Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
«Bul múddeler qaqtyǵysyn boldyrmaýǵa múmkindik beredi. Sebebi búginde tekserý komıssııalary jergilikti bıýdjetterden qarjylandyrylady. Al bul júrgiziletin aýdıtterdiń obektıvtiligine áser etýi múmkin. Bul rette jergilikti ózin-ózi basqarýdyń mańyzdy róli saqtalyp qalady. Máselen, máslıhat depýtattary Joǵary aýdıtorlyq palatanyń tıisti aýmaqtyq departamenti basshylyǵynyń eki ókilin taǵaıyndaı alady. Olar jergilikti bıýdjettiń atqarylýy jónindegi qorytyndyny jáne óńirdiń ózekti problemalary boıynsha aýdıt qorytyndylaryn tyńdaýǵa, aýdıt júrgizýdiń jyl saıynǵy josparyna óz usynystaryn engizýge quqyly. Jalpy, Joǵary aýdıtorlyq palatanyń óńirlik departamentteriniń máslıhattarmen ózara is-qımylyn «Joǵary aýdıtorlyq palata – Parlament» modeli arqyly qurý josparlandy. Sondaı-aq memlekettik aýdıtor biliktiligin alýǵa úmitker kandıdattardy biryńǵaı emtıhannan ótkizýdi JAP quzyretine berý kózdelip otyr. Bul memlekettik aýdıt organdarynyń kadrlyq áleýetin arttyrýǵa múmkindik beredi», delingen JAP portalyndaǵy baspasóz baıanynda.
JAP tóraǵasy Álıhan Smaıylov Memleket basshysy memlekettik aýdıt júıesin reformalaý týraly bastamaǵa qoldaý bildirgenin, bul onyń tıimdiligin edáýir arttyrýǵa múmkindik beretinin málimdedi. Qazir memlekettik aýdıt reformasyn iske asyrý jónindegi Jol kartasy ázirlenip, týyndaǵan zańnamalyq, uıymdastyrýshylyq máselelerdi sheshý qolǵa alynǵan.
Ádili kerek, osy problemany budan birneshe jyl buryn altynshy shaqyrylymdaǵy Parlament Májilisiniń depýtattary kótergen edi. Májilismender óńirlik máslıhattardyń janyndaǵy Tekserý komıssııalary men Qarjy mınıstrligine qarasty aýmaqtyq Ishki memlekettik aýdıt departamentteri bir-biriniń qyzmetin qaıtalaıtyn qosarlanǵan qurylymdar ekenin synap, olardy ońtaılandyrýdy usynǵan edi.
JAP-tyń óńirlik Tekserý komıssııalaryn óz qaramaǵyna alýy olarǵa qoıylyp otyrǵan talapty kúsheıtip, qarjy salasynda tártip ornatýǵa yqpalyn tıgizetini. Al budan memleket qazynasy utpasa, utylmaıtyny anyq. Sondyqtan memlekettik aýdıt júıesiniń reformasy – Memleket basshysynyń memlekettik qyzmetti jetildirip, tıimdi memlekettik apparatty qalyptastyrý jónindegi tapsyrmasyna sáıkes ekeni sózsiz. Áıtse de aldaǵy ýaqytta eki ortalyq memlekettik organnyń óńirlerdiń qarjy salasynda zańnamanyń saqtalýyn baqylaıtyn qurylymdary – JAP-tyń aýmaqtyq departamenti jáne Qarjy mınıstrliginiń aýmaqtyq ishki memlekettik aýdıt departamenti qatar qyzmet atqaratyny oılandyrmaı qoımaıdy.
Prezıdenttiń 2019 jylǵy Joldaýynda bergen tapsyrmasyna sáıkes, memlekettik qyzmetshiler sany 2021 jyly 15 paıyzǵa qysqartylǵany málim. Biraq «Qoıshy kóp bolsa, qoı aram óledi» degendeı, birqatar salada mınıstrlikter men óńirlik ákimdikterdiń qyzmet babynda bir-birimen jaǵalasyp júretin sheneýnikteri áli de az emes. Osy oraıda qoǵamda ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdar memlekettik bıliktiń bir tarmaǵy, ıaǵnı birtutas atqarýshy bılik bolyp sanalatynyna qaramastan, mınıstrlikterdiń kópshiligi ózderiniń aýmaqtyq departamentterin quryp, olarǵa baqylaý-qadaǵalaý fýnksııalaryn bergeni, al olar óńirlik basqarmalardyń qyzmetin qaıtalaıtyny synalyp júr. Mysaly, oblystyq ákimdikterdiń Aýyl sharýashylyǵy, Veterınarııa, Jer qatynastary jáne Jerdiń paıdalanylýy men qorǵalýyn baqylaý basqarmalary bar bolǵandyqtan, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń aýmaqtyq ınspeksııalarynyń qanshalyqty qajeti bar? Eger atalǵan aýmaqtyq ınspeksııalardyń qyzmeti tıimdi bolsa, onda olar osyǵan deıin sharýalardyń janaıqaıyn shyǵaryp kelgen sýbsıdııa bólý isinde nege tártip ornatpaǵan?
Oblystyq ákimdikterdiń Tabıǵı resýrstar jáne tabıǵatty paıdalanýdy retteý basqarmalary men Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrliginiń Orman sharýashylyǵy jáne janýarlar dúnıesi aýmaqtyq ınspeksııalary da birin-biri qaıtalaıtyn qyzmetterdi atqarady degen syn aıtylyp júr.
Oblystyq ákimdikterdiń Bilim basqarmalary barda Oqý-aǵartý mınıstrliginiń óńirlerdegi Bilim salasyndaǵy baqylaý departamentteriniń qandaı qajettiligi bar? Olar elimizdegi bilim berý deńgeıin kóterýge úles qosyp jarytty ma? Aıtalyq, jergilikti mektepterdi attestattaý olar beretin bilim sapasyn arttyra aldy ma? Aqtóbe, Túrkistan, Qyzylorda oblystaryndaǵy Bilim salasyndaǵy baqylaý departamentteriniń burynǵy dırektorlary bilim berý uıymdarynyń basshylarynan para alý kezinde ustalyp, sottalǵandyǵynan sabaq alyndy ma? Shyntýaıtynda, keıingi jyldary bilim salasynda bolyp jatqan oń ózgeristerge mektepterdi attestattaý men ártúrli tekserý arqyly emes, «Pedagog mártebesi týraly» zańdy qabyldaý jáne pedagogterdiń jalaqysyn kóbeıtý sııaqty júıelik sharalardy qoldaný arqyly ǵana jol ashylǵany sózsiz.
Oblystyq ákimdikterdiń Jumyspen qamtýdy úılestirý jáne áleýmettik baǵdarlamalar basqarmalary men Memlekettik eńbek ınspeksııasy basqarmalary azdaı, Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń aýmaqtyq departamentterin qurý qandaı qajettilikten týyndaǵan?
Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, memlekettik bıýdjet qarajatyn únemdeýge basymdyq berip otyrǵan Úkimet memlekettik organdardy odan ári ońtaılandyrý máselesine taǵy bir nazar aýdaryp, tıisti taldaý júrgizip kórse, artyq bolmas edi.
