– Abaı Aqatuly, bireýler Aıkýneni «qazaqtyń ıogasy» deıdi, bireýler «gımnastıka» deıdi. Eń aldymen osynyń aq-qarasyn ajyratyp berińizshi.
– Aıkýneniń túriktik negizi bar dep oılaımyn. Qazir kóptegen halyq ókili ıogaǵa ózindik ulttyq erekshelikterin qosady da, «orys ıogasy», «nemis ıogasy», «japon ıogasy» dep túrlendirip júr. Biraq báriniń túbi – úndilik ıoga. Al Aıkýne shyǵý tórkini jaǵynan ıogadan bastaý almaıdy. Keı jýrnalıster ony qatelesip solaı ataıtynyn baıqaımyn. Shyn máninde, bul – qate tujyrym.
– Iаǵnı Aıkýne – gımnastıka ǵoı?
– Buny 20 myńnan astam jattyǵýdan turatyn ilim desek te bolady. Onyń úsh baǵyty bar: birinshisi – dene jattyǵýlary, ekinshisi – trenıngter, úshinshisi – qolmen emdeý, ıaǵnı manýaldy terapııa.
– Aıkýne qalaı ómirge keldi? Onyń ataýy neni bildiredi?
– Men Aıkýneniń túriktik negizi bar dep oılaımyn. Onyń túbirine talaı sózdi týyndatýǵa bolady. Men ózim – jeti atamnan beri synyqshy áýlettiń urpaǵymyn. Ákem de, atalarym da óz zamanynda adam emdegen. Mende de bul qasıet bar. 80-jyldary aýǵan soǵysyna qatysyp kelgende densaýlyǵym syr berdi. Sodan dástúrli medısınadan em tappaǵan soń, babadan berilgen synyqshylyq qasıetim arqasynda ózindik dene jattyǵýlaryn oılap taptym. Ony ózim ǵana jasamaı, Pavlodarda alǵashqy shákirtterime de úırettim. Sol kezde olar bul jattyǵýlardyń ataýy qandaı ekenin suraǵanda, baıaǵydan oıymda júrgen «Aıt kóne» sózi tilimniń ushyna kele qaldy. Keıin «t» árpi túsip, «Aıkóne» dep ataı bastadym.
2006 jyly «Aıkóne» saýda belgisin alý barysynda onyń aǵylshynsha «icon» (aıkon) sózimen uqsastyǵyna, ıaǵnı bir árip qana aıyrmashylyǵyna baılanysty ótkizbeýi múmkin degen eskertý aıtyldy. Sodan men «o»-nyń ornyna «ý» árpin jazyp, saýda belgisin aldym. Osylaısha, «Aıkýne» atty jańa sóz týyndady. Biraq ekinshi jaǵynan onyń «aı» men «kúnnen» quralǵan ekinshi maǵynasy da paıda bola ketti.
Joǵaryda aıtqanymdaı, bul gımnastıkalyq jattyǵýlardy men ózimniń synyqshylyq tájirıbem arqyly ómirge ákeldim. Pasıentpen jumys isteý kezinde onyń aýyrǵan jerin qolmen ustaý arqyly qandaı jattyǵý paıdaly ekenin aldyn ala kóremin. Iаǵnı óz qolym maǵan neni qalaı jasaý keregin úıretti. Sondyqtan aıkýneni ata-babamnan beri jalǵasqan qazaq synyqshylyq mektebiniń týyndysy desem bolady.
– Meniń estýimshe, siz alǵashqyda óz elimizde patent alǵyńyz kelgen. Biraq qoldaý tappaǵan soń, Reseıge ketken ekensiz. Osy týraly aıtyp berseńiz?
– Aıkýne 1998 jyly qyrkúıek aıynda ómirge kelgen soń, aldymen Pavlodardaǵy oblystyq densaýlyq basqarmasyna, keıin elordamyzǵa baryp, Densaýlyq saqtaý mınıstrligine ashqan jańalyǵymdy patentteý týraly júgingen edim. Biraq olar qoldaý tanytpady. Tipti densaýlyq saqtaý mınıstriniń orynbasary, professor Damenov bul jańalyqty moıyndaý úshin ózime medısına salasyndaǵy ǵylym kandıdaty ne ǵylym doktorynyń birin birlesken avtor qylyp alýdy usyndy. Bul meniń shamyma tıdi. Shyn máninde, professordyń «Eger avtorlardyń biri dáriger bolmasa, medısına salasynda patent alý múmkin emes» degen sózi jalǵan ekenine keıin kózim jetti.
