Keshegi ótken keremet saılaýda nebir jan tolqytarlyq jaılar boldy. Bireýin aıtaıyn. О́zim kóp jyl jumys istegen Taldyqorǵandaǵy joldastarymnan estigenim bul. Bylaı bolypty. Dál saılaý ótetin kúni Taldyqorǵanǵa sonaý Atyraýdan bir top qonaqtar kelgen eken. Qudalyqqa. Sol kisiler aldyn ala talon ala shyǵyp, Taldyqorǵandaǵy saılaý ýchaskesine barady. О́zderin tizimge qosqyzady. Daýys bergeli jatqan kezde sondaǵy ýchaskede júrgen sheteldik baıqaýshylardyń biri ol adamdardyń kimder ekenin suraıdy. Oǵan bular bizdiń qalamyzǵa qonaqqa, qudalyqqa kelgen kisiler deıdi. «Qudalyq» degen uǵymnyń ózi de sheteldikke tańsyq qoı. Aýdarmashy arqyly qudalyqtyń mán-jaıyn biraz túsindirýge týra kelipti. Sonda baryp alystan kelgen qonaqtardyń osyndaı sharýa kezinde de ózderiniń azamattyq paryzyn umytpaı, eli úshin, jeri úshin, erteńi úshin daýys berýge ýaqyt taýyp jatqandaryn bilip, sheteldik baıqaýshy ári qaıran qalyp, ári razy bolǵan eken. Osyndaı halqyń úshin qalaısha maqtanbasqa!
«Qazaq eli qýanysh qushaǵynda, Kóńil qusy sharyqta, ush, aǵynda» – «Egemen Qazaqstannyń» betindegi osyndaı joldar esimde qalyp qoıypty. Gazet bul taqyrypty 2011 jylǵy prezıdenttik saılaýdyń qorytyndysy shyqqan tusta berip edi. Dál qazir de sol sózderdi qaıtalaǵymyz keledi.
Iá, qazaq eli taǵy da qýanysh qushaǵynda. Halqymyz eldiktiń eren jeńisine qol jetkizdi. Eren jeńis demeı ne deımiz, eger Prezıdent saılaýyna eldegi saılaýshylardyń barlyǵy derlik qatyssa, eger olardyń barlyǵy derlik biraýyzdylyq tanytyp daýys berse, eger buǵan alystan da, jaqynnan da, Batystan da, Shyǵystan da kelgen baıqaýshylar qaıran qalyp, razy bolsa, daýys berýshiler uzynnan-uzaq kezekte turyp, ózderiniń azamattyq paryzdaryn yqylaspen atqarsa, eldiń búgingi bıigi de, nurly bolashaǵy da memleketti kemel biliktilikpen basqaryp kele jatqan Elbasynyń qolynda ekenin sergek sezinse, synnan ótken tulǵaǵa eki tizgin, bir shylbyrdy berý, el bastaǵan er dep sený, sońynan erý barshamyzdyń baqytymyzdyń kepili dep bilse. Árıne, eren jeńis deımiz. Eldiktiń jemisi deımiz muny. Asylyn ardaqtaı alatyn, qadirlisin qasterleı biletin, senim artýǵa turarlyq tulǵaǵa qurmetinen jańylmaıtyn halqymyz úshin qýanamyz.
Jalpy, myna álemde dál qazir osynshalyqty yntymaqshyl, el bastaǵan perzentin osynshalyqty qadirleıtin, qasterleıtin bizden basqa el bar ma eken ózi dep te oıǵa qalasyń. El aýzy – dýaly. El qulaǵy elý. El bárin de biledi, el bárin de kóredi. Qazaqstan halqy Elbasymyz Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń osy jyldar ishinde elim deıtin, jerim deıtin, eliniń, jeriniń qamyn jeıtin perzenttik júreginiń dúrsilin dáıim sezinip keledi, Otanymyzdyń dáýleti tasyp, sáýleti asýy jolynda attan túspeı, tún qatyp, tús qashyp júrgen joryqty jolyn kórip, onyń naqty jemisin terip keledi.
Biz aǵa býyn ókilderi qataryna qosylyp qaldyq. Keshegi kúndi de, búgingi kúndi de qatar qoıyp, salystyryp qaraı alamyz. Otan qambasyna mıllıard put altyn astyq quıatyn Qazaqstanda nandy ár adamǵa shaqtap satatyn kez de esimizde, tún qarańǵysynda baryp kezekke turmasaq balalarymyzdyń sútsiz qalyp qoıatyn kezi de esimizde. Egemen el atanyp, táýelsizdik týyn tikkennen keıingi alǵashqy jyldarda da aldymyzdan kóp qıynshylyq kóldeneńdep shyqty. Ondaǵan jyldar boıy qalyptasqan sharýashylyq baılanystarynyń byt-shyty shyǵyp, kásiporyndardyń taýarlary burynǵy barar jerine jetpeı, qoımaǵa úıilgen, taýar ótpegen soń aqsha túspegen, aqsha túspegen soń salyq túspegen, salyq túspegen soń halyqqa alty aılap aılyq, jyldap zeınetaqy bere almaı qınalyp júrgen qıyn kez de boldy. Talaı adam bul eldiń bolashaǵyna senbeı ózderiniń tarıhı otandaryna ketti. Jumys qoly azaıdy. Bilikti mamandar kemidi. Ekonomıkalyq qıyndyqtar saıası daǵdarys týyndatý qaterin de tóndirdi. Sonyń bári búgin kórgen tús sııaqty. Osyndaıda biz qıyn shaqta halqyna uran tastaǵan, óz halqyn el bolýdyń uly isine bastaǵan Erdiń eńbegin razylyqpen aıtamyz. Ol er – búginde búkil álem tanyp-bilip, moıyndap, qurmet tutyp, sanasyp otyrǵan Elbasymyz Nursultan Ábishuly Nazarbaev.
