Munda egin men baý-baqshadaǵy ónimdilikti arttyratyn shveısarııalyq tyńaıtqyshtyń túr-túri bar. Al kásiporynnyń jobalyq qunyn aıtar bolsaq, 5 mıllıon dollardan astam qarajat jumsalǵan. Aıtpaqshy, mundaı kásiporyndar Túrkııa men Meksıkada bar, sondaı-aq Efıopııa elinde de salynyp jatyr.
«Bizdiń ónimdi elimizdiń ár óńirindegi egis sharýashylyǵyndaǵy qurylymdar kóptep paıdalanady. Sondaı-aq kórshiles О́zbekstan men Qyrǵyz Respýblıkasynan da tutynýshylarymyz bar. Búginde zaýytta 80 túrli tyńaıtqysh shyqsa, onyń ishinde topyraq qunaryn arttyratyn, ósimdiktiń ósýine kómektesetin, baý-baqsha daqyldarynyń túrli aýrýyna tosqaýyl bolatyn, taǵy basqa paıdaly jaǵy kóp ónimderimiz jetkilikti. О́zińizge belgili, bizdiń keıbir aımaqtarda egistiktegi ónimdilikti arttyrýǵa kedergi bolatyn jaǵdaılar kóp. Qıyn klımat, qurǵaqshylyq, ylǵal jetispeýshiligi, basqa da olqylyqtar dıqandar ekken daqyldy túrli aýrýǵa ushyratyp jatady», deıdi «Swissgrow» JShS dırektory Rústem Álıev.
– Bul aýyl sharýashylyǵy úshin úlken shyǵyn ekeni sózsiz. Bizdiń ónimniń basty qasıeti – mundaı ósimdikterde kezdesetin aýrýlarǵa jol bermeýinde. Bir ǵana mysal aıtaıyn. Turaqty tutynýshymyzdyń biri – Pavlodar oblysyndaǵy kartop daqylyn egetin sharýashylyq. Alǵashynda olar gektaryna 25-28 tonna ónim jınaǵan. Tyńaıtqyshty turaqty paıdalanǵan soń ónimdilik artty. Daqyldyń shyǵymdylyǵy jyl saıyn kóbeıip, birinshi jyly 40 tonnaǵa, odan keıingi jyldary 55-60 tonnaǵa deıin kartop alǵan», deıdi seriktestik dırektory.
Halyqaralyq standartqa saı sertıfıkattalǵan kompanııa óz óniminiń árqaısysyn jeke zerthanada udaıy tekserip otyrady. Ár shyqqan ónim partııasy erekshe qadaǵalanyp, sapa kepildigimen jumys isteıdi. Ári munda tyńaıtqysh daıyndaýǵa qajetti ǵylymı mamandar – joǵary bilikti agronomdary da bar. Olar fermerlerge tyńaıtqyshtardy qalaı paıdalaný turǵysynan nusqaý berip, kómek kórsete alady.
«Kásiporynda 25 adam jumys isteıdi. Jylyna 15 000 tonna suıyq jáne sýsymaly tyńaıtqyshtardy naryqqa shyǵaryp otyrmyz. Zaýytta suıyq ónimge qajetti qutylardy arnaıy shyǵaratyn jabdyq ta bar. О́ıtkeni tyńaıtqysh sapasyn saqtaýǵa kepildik beretin mundaı jabdyqtar bizdiń naryqta joq. Basqa ónim shyǵarýǵa qajetti qurylǵylardyń barlyǵy shet memleketterden kelgen. Qazir suranys óte joǵary, tutynýshy aýyl sharýashylyǵy qurylymdar sany da jyl saıyn artyp keledi», deıdi zaýyt basshysy.
Degenmen munda belgili bir qıyndyqtar da bar. Máselen, temir, myrysh, marganes, molıbden jáne basqa da qajetti elementter bizdiń jer qoınaýymyzda bolǵanymen, kásiporyn barlyq shıkizatty shetelden satyp alyp otyr. Shıkizattyń ımporttalýy ónim qunynyń kóterilýine áser etetini belgili.
«Bizde osy elementterdiń barlyǵy, tipti óndirý kezinde de qalyptasqan perıodtyq júıe bar, biraq tereń óńdeý joq. Mysaly, elde mysty kóp mólsherde óndiremiz, biraq ol tek shıkizat retinde satylady. Ony sheteldikter satyp alyp, tereń óńdep, qajetti maqsatqa paıdalanady», deıdi Rústem Álıev.
Kásiporyn elimizdegi tyńaıtqysh óndiretin kompanııalardyń ishinde úzdik ondyqqa kiredi. Aýyl sharýashylyǵyndaǵy negizgi talaptardy saqtaı otyryp, fermerlerdiń shyǵynyn azaıtýǵa kómektesken kásiporyn aldaǵy ýaqytta óz óniminiń jyldyq úlesin ósirýdi kózdeıdi.
