Kóptegen anany jesir, balany jetim etken surapyl soǵys jyldary erliktiń nebir úlgisin kórsetken qazaqstandyqtar az emes. Qolyna qarý alyp, basqynshy jaýǵa qarsy turǵan, Otan qorǵaý jolynda ot keship, muz jastanǵan maıdanger aǵalarymyz ben atalarymyzdyń janqııarlyq erlik isteri eshqashan umytylmaıdy. Solardyń biri – el qurmettisine aınalǵan Avakrı Sabırov edi.
Almaty oblysynyń Uıǵyr aýdanyna qarasty Úlkendıqan aýylynda dúnıege kelgen ol 18 jasqa tolysymen, aýdandyq áskerı komıssarıatqa baryp, maıdanǵa jiberý jóninde ótinish jazady. Kóp keshikpeı onyń ótinishi qanaǵattandyrylady. Sóıtip, ishinde Avakrı Sabırov bar bir top óńirdeı jasty alǵashqy áskerı daıyndyqtan ótkizý úshin Almaty qalasyna alyp keledi. Jattyǵýlar kezinde shymyr deneli, qandaı jaǵdaıda da tez qımyldap, shuǵyl áreket etetin ol komandırler nazaryna birden iligedi. О́ıtkeni, onyń osyndaı qarym-qabileti, kez kelgen adamnyń boıynan kezdese bermeıtin qasıeti áskerı barlaýshyǵa suranyp-aq tur edi.
Osylaısha, qatardaǵy jaýynger Avakrı Sabırov Atqyshtar dıvızııasyna qarasty barlaýshylar daıyndaıtyn arnaıy top quramyna qabyldanady. Úsh aı boıy áskerı daıyndyqtan ótip, barlaýshyǵa tán áreket etý túrlerin sál de bolsa meńgergen olar 1941 jylǵy qyrkúıek aıynyń ortasynda maıdanǵa attanady. Fashıstermen betpe-bet kelgen alǵashqy urysty ol Ýkraınanyń Kontımırovsk qalasy mańynda ótkerdi. Jan berip, jan alysqan, ómir men ólim arpalysqan soǵystyń qandaı bolatynyna sonda baryp kóz jetkizedi.
Barlaýshy retinde ol talaı márte qaýip-qaterge basyn tikti, elin qorǵaý jolynda ólimmen betpe-bet keldi. Qandaı qıyn jaǵdaılar bolsa da, berilgen jaýyngerlik tapsyrmalardy oryndap otyrdy. Soǵys jaǵdaıynda kez kelgen jaýyngerlerge, ásirese, barlaýshyǵa buıryq retinde berilgen alǵashqy tapsyrma erekshe syn bolyp tabylady. Osyny Sabırov ta basynan ótkerdi. Ol qyzmet etetin polk Belorýssııa jerinde basqynshy jaýǵa qarsy soǵys qımyldaryna qatysyp júrgen bolatyn. Quramynda jaýynger Sabırov bar barlaýshylar tobyna jaý tylynan «til» alyp kelý júkteledi. Ábjildik tanytyp, jaý shebine ótken olar oraıyn keltirip, oq shyǵarmaı-aq fashısterdiń ortasha dárejeli úsh ofıserin qolǵa túsiredi. Eki kún degende, óz polkterine aman-esen jetedi. Al nemis ofıserlerinen qundy málimetter alynady. Sóıtip, barlaýshy Avakrı Sabırov alǵashqy tapsyrmany sátti oryndap, alǵashqy synnan oıdaǵydaı ótedi. Sabırovtyń qatysýymen júzege asyrylǵan barlaýshylar tobynyń ekinshi «sapary» da oıdaǵydaı bolyp, olar ákelgen «til» dıvızııa úshin asa qundy málimetter beredi. Osy operasııaǵa qatysqan bes barlaýshy jaýyngerlik «Qyzyl Tý» ordenimen nagradtalady. Solardyń biri – Avakrı Sabırov bolatyn.