Nursultan Nazarbaev týraly tolǵanǵanda meniń oıyma «maqtanysh» degen sóz aldymen oralady. Iá, Elbasymyz – bizdiń ulttyq maqtanyshymyz. Dúnıeniń qaı qıyryna barsa da, myna álemniń kúrdeli máseleleri qandaı qıyn sharýaǵa salsa da Nursultan Ábishulynyń mańdaıy jarqyrap, juldyzy janyp turatynyn kórip, maqtanysh sezimine bólenemiz. Tarıhtyń tar kezeńinde aldymyzǵa tosar osyndaı perzentti dúnıege keltire alǵan halqymyz úshin mereılenemiz.
Qazaqstanymyzdaǵy jaǵdaı týraly sál keıinirek aıtaıyn. Parlament Májilisindegi Halyqaralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń múshesi retinde Elbasymyzdyń Qazaqstannyń syrtqy saıasatyn qalyptastyrý, eldi dúıim dúnıege tanytý jónindegi qadamdaryna erekshe nazar aýdarǵym keledi. Álemdik arenadaǵy is-áreketterdiń ózi qaıran qaldyrǵandaı emes pe? О́zimizdiń el bolýymyzdyń túbirli máselelerin sheshýdi jańa qolǵa alyp jatqan tusta Nursultan Nazarbaev álemniń eń bıik minberine – Birikken Ulttar Uıymy Bas Assambleıasynyń minberine alǵash kóterilgen 1992 jylǵy sóziniń ózinde Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńes shaqyrýdy usyndy. Jyldar boıy júıeli jumys júrgizip, bul sharýany jeńisti máresine jetkizdi. Búginde AО́SShK qurlyqtaǵy qaýipsizdiktiń berik tetikteriniń birine aınaldy. Qazaqstan osy ıgilikti iske bastamashy bolǵan memleket retinde aıryqsha atalyp, qurmettelip otyr. Biz bul úshin maqtanamyz.
Nursultan Nazarbaev munan keıin elimizdiń Eýropadaǵy abyroıyn asqaqtatty. Táýelsizdik alǵanyna on bes jyl da tolmaǵan eliniń atynan álemdegi asa bedeldi uıymǵa – Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymyna tóraǵalyq etýge ótinim túsirdi. О́z memleketiniń ekonomıkalyq myǵymdylyǵynyń, saıası turaqtylyǵynyń, halyqaralyq arenadaǵy bedeliniń arqasynda búkil túrki jurtynyń arasynan, búkil musylman áleminiń ishinen, búkil burynǵy Keńes Odaǵy keńistiginen birinshi bolyp sol bıik laýazymǵa qolymyzdy jetkizdi. Qazaqstannyń tóraǵalyǵy kezekti tóraǵalyq bolyp ótken joq. Qazaqstannyń tóraǵalyǵy kári qurlyqtyń saıası tarıhynda ózgeshe iz qaldyrdy – sol uıymnyń belgili bir sebeptermen qojyraı bastaǵan jumysyn jandandyrdy, bedelin kótere tústi, on bir jyldan beri shaqyrylmaı kele jatqan Sammıtin shaqyrtyp, ony elordamyzda dúrildetip ótkizip, uıymǵa múshe 56 eldiń delegasııasy Saryarqa tósinde dúnıege kelgen Astana deklarasııasyna qol qoıdy. Búkil álem bizdiń qolymyzdan ne keletinin kórdi, Qazaqstan Respýblıkasy óziniń ishki máselelerin sheshýdi qanaǵat etip qalmaıtyn, myna dúnıedegi shıelenisken túıinderdi tarqatýǵa qaýqary jetetin kemel elge aınalǵanyn kórdi. Memleketimizdiń mereıi burynǵydan da asqaqtaı tústi. Biz bul úshin de maqtanamyz.
