǵy asa qaýipti jol ýchaskesine jatady. Byltyr oblysta 648 jol-kólik oqıǵasy tirkelip, 748 adam zardap shekken. Al osy jolda bir jylda 118 adam qaza tapqan. О́ıtkeni jol salasyn jaýapsyzdyq pen jemqorlyq jaılap barady. Osylaı degen ol: «Bıyl birinshi toqsanda oblystyq prokýratýra júrgizgen tekserý barysynda jergilikti atqarýshy organ men «Qazavtojol» AQ Aqtóbe fılıalynyń jumysynda kóptegen zań buzýshylyqtar anyqtaldy. Mysaly, bıyl «QazAvtoJol»-ǵa Samara – Shymkent trassasynda shuńqyrlardy jóndeý jumystaryn júrgizý týraly 8 uıǵarym berilgen. «Qazavtojoldyń» jaýabyna sáıkes jol tóseminiń aqaýlary shuńqyrlardy jóndeý arqyly joıyldy dep kórsetilgen. Alaıda kóktemgi qarǵyn sýdan zardap shekken turǵyndarmen kezdesýde Áıteke bı aýdanynda byltyrǵy, ıaǵnı jóndelgenine bir jyl bolmaǵan joldan túk te qalmaǵanyna kózimiz jetti», deıdi. Budan bólek, kópirler men sý ótkizý qubyrlarynyń aqaýlarynyń nátıjesinde kóktemgi qarǵyn sý tasý kezinde Samara – Shymkent respýblıkalyq tasjolynda birneshe kópirdi sý shaıý faktileri de oryn aldy. Oblys aýmaǵynan ótetin respýblıkalyq mańyzy bar Aqtóbe – Orsk, Qandyaǵash – Embi – Shalqar – Yrǵyz, Aqtóbe – Mártók, Qarabutaq – T.Júrgenov, Qarabutaq – Yrǵyz tasjoldarynda, qolda bar 78 kópir men 847 sý ótkizý qubyrlarynyń 34 kópiri men 274 sý ótkizý qubyry kúrdeli jóndeýdi qajet etetini
anyqtalǵan.
Qylmystyq jaýapkershilik qarastyrylýy qajet
Jol sapasyna qatysty álemdik reıtıngte Qazaqstan tek 93-orynda tur. О́ńirlerdi damytý jónindegi parlamenttik tyńdaý kezinde senator Serik Shaıdarov osylaı degeni bar. Depýtattyń sózine sensek, eldegi joldardyń tek 52%-y jaqsy jaǵdaıda, al 66%-da ár baǵytta bir ǵana jolaq bar. Al respýblıkalyq joldardyń 22,5 myń shaqyrymynyń 12,8-i jaqsy jaǵdaıda eken. Sondaı-aq ol jobalardy iske asyrý merzimderin keshiktiretin jaǵdaılar jıi kezdesetinin atap ótti. Osyndaı uzaq qurylystarǵa Taldyqorǵan – О́skemen, Qaraǵandy – Balqash, Qalbataý-Maıqapshaǵaı, Merke – Býrylbaıtal, Qyzylorda – Jezqazǵan, Qaraǵandy – Jezqazǵan jáne Jezqazǵan – Arqalyq trassalary jatady. О́ńirler arasyndaǵy joldar sapasynda da aıtarlyqtaı alshaqtyq bar. Mysaly, Mańǵystaý oblysynda joldardyń 95%-y normatıvtik jaǵdaıda bolsa, Batys Qazaqstan oblysynda bul kórsetkish 2,5 ese tómen. Demek jol sapasy máselesin sheshý úshin depýtat biryńǵaı operator qurý máselesin qaraýdy usynǵan. Osy arqyly jol jumystarynyń oryndalýyn tekserip, jergilikti joldardyń barlyq ýchaskelerin dıagnostıkalaý jáne pasporttaý qajet.
Ekonomıst Aıdar Álibaev nashar joldardyń sebebin sybaılas jemqorlyqpen baılanystyrǵan. Iаǵnı tenderler konkýrsy barysynda árdaıym para berý, keri qaıtarý, sheneýnikterdiń «óz» kompanııalaryn jáne barlyq kúrdeli shemalardy súıreýge tyrysýy qylań berip jatady eken. Onyń sońy kelisimsharttardy birdeı «tamaqtandyrylǵan» merdigerler alady. Budan keıin merdiger kelisimshart somasynyń 50%-yn qosalqy merdigerlik jumystarǵa berýge quqyly. Alynǵan somadan merdiger sheneýnikke keri qaıtarý retinde belgili bir úles beredi. Aqshanyń qomaqty bóligin ózi alady, al qalǵany barlyq jumysty atqaratyn qosalqy merdigerge ketedi. Osy azaıtylǵan somaǵa sáıkes kelý úshin qosalqy merdiger bárin únemdeýge, eń arzan jáne sapasyz materıaldardy satyp alýǵa, esep bermeýge, biliktiligi joq jumysshylardy jaldaýǵa, qymbat, sapaly tehnıkasyz jol jasaýǵa kirisedi. Qurylysshylar men ınspektorlar arasyndaǵy sybaılas jemqorlyq qarym-qatynas jáne qadaǵalaý organdarynyń resmı jumysynda da kúmán kóp. Sapasyz nemese tolyq oryndalmaǵan jumysty teksermeı, aktke qol qoıýdyń sońy jol sapasyna áser etedi. Deldaldardyń qoldan jasaǵan baǵasy materıal sapasynyń tómendigine alyp keledi. Sondyqtan eldegi joldardyń ómir súrý uzaqtyǵy az. Sonymen qatar ekonomıst jol sapasyna qoıylatyn talaptardy qaıta qarap, jaramsyz joldar úshin merdigerler ǵana emes, tekserýshiler men qabyldaýshylarǵa da qylmystyq jaýapkershilik qarastyrylý qajettigin aıtady.
Jol sapasy – qashanda el damýynyń ólshemi. Jóndelgen jolǵa 3 jyl, jańa jolǵa 5 jyl kepildik beretin elimizdi osyndaı kepildigi 15-20 jyl, tipti 25 jylǵa laıyqtalǵan Eýropamen salystyrýdyń aýyly áli alys. Biraq bizde bir shaqyrym joldy salý quny – 600-700 mln teńge. Bul – qomaqty qarjy. Kólik mınıstri Marat Qarabaevtyń aıtýynsha, joldardyń jaǵdaıy nashar, sebebi bir ýaqytta aqsha bólinbegen. Aıtpaqshy, 2019 jyldan beri qurylysy toqtaýsyz júrip jatqan Ekaterınbýrg – Almaty avtojolynyń Qaraǵandydan Aqbastaý kentine deıingi ýchaskedegi negizgi jumystary aıaqtalǵaly biraz boldy. Biraq daıyn joldy paıdalanýǵa berýdiń ózi uzaqqa sozylyp ketti. Qazir 50 shaqyrymdyq segmenttegi qozǵalys tórt jolaq boıynsha júzege asyrylyp jatyr eken. Al bul jumys bitkenshe jolaýshylardyń júıkesi tozatyn boldy. Tozǵany bylaı tursyn, avtojolda aman qalýyn Alladan surap, janyn shúberekke túıetin boldy.