Osydan keıin men Reseıge tartyp otyrdym. Novosibir medısına ınstıtýtynyń akademıgi, Reseı densaýlyq saqtaý mınıstriniń orynbasary Vlaıl Kaznacheevke kirip, ózimniń ıdeıamdy aıtqanda, ol meniń jańalyǵymnyń mánin birden túsindi de, aýrýhananyń eki bólimshesinen dárigerler men pasıentterdi berip, birneshe kún tájirıbe ótkizdi. Sonyń nátıjesin kórgen soń, óziniń pikirin jazyp berdi. Osylaısha, 1998 jyly Reseıdiń Jalpy patologııa ǵylymı zertteý ınstıtýtynda, keıin 2005 jyly Sankt-Peterbor memlekettik pedıatrlyq medısına akademııasynda tájirıbe jasalyp, eki ret patent aldym. 2005 jyly Sankt-Peterbor qalasynyń Densaýlyq saqtaý komıteti Aıkýne jattyǵýyn emdik deneshynyqtyrý ádisi retinde bekitti.
Eń aldymen Sankt-Peterborda 4 klınıka ashyp, keıin Reseıdiń Naberejnye Chelny, Máskeý, Omby qalalarynda da óz ortalyqtarym jumysyn bastady. Qazirgi tańda Reseıdiń jıyrmadan astam, Qazaqstannyń on bes óńirinde «Aıkýne» ortalyqtary bar. Sonymen qatar Ázerbaıjan, BAÁ, Túrkııa, Ýkraına, Belarýs, Fınlıandııa, Fransııa elderinde de ortalyqtarymyz jumys istep jatyr.
– Aıkýne jattyǵýlarynyń densaýlyqqa paıdasy qandaı?
– Eń basty paıdasy – adamnyń barlyq tirek-qımyl apparatyn qalpyna keltirýge kómektesedi. Atap aıtqanda, omyrtqany, joǵarǵy, tómengi býyndardy túzeıdi. Sáıkesinshe tirek-qımyl apparatynyń buzylýyna baılanysty týyndaıtyn jaryq (gryja), protrýzııa, skolıoz, osteohondroz sekildi kóptegen aýrýdy emdeıdi. Bizdiń omyrtqamyz aǵzamyzdyń negizgi tiregi ekenin bilemiz, ol qısaıyp, maıysyp, jumysy buzylatyn bolsa, basqa da organdarǵa óziniń zardabyn tıgizedi. Aıkýne jattyǵýlary arqyly omyrtqadan bastap basqa da súıek býyndary qalpyna kelip, jalpy deneniń saýyǵýyna yqpal etedi.
Odan bólek, taǵy bir mańyzdy paıdasy – qan-tamyr júıesiniń jumysyn qalpyna keltirý. Bunyń da durys jumys isteýi búkil aǵza úshin asa mańyzdy. Osy eki paıdasynyń ózi adam densaýlyǵynyń áldeqaıda jaqsarýyna septigin tıgizedi. Aıkýne jattyǵýlarymen aınalysqan adamda kúsh-qaırat, erik-jiger paıda bolady.
– Onymen barlyq adamnyń aınalysýyna bola ma? Jas shekteýleri bar ma?
– Árıne, pasıent, eń aldymen, dárigerge ózinde qandaı aýrý belgileri bar ekenin eskertýi kerek. Mysaly, súıektiń týberkýlezi, súıektiń mort synǵyshtyǵy sekildi aýrýlar bolsa, Aıkýnemen aınalyspaǵan durys. Qan aınalymy kúsheıgen kezde qozýy múmkin aýrýlary bar adamdarǵa da shuǵyldanýǵa bolmaıdy. Al jalpy, odan basqa kez kelgen adam bul jattyǵýlardy jasaýyna bolady.
Jas shekteýlerine kelsek, Aıkýne jattyǵýy 5 jastan asqan adamdarǵa arnalǵan. Al qarııalarǵa eshqandaı shekteý joq. Mysaly, bizdiń ortalyqtarymyzda 90-nan asqan, 100-ge kelgen adamdar da boldy.
– Jýyrda Astanadaǵy Belsendi uzaq ómir súrý ortalyǵynda sheberlik sabaqtaryn ótkizgen ekensiz. Sol jaıynda aıtyp berseńiz?
– Iá, osy ortalyqtyń nusqaýshylaryna Aıkýne jattyǵýlaryn tegin úırettim. Bul jerge tek qala zeınetkerleri densaýlyqtaryn túzeý úshin keledi. Kóbiniń boıynda tirek-qımyl apparatynyń buzylýyna baılanysty kóptegen sozylmaly aýrýy bar. Sondyqtan Aıkýne olarǵa naǵyz kerek jattyǵýlar. Munda olarǵa arnalǵan 6 aılyq baǵdarlama bar. Sodan ótetin bolsa, ózderin mazalaǵan dertterinen jazylady dep úmittenemiz. Men ózim de aldaǵy ýaqytta bul jerge jıi kelip, qosymsha sheberlik sabaqtaryn ótkizip turamyn.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken –
Eskendir ZULQARNAI,
«Egemen Qazaqstan»