«Din – ustaı alsań qasıetiń, ustaı almasań qasiretiń» dep abzal aǵamyz Myrzataı Joldasbekov aıtqandaı, adamzattyń ómirinde din máseleleri ýaqyt ótken saıyn qomaqty oryn alyp kele jatyr. Shyǵys pen Batystyń toǵysqan tusynda, ıslam men hrıstıandyqtyń qıylysqan jerinde dúnıege kelgen Nursultan Nazarbaev búgingi álemde dinaralyq qarym-qatynastardyń qandaılyq mańyzdy oryn alatynyn salǵan betten-aq tereń paıymdady. Elbasymyzdyń bul istegi qaıratkerligi de qaıran qaldyrarlyqtaı. 2011 jylǵy 11 qyrkúıektegi soıqan terrorlyq shabýyldan keıin Rım Papasy Ioann Pavel II-niń sol kúzge Qazaqstanǵa josparlanǵan saparynyń bolý-bolmaýy neǵaıbil kúıge tústi. Dál sol kezde ıslam álemi men hrıstıan dúnıesiniń arasynda úlken máseleler týyndaǵandaı bolyp turǵan edi. Biraq, Rım Papasy Qazaqstanǵa keldi. О́ıtkeni, ol qazaq elindegi tynyshtyqty, tatýlyqty, taǵattylyqty bildi, óıtkeni ol Nazarbaevtyń dinaralyq kelisimniń úzdik úlgisine qol jetkizip otyrǵan dara basshy ekenin bildi. Kóp uzamaı Elbasymyz taǵy bir álemdik mańyzy bar bastama kóterdi. Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezin shaqyrýdy usyndy. Usynysyn is júzine asyrdy da. Birin-biri kórmesteı bolyp júretin dinı lıderlerdiń ózi Nazarbaevtyń shaqyrýyn yqylaspen qabyl alyp, bir ústeldiń basynda tabysty, bir qujatqa qol qoıdy. Barshanyń kóńilin taýyp, oıynan shyqqan sezd odan keıin dástúrge aınaldy. Elbasymyz dúnıe dindarlarynyń kóshbasshylarynyń basyn qosatyn ǵımarat – álemniń tórt qıyryna birdeı qarap turatyn pıramıda pishindes Beıbitshilik jáne kelisim saraıyn saldyrtty. Qazir, mine, Astanada Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń V sezin ótkizýge daıyndyq jumystary júrip jatyr. Elimizdiń dinaralyq qatynastardy ornyqtyrýdyń úlgisin búkil álemge kórsetip otyrǵany úshin maqtanamyz biz.
Qazaqstannyń EKSPO-2017 álemdik kórmesin ótkizý quqyn jeńip alý jóninde de osyny aıta alamyz. EKSPO kórmeleri adamzattyń aqyl-oıyn alǵa jyljytýda orasan oryn alatynyn, búginde biz ıgiligin kórip otyrǵan kóptegen ǵylymı jańalyqtardyń, tehnologııalyq tabystardyń aldymen sol kórmelerde kórsetilgenin, sóıtip ómirge keńinen engenin, ol kórmege keletin mıllıondaǵan adamdar el atyn búkil dúnıege jaıatynyn, eń bastysy – ózimizdegi kóp salaly izdenisterdi ilgeriletetinin eskergen Elbasymyz barlyq múmkindikterimizdi saralaı kelip, osy kórmeni Qazaqstanda ótkizýge ótinim jasatty. Aqyry elimiz bir týrdan bir týrǵa ótip, aqtyq synaqta Eýropanyń qaq ortasyndaǵy qýatty memleket, buryn da EKSPO kórmelerin tabysty ótkizip, kóp tájirıbe jınaqtaǵan Belgııadan basym túsip, kórme uıymdastyrý quqyn jeńip aldy. Búginde Qazaqstan usynǵan kórme ıdeıasy, ıaǵnı bolashaqtyń energııasy kózderin qamdaý barsha adamzattyń qatty qyzyǵýshylyǵyn týǵyzyp otyr. Bul da bizdiń maqtanyshymyz.
Barsha adamzattyń atam zamannan basyn aýyrtyp, shashyn aǵartyp kele jatqan máseleniń máselesi – etnosaralyq qatynastar. Nursultan Nazarbaev bul iste de shyn mánindegi kóregendigin, kemeńgerligin kórsetti. Prezıdenttiń Qazaqstan halqy Assambleıasyn qurý, eldegi san túrli ult pen ulystyń basyn bir maqsatqa biriktirý, etnostardyń arasyndaǵy jarasymdy syılastyqty qalyptastyrý, olardyń mádenıetine, tiline, ádet-ǵurpyna jaǵdaı jasaý, barlyq máselelerdi bas qosa talqylaý, el Parlamentinde Assambleıa ókilderi bolýyna jol ashý jónindegi ǵajap sheshimi búginde búkil álemde kópetnosty memleketti basqarýdyń úırenerlik úlgisi retinde qarastyrylyp otyr. Assambleıa sessııalaryna qatysyp, túrli etnostar ókilderiniń elimizdegi birlik, tynyshtyq, tatýlyq, toleranttylyq týraly jan-júreginen shyǵaryp aıtqan sózderin estigende júrek tebirenip, dene shymyrlap, keı tusta eriksiz janarǵa jas úıiriledi. Osynyń bári de uly Abaıdyń «Adamzattyń bárin súı, baýyrym dep» aıtqan asyl amanatyna adal, ózi de jas kúninen kópultty ortada tárbıelengen, halyqtar dostyǵyn kóziniń qarashyǵyndaı qasterleıtin, sonysymen de barsha ult pen ulystyń ortaq qurmetine bólenip otyrǵan Elbasymyzdyń dosqa adal, darhan júreginiń arqasy. Sondyqtan da búginde bizdiń elimiz baqyttyń, dostyqtyń, ıgiliktiń ózindik qazyna aralyna aınalǵan. Osy oraıda, meniń oıyma jaqynda teledıdardan kórgen bir sıýjet oralyp otyr. Tynyshy ketken Iemennen jedel shyǵarylǵan azamattardyń biri: «Beıbit jaǵdaıda, qalypty ómir súrýdiń qandaı baqyt ekenin tek tynyshtyqta ǵana baǵalaı alasyń», degen edi. Sol sózdi men qoıyn kitapshama jazyp qoıdym. Bıyl Assambleıanyń 20 jyldyǵy atalyp ótti. Bul da bizdiń maqtanysh tutar jaıymyz.