Keıin, ıaǵnı 1943 jyly ol qyzmet etetin áskerı qurama Krosnoıar ólkesine kóshirildi. Osyndaǵy árbir eldi meken úshin qııan-keski urystar bir aı boıy tolastamady dese de bolady. Birde nemister jaǵy basymdyq kórsetse, birde keńes áskerleri basymdyq tanytyp otyrdy. Ásirese, Sebrskoe derevnıasy úshin bolǵan urys onyń esinde máńgi saqtalyp qalǵan-dy. Atalǵan eldi meken birneshe márte qoldan-qolǵa ótip, eki jaq ta kóp shyǵynǵa ushyrady. Derevnıany jaýdan azat etýde barlaýshylar úlken ról atqardy. Serjant Sabırov basqarǵan bólimshe asa saqtyqpen jaýdyń shebine ótip, nemistiń bir ofıserin jáne alty jaýyngerin qolǵa túsirdi. Osy arqyly jaýdyń adam kúshi men tehnıkasy, sondaı-aq, soǵys qımyldaryn júrgizýdiń úlgi-jobasy belgili bolady. Kórsetken osy erligi úshin serjant A.Sabırov «Jaýyngerlik erligi úshin» medalimen nagradtalady.
Erjúrek barlaýshynyń budan keıingi joryq joldary Qyrym men Kerch qalasyn azat etý kezindegi qııan-keski urystarymen ári qaraı jalǵasty. Osy jolda ol kóptegen operasııalarǵa qatysyp, erlik kórsetti. Qyrymda júzege asyrylǵan bir operasııa kezinde onyń bólimshesi fashısterdiń joǵary shendi bir generalyn, úsh ofıserin jáne tórt áskerin tutqynǵa alady. Osy erligi úshin ol III dárejeli «Dańq» ordenin omyraýyna taǵady. Al 1944 jyly Avakrı Sabırov qyzmet etetin polk Sevastopoldi azat etý urystaryna qatysady, erekshe qaharmandyq kórsetedi, dushpannyń 4 myńǵa jýyq áskeri men ofıserlerin qolǵa túsiredi. Osyǵan baılanysty ol bir top barlaýshylarmen birge «Qyzyl Juldyz» ordenimen nagradtaldy.
Nebir qıyn operasııalarǵa qatysyp, berilgen tapsyrmalardy múltiksiz oryndaǵan tájirıbeli barlaýshy Hıngan asýyna jáne japon basqynshylaryna qarsy bolǵan urystar kezinde de talaı ret naǵyz barlaýshyǵa tán kásibı sheberlik kórsetti. KSRO Joǵarǵy Keńesiniń tóralqasy ony «Sovet elin jáne dúnıejúzi halqyn nemis basqynshylarynan azat etýde Atlant muhıtynan Tynyq muhıtyna deıin bolǵan urystarǵa qatysqany úshin» dep jazylǵan gramotamen nagradtady. Mundaı nagrada Uly Otan soǵysynda erekshe batyldyq kórsetken jaýyngerlerge ǵana beriledi eken.
Avakrı Sabırov óziniń týyp-ósken aýyly – Úlkendıqanǵa 1947 jyly oraldy. Zeınetkerlikke shyqqanǵa deıin ol sol kezdegi «Oktıabr» ujymsharynda eseli eńbek etti, egin egip, shóp shapty, onshaqty jyl ujymshardyń bólimshesin basqardy. Sondaı-aq, keshegi júrek jutqan barlaýshy Uly Jeńistiń 55 jyldyǵyna oraı, Astana qalasynda ótken áskerı paradqa qatysqan maıdangerlerdiń biri boldy.
«Taý alystaǵan saıyn bıikteıdi» degendeı, budan biraz jyl buryn ómirden ozǵan Avakrı Sabırovtyń soǵys jyldarynda kórsetken erlikteri, odan keıingi kezeńderdegi eseli eńbekteri búgingi urpaqqa úlgi ónege bolyp keledi. О́ıtkeni, el basyna qıyndyq týǵan kezdegi erlik te, qoǵam dáýletin molaıtýǵa qosqan eren eńbek te eshqashan umytylmaıdy.
Álısultan QULANBAI,
«Egemen Qazaqstan».
Almaty oblysy,
Uıǵyr aýdany.
Sýret 1945 jyly túsirilgen.
