Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Eskeretin erekshelik
Jer kodeksiniń 14-1 babynyń 3-tarmaǵy, 2-tarmaqshasyna sáıkes jer ýchaskelerin berý jáne olardyń nysanaly maqsatyn ózgertý jónindegi usynystar men sheshimder jobacyn daıyndaý jergilikti aýdan nemese oblystyq mańyzy bar qaladaǵy ýákiletti organdardyń quzyretine kiredi.
Sala mamandarynyń sózinshe, bir nazar aýdaratyn nárse bar. Mysaly, jeke sharýa qojalyǵy bar adamnyń birneshe jyl jalǵa alǵan jaıylymdyq jeri bolady. Biraq qojalyq ıesi ózindegi maldy sharýashylyqtyń emes, bazadaǵy jeke basyna tirkep qoıady. Sáıkesinshe, ol jerin paıdalanbaǵan bolyp esepteledi. Mine, osyndaı túsinbeýshilik oryn alyp jatady. Ekinshi bir jaǵdaı, sharýashylyq esebine mal tirkelse de, normadan az bolmaǵany durys. Mysaly, mal basyna bekitilgen jer kólemi bar. Zańmen bekitilgen ár oblystyń jer ereksheligine qaraı júkteme normasy da ártúrli. Mysaly, Qyzylorda oblysyndaǵy jer jaǵdaıyna qaraı tórt túliktiń árbir basyna, ıaǵnı sıyrǵa 15, qoı men eshkige 3, jylqyǵa 18, túıege 21 gektar jaıylymdyq jer alańy bekitilgen. Osyny da eskerý kerek. Durysy, jer ıeleri aýdandyq nemese oblystaǵy jer resýrstaryn baqylaý salasyndaǵy mamandarmen jolyǵyp, keńes alǵany durys.
«2022-2023 jyldary 3,2 mln gektar alańda jer zańnamasynyń talaptaryn buzýshylyqtardy joıý týraly bir jyl merzimge nusqama alǵan jer paıdalanýshylar tarapynan qaıta ıgerý jumystary júrdi. Bıyl da 208,6 myń gektar alańda jer paıdalanýshylar óz jerlerin qaıta ıgerýmen aınalysyp jatyr. Bul jumys jalǵasýda jáne mınıstrliktiń erekshe baqylaýynda», dep kórsetken Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi jaýabynda.
Sıfrlandyrý jyl sońynda aıaqtalady
Shóldi jáne shóleıt aýmaqtardy qospaǵanda, respýblıkanyń aýyl sharýashylyǵy alqabynyń 158,2 mln gektary nemese 77,0%-y sıfrlandyryldy. Bıyl 94,4 mln gektar aýyl sharýashylyǵy alqabyn sıfrlandyrý josparlanǵan. Osy jyldyń 16 qańtarynda 2022 jyly memleketke qaıtarylǵan paıdalanylmaǵan aýyl sharýashylyǵy jerleriniń ınteraktıvti kartasy – «jerkarta.gharysh.kz» geoservısi iske qosylǵan edi. Qazir ınteraktıvti karta barlyq paıdalanýshy úshin ashyq qoljetimdilikte jumys isteıdi. Bul – azamattarǵa, jergilikti atqarýshy organdarǵa jer ýchaskelerine quqyq berý týraly ótinish jasaýǵa úlken múmkindik. Ári jyldar boıy paıdalanylmaǵan aýyl sharýashylyǵy jerlerin aınalymǵa ýaqtyly tartýǵa qyzmet etedi.
Ekinshiden, «jerkarta.gharysh.kz» geoservısine jaıylymdyq alqaptarda tapshylyǵy bar aýmaqtardyń ornalasqan jeri týraly derekter engizilip jatyr.
«Halyqtyń qolda bar malyn jaıylymmen jáne shabyndyqpen qamtamasyz etý úshin memleket menshigine ótken jerlerdi eldi meken jerine qosý arqyly shekaralaryn ulǵaıtý kerek. Al eldi meken irgesinen jer ýchaskesiniń yńǵaıy bolmasa, jazǵy jaıylymdardy sol bosaǵan jerler esebinen kóbeıtken jón. Sondaı-aq ekiniń biri sharýa qojalyǵyn nemese memlekettik emes zańdy tulǵa quryp jumys isteı almaıdy, sondyqtan osyndaı azamattardyń muqtajyn óteýde shabyndyq, jaıylym berýdi eń birinshi orynǵa qoıý kerek. Búginde aýyl sharýashylyǵy óndirisimen aınalysatyn azamattar men memlekettik emes zańdy tulǵalarǵa jerdi jaldaý quqyǵyn berý arqyly konkýrs uıymdastyrylǵanmen, onyń ary qaraıǵy jaýapkershiligine eshkim kóńil bólmeıdi. Sebebi kez kelgen aýyl sharýashylyǵymen aınalysatyn azamattyń birinshiden, arnaıy bilimi joq, ekinshiden, aýyspaly egistikti saqtaý, jerdi utymdy paıdalaný, qunarlylyǵyn buzbaý, mol ónimge qol jetkizý turǵysynan bileri az», deıdi S.Seıfýllın atyndaǵy Qazaq agrotehnıkalyq zertteý ýnıversıteti «Kadastr» kafedrasynyń aǵa oqytýshysy Aıdarbek Beristenov.