Elbasymyz myna jahandanǵan álemde ıntegrasııanyń orny erekshe ekenin eskerip, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq qurý ıdeıasyn kóterip, ol usynysyn da júzege asyrdy. Aldymen Keden odaǵyn, odan keıin Eýrazııalyq ekonomıkalyq qoǵamdastyqty, aqyr aıaǵynda ekonomıkalyq odaqty qurýǵa qol jetkizdi. Otandyq kásipkerlerge baıtaq naryq ashylyp, múmkindikter molaıa túsip otyr. Ekonomıkamyzdy ilgeriletý jóninde asqaq mindetterdi alǵa tartqan Elbasymyz álemdegi ozyq elý eldiń qataryna qosylý maqsatyn qoıǵan edi. Ol maqsatqa merziminen buryn qol jetkizildi. Endigi oıymyz – ozyq otyzdyqtan oryn alý. Nursultan Ábishulynyń el ekonomıkasyn kóterýdiń kiltin dál taba biletin eren aqyly bul asýdy da aldyrtatyny anyq. Oǵan dálel jetkilikti. Bir ǵana jaıdy qozǵaıyq. Prezıdent jerasty baılyǵy túptiń túbinde bir sarqylmaı qoımaıtynyn, álemdegi shıkizat baǵasynyń konıýnktýrasyna táýeldilik adymymyzdy ashtyrmaıtynyn ashyq aıtyp, ındýstrııalyq damý jolyn nusqady. Búgingi tańda otandyq ónerkásiptiń órkendeýine keń jol ashyldy. Júzdegen kásiporyndar qurylyp, myńdaǵan jańa jumys oryndary ashyldy. Elimizde jan basyna shaqqandaǵy ishki jalpy ónim kólemi 18 ese ósti. Bul kórsetkishti qalaısha maqtanysh etpeske?
Men kóptegen jyldar boıy Prezıdent Ákimshiliginde jumys istedim. Prezıdent Keńsesi bastyǵynyń orynbasary, Ákimshiliktiń Memlekettik qyzmet jáne kadr saıasaty bóliminiń meńgerýshisi qyzmetin atqardym. Aldymnan talaı qaǵaz ótti. Kadr irikteý, qolynan is keletin basshylardy jyldar boıy tárbıeleý, bir synaqtan keıin bir synaqqa salyp shyńdaý, memleketshildik mektebinen ótkizý, sol mekteptiń eń basty ustazy bolyp, qaı iste de eń aldymen el múddesin oılaýdyń ónegesin kórsetý jóninen Elbasymyzdyń úırenerlik úzdik úlgisi ózgeshe ekendigine talaı ret kóz jetkize aldym. Sońǵy jyldardaǵy depýtattyq qyzmetimde Nursultan Ábishulynyń el parlamentarızminiń dástúrlerin ornyqtyrý, quqyqtyq memleket ornatý, halyq qalaýlylaryn qaı qadamynda da adamdar múddesin oılaýǵa shaqyrý jóninde taǵylym tanytatynyn kórip kelemin. Májilisten ótip, Senattan bekip ketken keıbir zańdardyń ózine salqyn sabyrmen, sarabdal aqylmen qarap, qajet jerinde veto qoıý quqyn paıdalanýǵa da barǵany halyqtyń kóńilinen shyqqanyna kýá bolyp kelemiz.
Elbasymyz jaıynda gazettiń bir maqalasy kóleminde jıyp aıtý da, túıip aıtý da múmkin emes sııaqty. Olaı bolýy zańdy da. Nursultan Nazarbaev syndy fenomen qubylystyń syry tereń, qatpary qalyń. Qalaı degende de myna jaıdyń basy ashyq. Nursultan Ábishuly – halqymyzdyń baǵyna týǵan perzent. Táýelsizdik tarıhynyń bastaýynda el tizgininiń osyndaı tegeýrindi tulǵanyń qolyna tıgenine táýbe deımiz, Qazaqstan atty kemeni álemdik saıasat muhıtynyń aıdynyna alyp shyǵyp, búkil dúnıedegi býyrqanǵan daýyldarǵa shydas bergizip, ol aıdynǵa ózimizden buryn attanǵan eldermen terezemizdi teń, keregemizdi keń etip bergen kemeńger basshymyz úshin maqtanamyz.
Ersultan BEKTURǴANOV,
Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń depýtaty.
