– Eń birinshi suraǵym, otaǵasy Býrak ekeýińiz burynnan saıahattaısyzdar ma?
– Bizdiń otbasyn qurǵanymyzǵa 7 jyl boldy. Sol kezden beri saıahatshymyz. Eń aldymen Túrkııanyń ishinen bastap, elimizdiń barlyq óńirin araladyq. Al 10 aı buryn Ystanbuldaǵy úıimizdi sattyq ta, osy avtobýsymyzben «kóshpeli» ómir saltyna túbegeıli bet burdyq. Qazir bul – bizdiń kóligimiz ǵana emes, sonymen qatar turatyn úıimiz. Onyń atyn da «Kóshpeli» dep qoıǵanbyz.
Qazaqstanda Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndary ótetinin estigende «Nege atajurtymyzǵa arnaıy barmasqa?» degen oı keldi. Úsh aı boıy avtobýsty alys jolǵa daıynap, «Qazaqstan, qaıdasyń?» dep tartyp otyrdyq. Bul – sizderdiń elderińizge birinshi ret taban tireýimiz jáne Túrkııadan syrt jerge de tuńǵysh ret saıahatqa shyǵýymyz.
– Astanamyzdan, kóshpeliler oıyndarynan qandaı áser aldyńyzdar?
– Bul oıyndardy óz kózimizben kórip, tamashalaǵanymyzǵa qýanyshtymyz. Shyn máninde, óte joǵary deńgeıde uıymdastyrylǵan is-shara boldy. Bul bizge tek kóńil kóterý emes, sonymen qatar óte paıdaly ýaqyt boldy. О́ıtkeni álemniń túkpir-túkpirinen kelgen adamdarmen tanystyq. Olardyń mádenıetin, salt-dástúrin jaqynnan bilýge múmkindik aldyq.
– Qazaqstanǵa keler aldynda bizdiń elimiz týraly qandaı oıda boldyńyzdar jáne kelgennen keıin ózderińiz oılaǵandaı eldi kóre aldyńyzdar ma?
– Qazaqstan – búkil túrki jurtynyń atamekeni. Al meniń anamnyń ulty – qyrǵyz. Ol 1954 jyly otbasymen Túrkııaǵa kóship kelgen. Ákem bolsa, Qazan tatary. Ol da sol ýaqyttarda Túrkııaǵa kóship, turaqtap qalǵan. Sondyqtan ózim túrik elinde týyp-óskenimmen, Orta Azııanyń mádenıeti maǵan eshqandaı alys emes. Ata-anam arqyly bul jaqtyń dástúrlerin, mentalıtetin jaqsy bilemin. Sodan da shyǵar, munda kele jatqanda aldymnan qandaı el shyǵatynyn bildim, ózimdi eshqandaı da bóten sezingen joqpyn. Beınebir ózimniń týǵan elime qaıtyp kelgen sııaqty boldym.
Joldasym Býrak – Túrkııanyń Qara teńiz aımaǵynan. Ulty túrik bolǵanymen, ol da bul jaqta ózin jat sezingen joq. О́ıtkeni Qazaqstannyń adamdarynyń bári qonaqjaı eken. Qaı jerge toqtasaq ta, bizdi bótensimedi. Qazaq halqynyń qonaqjaılylyǵy – bólek áńgime. Alǵash kelgen kúnnen qaı óńirde bolsaq ta, jergilikti ákimdiktiń adamdary bizdiń asty-ústimizge túsip, jyly qabyldady. Sonyń bárin kórgende ózimdi baqytty sezindim. Qaı jerde de ózimizdi bir festıvalda júrgendeı sezindik. Qazaqstannan osyndaı keremet kóńil kúımen ketip baramyz.
– Aýa raıymyz ben joldarymyz jaqsy qarsy aldy ma?
– Biz Aqtaýdan shyqqannan keıin aýa raıy salqyndaı bastady. Al jol jaǵyna kelsek, keıbir jerde óte nashar bolǵany ras. Sonyń saldarynan avtobýsymyz da arasynda buzyldy. Ondaı kezde jergilikti turǵyndar kóligimizdi jóndeýge kómektesti. Bizdi jolda qaldyrmaı, qolushyn sozǵan jandardyń bárine alǵysymyz sheksiz. Meniń oıymsha, sizderdiń elderińizdiń tabıǵaty óte ádemi. Eger joldy jaqsylap jóndeıtin bolsa, týrızmdi damytýǵa múmkindikterińiz zor.
– Kóshpeliler oıyndary aıasyndaǵy jarystardy tamashalaǵan shyǵarsyzdar. О́zińizge qaı oıyn eń qatty unady?
– Kókbóri unady. Sebebi bul oıynda tek adamdar emes, jylqylar da jeńiske jetýge kóp áreket jasap, kúsh jumsaıdy. Bul kórinisti qarap turyp keıde deneń muzdaıdy, keıde delebeń qozady. Jylqylar keýdelerimen bir-birin soǵyp, ıterisip, arasynda adamdar jerge ushyp túsip jatty. Soǵan qaramastan sportshylardyń jeńiske degen umtylystary tánti etti. Bul oıyn osyndaı energetıkasymen este qaldy.
– Endi Túrkııaǵa qaıtasyzdar ma?
– Joq, biz Qazaqstannyń ózge de óńirlerin aralaımyz. Atap aıtqanda, Túrkistan, Almaty qalalaryna barǵymyz keledi. Odan ári meniń anamnyń týǵan jeri Qyrǵyzstanǵa soqpaq oıymyz bar.
– Rahmet. Joldaryńyz bolsyn.
Áńgimelesken –
Eskendir ZULQARNAI,
«Egemen Qazaqstan»