Jerdi alýdyń da jaýapkershiligi bar
Onyń sózinshe, kez kelgen aýyl sharýashylyǵy óndirisi úshin jer ýchaskesin alatyn azamattan jerdi ıgerýdiń nemese paıdalanýdyń naqty jobasyn talap etý kerek jáne bul jumysty burynǵy jer paıdalanyp júrgenderge de mindetteý mańyzdy. Sondaı-aq aýyl sharýashylyǵy jerleriniń barlyǵy aýdandar aýmaǵynda ornalasqan, al ony oblys ortalyǵyndaǵy jer resýrstaryn basqarý departamenti qadaǵalaıdy. Iаǵnı jerdi qalaı paıdalanyp jatqanyn tekserýde belgili júıe qalyptaspaǵan.
Maqala basynda aıtylǵandaı, 2022-2023 jyldary memleketke qaıtarylǵan 10 mln gektar jer de ınteraktıvti kartaǵa engizilgen. Osy jyldyń birinshi jartyjyldyǵy qorytyndysynda memleketke qaıtarylǵan jerlerdi kartaǵa engizý jumystary júrgizilip jatyr.
«Memleket basshysynyń tapsyrmasymen paıdalanylmaǵan jáne zańsyz berilgen aýyl sharýashylyǵy jerlerin memlekettik menshikke qaıtaryp alý, ony qaıta taratý jumystary da júrip jatyr. Taratyp bergenmen, durys ıgerý degen másele bar. Gáptiń bári osy jerde. Qazir kóp aýyl sharýashylyǵy qurylymdary jerdi qaıta alǵanmen, onyń qarjysy, jerdi óńdeý tehnıkasy sııaqty qajettileri bar ma, joq pa? Álde qur qaǵaz betinde ǵana bıznes jospar túzilgen be? Mine, osylardy jiti tekserý bolmaı tur. Durysy, eń aldymen, alǵan adamnyń jerdi ıgerý múmkindigin anyqtaǵan jón. Jer sapasyn, topyraq qundylyǵyn saqtaý da bizde kemshin. Sondyqtan jerdi tıimdi paıdalanamyz desek, biz sol jerdi qaıta alǵan jańa paıdalanýshyǵa tıisti talap qoıǵanymyz durys. Iаǵnı uzaq merzimde jalǵa alǵandardan jer qunaryn saqtaý, durys ıgerý sharttary memleket tarapynan árdaıym qatań qadaǵalanǵany jón. Áıtpese, jerdi ábden tozdyryp jibergender týraly mysal kóp», deıdi Májilis depýtaty, «Aýyl» partııasy fraksııasynyń múshesi Anas Baqqojaev.
Úkimettiń talaby qatań
Endi jer sapasyn saqtaýda kemshilik qalyptassa, Úkimet te qatań sharalar qabyldamaq. Jer ıelerine qoıylatyn topyraq sapasyn, ósimdik jamylǵysyn saqtaý, jaıylymnyń tozýyn boldyrmaý, aýyspaly egisterdi saqtaý jáne jerdi utymdy paıdalaný tıimdiligin arttyrýǵa qatysty talap kúsheıedi. Mundaı tapsyrmany bıyl 3 sáýirde Premer-mınıstrdiń orynbasary Serik Jumanǵarın berdi.
«Negizgi mindetimiz – jerdi qaıtarý ǵana emes, tıimdi paıdalaný jáne jer paıdalanýshylardy baqylaý. Alynǵan jerdi paıdalaný men jaqsartý úshin jaýapkershilikti kúsheıtý qajet. Baıqaý sharttaryn bıznes-qoǵamdastyq, ákimdik jáne basqa da múddeli qatysýshylarmen talqylaǵan abzal. Topyraqty, ósimdik quramyn saqtaý, zamanaýı tehnologııalardy paıdalaný boıynsha qarsy mindettemeler qoıý kerek. Ol úshin jerdi bólýdiń jańa erejeleri men qaǵıdattaryn ázirleý qajet», dedi S.Jumanǵarın paıdalanylmaı jatqan jáne zańnamany buza otyryp berilgen jerlerdi alyp qoıý máseleleri jónindegi komıssııanyń kezekti otyrysynda.