Keshegi ótken keremet saılaýda nebir jan tolqytarlyq jaılar boldy. Bireýin aıtaıyn. О́zim kóp jyl jumys istegen Taldyqorǵandaǵy joldastarymnan estigenim bul. Bylaı bolypty. Dál saılaý ótetin kúni Taldyqorǵanǵa sonaý Atyraýdan bir top qonaqtar kelgen eken. Qudalyqqa. Sol kisiler aldyn ala talon ala shyǵyp, Taldyqorǵandaǵy saılaý ýchaskesine barady. О́zderin tizimge qosqyzady. Daýys bergeli jatqan kezde sondaǵy ýchaskede júrgen sheteldik baıqaýshylardyń biri ol adamdardyń kimder ekenin suraıdy. Oǵan bular bizdiń qalamyzǵa qonaqqa, qudalyqqa kelgen kisiler deıdi. «Qudalyq» degen uǵymnyń ózi de sheteldikke tańsyq qoı. Aýdarmashy arqyly qudalyqtyń mán-jaıyn biraz túsindirýge týra kelipti. Sonda baryp alystan kelgen qonaqtardyń osyndaı sharýa kezinde de ózderiniń azamattyq paryzyn umytpaı, eli úshin, jeri úshin, erteńi úshin daýys berýge ýaqyt taýyp jatqandaryn bilip, sheteldik baıqaýshy ári qaıran qalyp, ári razy bolǵan eken. Osyndaı halqyń úshin qalaısha maqtanbasqa!
«Qazaq eli qýanysh qushaǵynda, Kóńil qusy sharyqta, ush, aǵynda» – «Egemen Qazaqstannyń» betindegi osyndaı joldar esimde qalyp qoıypty. Gazet bul taqyrypty 2011 jylǵy prezıdenttik saılaýdyń qorytyndysy shyqqan tusta berip edi. Dál qazir de sol sózderdi qaıtalaǵymyz keledi.
Iá, qazaq eli taǵy da qýanysh qushaǵynda. Halqymyz eldiktiń eren jeńisine qol jetkizdi. Eren jeńis demeı ne deımiz, eger Prezıdent saılaýyna eldegi saılaýshylardyń barlyǵy derlik qatyssa, eger olardyń barlyǵy derlik biraýyzdylyq tanytyp daýys berse, eger buǵan alystan da, jaqynnan da, Batystan da, Shyǵystan da kelgen baıqaýshylar qaıran qalyp, razy bolsa, daýys berýshiler uzynnan-uzaq kezekte turyp, ózderiniń azamattyq paryzdaryn yqylaspen atqarsa, eldiń búgingi bıigi de, nurly bolashaǵy da memleketti kemel biliktilikpen basqaryp kele jatqan Elbasynyń qolynda ekenin sergek sezinse, synnan ótken tulǵaǵa eki tizgin, bir shylbyrdy berý, el bastaǵan er dep sený, sońynan erý barshamyzdyń baqytymyzdyń kepili dep bilse. Árıne, eren jeńis deımiz. Eldiktiń jemisi deımiz muny. Asylyn ardaqtaı alatyn, qadirlisin qasterleı biletin, senim artýǵa turarlyq tulǵaǵa qurmetinen jańylmaıtyn halqymyz úshin qýanamyz.
Jalpy, myna álemde dál qazir osynshalyqty yntymaqshyl, el bastaǵan perzentin osynshalyqty qadirleıtin, qasterleıtin bizden basqa el bar ma eken ózi dep te oıǵa qalasyń. El aýzy – dýaly. El qulaǵy elý. El bárin de biledi, el bárin de kóredi. Qazaqstan halqy Elbasymyz Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń osy jyldar ishinde elim deıtin, jerim deıtin, eliniń, jeriniń qamyn jeıtin perzenttik júreginiń dúrsilin dáıim sezinip keledi, Otanymyzdyń dáýleti tasyp, sáýleti asýy jolynda attan túspeı, tún qatyp, tús qashyp júrgen joryqty jolyn kórip, onyń naqty jemisin terip keledi.
Biz aǵa býyn ókilderi qataryna qosylyp qaldyq. Keshegi kúndi de, búgingi kúndi de qatar qoıyp, salystyryp qaraı alamyz. Otan qambasyna mıllıard put altyn astyq quıatyn Qazaqstanda nandy ár adamǵa shaqtap satatyn kez de esimizde, tún qarańǵysynda baryp kezekke turmasaq balalarymyzdyń sútsiz qalyp qoıatyn kezi de esimizde. Egemen el atanyp, táýelsizdik týyn tikkennen keıingi alǵashqy jyldarda da aldymyzdan kóp qıynshylyq kóldeneńdep shyqty. Ondaǵan jyldar boıy qalyptasqan sharýashylyq baılanystarynyń byt-shyty shyǵyp, kásiporyndardyń taýarlary burynǵy barar jerine jetpeı, qoımaǵa úıilgen, taýar ótpegen soń aqsha túspegen, aqsha túspegen soń salyq túspegen, salyq túspegen soń halyqqa alty aılap aılyq, jyldap zeınetaqy bere almaı qınalyp júrgen qıyn kez de boldy. Talaı adam bul eldiń bolashaǵyna senbeı ózderiniń tarıhı otandaryna ketti. Jumys qoly azaıdy. Bilikti mamandar kemidi. Ekonomıkalyq qıyndyqtar saıası daǵdarys týyndatý qaterin de tóndirdi. Sonyń bári búgin kórgen tús sııaqty. Osyndaıda biz qıyn shaqta halqyna uran tastaǵan, óz halqyn el bolýdyń uly isine bastaǵan Erdiń eńbegin razylyqpen aıtamyz. Ol er – búginde búkil álem tanyp-bilip, moıyndap, qurmet tutyp, sanasyp otyrǵan Elbasymyz Nursultan Ábishuly Nazarbaev.
Nursultan Nazarbaev týraly tolǵanǵanda meniń oıyma «maqtanysh» degen sóz aldymen oralady. Iá, Elbasymyz – bizdiń ulttyq maqtanyshymyz. Dúnıeniń qaı qıyryna barsa da, myna álemniń kúrdeli máseleleri qandaı qıyn sharýaǵa salsa da Nursultan Ábishulynyń mańdaıy jarqyrap, juldyzy janyp turatynyn kórip, maqtanysh sezimine bólenemiz. Tarıhtyń tar kezeńinde aldymyzǵa tosar osyndaı perzentti dúnıege keltire alǵan halqymyz úshin mereılenemiz.
Qazaqstanymyzdaǵy jaǵdaı týraly sál keıinirek aıtaıyn. Parlament Májilisindegi Halyqaralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń múshesi retinde Elbasymyzdyń Qazaqstannyń syrtqy saıasatyn qalyptastyrý, eldi dúıim dúnıege tanytý jónindegi qadamdaryna erekshe nazar aýdarǵym keledi. Álemdik arenadaǵy is-áreketterdiń ózi qaıran qaldyrǵandaı emes pe? О́zimizdiń el bolýymyzdyń túbirli máselelerin sheshýdi jańa qolǵa alyp jatqan tusta Nursultan Nazarbaev álemniń eń bıik minberine – Birikken Ulttar Uıymy Bas Assambleıasynyń minberine alǵash kóterilgen 1992 jylǵy sóziniń ózinde Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńes shaqyrýdy usyndy. Jyldar boıy júıeli jumys júrgizip, bul sharýany jeńisti máresine jetkizdi. Búginde AО́SShK qurlyqtaǵy qaýipsizdiktiń berik tetikteriniń birine aınaldy. Qazaqstan osy ıgilikti iske bastamashy bolǵan memleket retinde aıryqsha atalyp, qurmettelip otyr. Biz bul úshin maqtanamyz.
Nursultan Nazarbaev munan keıin elimizdiń Eýropadaǵy abyroıyn asqaqtatty. Táýelsizdik alǵanyna on bes jyl da tolmaǵan eliniń atynan álemdegi asa bedeldi uıymǵa – Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymyna tóraǵalyq etýge ótinim túsirdi. О́z memleketiniń ekonomıkalyq myǵymdylyǵynyń, saıası turaqtylyǵynyń, halyqaralyq arenadaǵy bedeliniń arqasynda búkil túrki jurtynyń arasynan, búkil musylman áleminiń ishinen, búkil burynǵy Keńes Odaǵy keńistiginen birinshi bolyp sol bıik laýazymǵa qolymyzdy jetkizdi. Qazaqstannyń tóraǵalyǵy kezekti tóraǵalyq bolyp ótken joq. Qazaqstannyń tóraǵalyǵy kári qurlyqtyń saıası tarıhynda ózgeshe iz qaldyrdy – sol uıymnyń belgili bir sebeptermen qojyraı bastaǵan jumysyn jandandyrdy, bedelin kótere tústi, on bir jyldan beri shaqyrylmaı kele jatqan Sammıtin shaqyrtyp, ony elordamyzda dúrildetip ótkizip, uıymǵa múshe 56 eldiń delegasııasy Saryarqa tósinde dúnıege kelgen Astana deklarasııasyna qol qoıdy. Búkil álem bizdiń qolymyzdan ne keletinin kórdi, Qazaqstan Respýblıkasy óziniń ishki máselelerin sheshýdi qanaǵat etip qalmaıtyn, myna dúnıedegi shıelenisken túıinderdi tarqatýǵa qaýqary jetetin kemel elge aınalǵanyn kórdi. Memleketimizdiń mereıi burynǵydan da asqaqtaı tústi. Biz bul úshin de maqtanamyz.
«Din – ustaı alsań qasıetiń, ustaı almasań qasiretiń» dep abzal aǵamyz Myrzataı Joldasbekov aıtqandaı, adamzattyń ómirinde din máseleleri ýaqyt ótken saıyn qomaqty oryn alyp kele jatyr. Shyǵys pen Batystyń toǵysqan tusynda, ıslam men hrıstıandyqtyń qıylysqan jerinde dúnıege kelgen Nursultan Nazarbaev búgingi álemde dinaralyq qarym-qatynastardyń qandaılyq mańyzdy oryn alatynyn salǵan betten-aq tereń paıymdady. Elbasymyzdyń bul istegi qaıratkerligi de qaıran qaldyrarlyqtaı. 2011 jylǵy 11 qyrkúıektegi soıqan terrorlyq shabýyldan keıin Rım Papasy Ioann Pavel II-niń sol kúzge Qazaqstanǵa josparlanǵan saparynyń bolý-bolmaýy neǵaıbil kúıge tústi. Dál sol kezde ıslam álemi men hrıstıan dúnıesiniń arasynda úlken máseleler týyndaǵandaı bolyp turǵan edi. Biraq, Rım Papasy Qazaqstanǵa keldi. О́ıtkeni, ol qazaq elindegi tynyshtyqty, tatýlyqty, taǵattylyqty bildi, óıtkeni ol Nazarbaevtyń dinaralyq kelisimniń úzdik úlgisine qol jetkizip otyrǵan dara basshy ekenin bildi. Kóp uzamaı Elbasymyz taǵy bir álemdik mańyzy bar bastama kóterdi. Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezin shaqyrýdy usyndy. Usynysyn is júzine asyrdy da. Birin-biri kórmesteı bolyp júretin dinı lıderlerdiń ózi Nazarbaevtyń shaqyrýyn yqylaspen qabyl alyp, bir ústeldiń basynda tabysty, bir qujatqa qol qoıdy. Barshanyń kóńilin taýyp, oıynan shyqqan sezd odan keıin dástúrge aınaldy. Elbasymyz dúnıe dindarlarynyń kóshbasshylarynyń basyn qosatyn ǵımarat – álemniń tórt qıyryna birdeı qarap turatyn pıramıda pishindes Beıbitshilik jáne kelisim saraıyn saldyrtty. Qazir, mine, Astanada Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń V sezin ótkizýge daıyndyq jumystary júrip jatyr. Elimizdiń dinaralyq qatynastardy ornyqtyrýdyń úlgisin búkil álemge kórsetip otyrǵany úshin maqtanamyz biz.
Qazaqstannyń EKSPO-2017 álemdik kórmesin ótkizý quqyn jeńip alý jóninde de osyny aıta alamyz. EKSPO kórmeleri adamzattyń aqyl-oıyn alǵa jyljytýda orasan oryn alatynyn, búginde biz ıgiligin kórip otyrǵan kóptegen ǵylymı jańalyqtardyń, tehnologııalyq tabystardyń aldymen sol kórmelerde kórsetilgenin, sóıtip ómirge keńinen engenin, ol kórmege keletin mıllıondaǵan adamdar el atyn búkil dúnıege jaıatynyn, eń bastysy – ózimizdegi kóp salaly izdenisterdi ilgeriletetinin eskergen Elbasymyz barlyq múmkindikterimizdi saralaı kelip, osy kórmeni Qazaqstanda ótkizýge ótinim jasatty. Aqyry elimiz bir týrdan bir týrǵa ótip, aqtyq synaqta Eýropanyń qaq ortasyndaǵy qýatty memleket, buryn da EKSPO kórmelerin tabysty ótkizip, kóp tájirıbe jınaqtaǵan Belgııadan basym túsip, kórme uıymdastyrý quqyn jeńip aldy. Búginde Qazaqstan usynǵan kórme ıdeıasy, ıaǵnı bolashaqtyń energııasy kózderin qamdaý barsha adamzattyń qatty qyzyǵýshylyǵyn týǵyzyp otyr. Bul da bizdiń maqtanyshymyz.
Barsha adamzattyń atam zamannan basyn aýyrtyp, shashyn aǵartyp kele jatqan máseleniń máselesi – etnosaralyq qatynastar. Nursultan Nazarbaev bul iste de shyn mánindegi kóregendigin, kemeńgerligin kórsetti. Prezıdenttiń Qazaqstan halqy Assambleıasyn qurý, eldegi san túrli ult pen ulystyń basyn bir maqsatqa biriktirý, etnostardyń arasyndaǵy jarasymdy syılastyqty qalyptastyrý, olardyń mádenıetine, tiline, ádet-ǵurpyna jaǵdaı jasaý, barlyq máselelerdi bas qosa talqylaý, el Parlamentinde Assambleıa ókilderi bolýyna jol ashý jónindegi ǵajap sheshimi búginde búkil álemde kópetnosty memleketti basqarýdyń úırenerlik úlgisi retinde qarastyrylyp otyr. Assambleıa sessııalaryna qatysyp, túrli etnostar ókilderiniń elimizdegi birlik, tynyshtyq, tatýlyq, toleranttylyq týraly jan-júreginen shyǵaryp aıtqan sózderin estigende júrek tebirenip, dene shymyrlap, keı tusta eriksiz janarǵa jas úıiriledi. Osynyń bári de uly Abaıdyń «Adamzattyń bárin súı, baýyrym dep» aıtqan asyl amanatyna adal, ózi de jas kúninen kópultty ortada tárbıelengen, halyqtar dostyǵyn kóziniń qarashyǵyndaı qasterleıtin, sonysymen de barsha ult pen ulystyń ortaq qurmetine bólenip otyrǵan Elbasymyzdyń dosqa adal, darhan júreginiń arqasy. Sondyqtan da búginde bizdiń elimiz baqyttyń, dostyqtyń, ıgiliktiń ózindik qazyna aralyna aınalǵan. Osy oraıda, meniń oıyma jaqynda teledıdardan kórgen bir sıýjet oralyp otyr. Tynyshy ketken Iemennen jedel shyǵarylǵan azamattardyń biri: «Beıbit jaǵdaıda, qalypty ómir súrýdiń qandaı baqyt ekenin tek tynyshtyqta ǵana baǵalaı alasyń», degen edi. Sol sózdi men qoıyn kitapshama jazyp qoıdym. Bıyl Assambleıanyń 20 jyldyǵy atalyp ótti. Bul da bizdiń maqtanysh tutar jaıymyz.
Elbasymyz myna jahandanǵan álemde ıntegrasııanyń orny erekshe ekenin eskerip, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq qurý ıdeıasyn kóterip, ol usynysyn da júzege asyrdy. Aldymen Keden odaǵyn, odan keıin Eýrazııalyq ekonomıkalyq qoǵamdastyqty, aqyr aıaǵynda ekonomıkalyq odaqty qurýǵa qol jetkizdi. Otandyq kásipkerlerge baıtaq naryq ashylyp, múmkindikter molaıa túsip otyr. Ekonomıkamyzdy ilgeriletý jóninde asqaq mindetterdi alǵa tartqan Elbasymyz álemdegi ozyq elý eldiń qataryna qosylý maqsatyn qoıǵan edi. Ol maqsatqa merziminen buryn qol jetkizildi. Endigi oıymyz – ozyq otyzdyqtan oryn alý. Nursultan Ábishulynyń el ekonomıkasyn kóterýdiń kiltin dál taba biletin eren aqyly bul asýdy da aldyrtatyny anyq. Oǵan dálel jetkilikti. Bir ǵana jaıdy qozǵaıyq. Prezıdent jerasty baılyǵy túptiń túbinde bir sarqylmaı qoımaıtynyn, álemdegi shıkizat baǵasynyń konıýnktýrasyna táýeldilik adymymyzdy ashtyrmaıtynyn ashyq aıtyp, ındýstrııalyq damý jolyn nusqady. Búgingi tańda otandyq ónerkásiptiń órkendeýine keń jol ashyldy. Júzdegen kásiporyndar qurylyp, myńdaǵan jańa jumys oryndary ashyldy. Elimizde jan basyna shaqqandaǵy ishki jalpy ónim kólemi 18 ese ósti. Bul kórsetkishti qalaısha maqtanysh etpeske?
Men kóptegen jyldar boıy Prezıdent Ákimshiliginde jumys istedim. Prezıdent Keńsesi bastyǵynyń orynbasary, Ákimshiliktiń Memlekettik qyzmet jáne kadr saıasaty bóliminiń meńgerýshisi qyzmetin atqardym. Aldymnan talaı qaǵaz ótti. Kadr irikteý, qolynan is keletin basshylardy jyldar boıy tárbıeleý, bir synaqtan keıin bir synaqqa salyp shyńdaý, memleketshildik mektebinen ótkizý, sol mekteptiń eń basty ustazy bolyp, qaı iste de eń aldymen el múddesin oılaýdyń ónegesin kórsetý jóninen Elbasymyzdyń úırenerlik úzdik úlgisi ózgeshe ekendigine talaı ret kóz jetkize aldym. Sońǵy jyldardaǵy depýtattyq qyzmetimde Nursultan Ábishulynyń el parlamentarızminiń dástúrlerin ornyqtyrý, quqyqtyq memleket ornatý, halyq qalaýlylaryn qaı qadamynda da adamdar múddesin oılaýǵa shaqyrý jóninde taǵylym tanytatynyn kórip kelemin. Májilisten ótip, Senattan bekip ketken keıbir zańdardyń ózine salqyn sabyrmen, sarabdal aqylmen qarap, qajet jerinde veto qoıý quqyn paıdalanýǵa da barǵany halyqtyń kóńilinen shyqqanyna kýá bolyp kelemiz.
Elbasymyz jaıynda gazettiń bir maqalasy kóleminde jıyp aıtý da, túıip aıtý da múmkin emes sııaqty. Olaı bolýy zańdy da. Nursultan Nazarbaev syndy fenomen qubylystyń syry tereń, qatpary qalyń. Qalaı degende de myna jaıdyń basy ashyq. Nursultan Ábishuly – halqymyzdyń baǵyna týǵan perzent. Táýelsizdik tarıhynyń bastaýynda el tizgininiń osyndaı tegeýrindi tulǵanyń qolyna tıgenine táýbe deımiz, Qazaqstan atty kemeni álemdik saıasat muhıtynyń aıdynyna alyp shyǵyp, búkil dúnıedegi býyrqanǵan daýyldarǵa shydas bergizip, ol aıdynǵa ózimizden buryn attanǵan eldermen terezemizdi teń, keregemizdi keń etip bergen kemeńger basshymyz úshin maqtanamyz.
Ersultan BEKTURǴANOV,
Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń depýtaty.
Sońǵy jańalyqtar
Kóktemgi egiske daıyndyq pysyqtaldy
Qoǵam • Búgin, 00:07
Indonezııa elshisi oraldyq ǵalymdarmen kezdesti
Ǵylym • Keshe
Balabaqshalarda sıfrlyq baqylaý tájirıbesi júrgizilip jatyr
Aımaqtar • Keshe
Jelidegi jelpiný: Jazbany óshirý úshin aqsha suraǵandar isti boldy
Aımaqtar • Keshe
Elimizdiń bes óńirinde sý tasqyny qaýpi joǵary
Qazaqstan • Keshe
40 gradýsqa deıin aıaz: Elimizge arktıkalyq sýyq keledi
Aýa raıy • Keshe
Astana áýejaıynyń ushý-qoný jolaǵy ýaqytsha jabylady
Elorda • Keshe
Álemdik ekonomıkanyń jańa kartasy: Qazaqstan qaı orynda?
Ekonomıka • Keshe
