Tehnologııalyq úrdister bolashaǵy

2023 jylǵy naryqtyń kúr­deli jaǵdaıyna qaramastan, tehnologııaǵa salynǵan ınvestısııa kólemi artqan. Generatıvti JI (Gen AI) 2022 jyldan beri tehnologııalyq damý salasyn­daǵy kórnekti trendke aınalyp keledi. Bul tehnologııaǵa degen qyzyǵýshylyq pen ınvestı­sııa­nyń aıryqsha ósýi robot­tehnıka jáne ımmersıvti shyndyq sııaqty ózara baılanysty úrdisterde ınnovasııalyq múmkindikterdi ashýy yqtımal. Zertteýde optımızm, ınnovasııa jáne talanttardyń uzaqmerzimdi qajettilikteri sııaqty sanattarmen 15 tehnologııalyq úrdistiń uzaqmerzimdi traektorııalyq damýy kórsetilgen. Tehnologııalyq úrdister bes aýqymdy sanatqa toptastyrylǵan: AI revolıýsııasy, sıfrlyq bolashaqty qurý, kompıýterler men ınternetke qosylýdyń shekaralary, ozyq ınjenerııa jáne turaqty álem.

1. AI revolıýsııasy. McKinsey kompanııasynyń JI-diń jaı-kúıi týraly keıingi saýalnamasyna sáıkes, respondentterdiń 65%-y olardyń uıymdary men jumys oryndary kem degende bir bıznes fýnksııasynda JI-di únemi qoldanatynyn aıtqan. Bul byltyrmen salystyrǵanda JI-di paıdalaný jaǵdaılarynyń jyldyq quny 2,6 trln dollardan 4,4 trln dollarǵa deıin bolýy múmkin ekenin kórsetedi.

Byltyr OpenAI-dyń GPT-4, Anthropic's Claude jáne Google's Gemini sııaqty mátindik býyn úlgileri, sondaı-aq Dall-E 3 jáne Midjourney sııaqty keskin jasaý quraldary salacynda aıtarlyqtaı jetistikterge qol jetkizildi. Ja­qynda OpenAI-diń Sora mátindik-beıne generatoryn iske qosýy tehnologııanyń áleýetin taǵy bir ret dáleldedi. Tipti mýzykalyq kompozısııada da tóńkeris bolyp jatyr. Bul salada Suno sııaqty jańa modelder ártúrli stıldegi túpnusqa týyndylardy jasaý múmkindigine ıe.

2. Sıfrlyq bolashaqty qurý. Zertteýge súıensek, aldaǵy ýaqytta talanttar landshaftynda ózgerister bolady. JI-diń jańa býynynyń paıda bolýy baǵdarlamalyq jasaqtama ınjenerlerine óz ýaqytyn taza kod jasaý tapsyrmalarynan aıy­ryp, sáýlet dızaıny jáne máse­lelerdi sheshý tapsyrmala­ryna qaıta bólýge múmkindik beredi. Atalǵan ózgeris ınjenerler arasynda oılaýdyń aıtarlyqtaı ózgerýine ákelip qana qoımaı, sonymen qatar kompanııalardyń talanttardy tań­daýǵa, biliktiligin arttyrýǵa jáne jumysqa ornalasýǵa degen kózqarasyna da áser etedi. Endi kompanııalar jumysqa maman alýda áleýetti úmitkerlerdiń kodtaý daǵ­dylarynan bólek ta­lant­tardy saqtaý jáne damytý úshin biliktilikti art­ty­rý­dyń saralanǵan strategııa­syn anyqtaýǵa ınvestısııa salady. Sonymen qatar úmitkerlerdiń kúndelikti tapsyrmalardy oryndaý­da atalǵan ozyq quraldardy qan­sha­lyq­ty tıimdi paıdalanatyny, olarǵa beıimdele biletin qabiletterin baǵalaýǵa basymdyq beredi.
3. Kompıýterler men ınter­netke qosylý sheka­ralary. Zama­na­ýı ınternetke qosylý tehnologııalary tutyný­shylardyń jáne óńdeý ónerkásibi men aýyl shar­ýa­­­shy­lyǵy sııaqty salalar­dyń tá­jirıbesinde tóń­keris jasaýy múm­kin. Uıym­dar men kompanııalar óz baılanys ınfraqurylymyn jaq­sartý úshin tehnologııalardy keńinen paıdalanyp jatyr. Tele­kommýnıkasııa salasy osy tehnologııadan túsetin kiristiń shekteýli ósýine qaramastan, 5G-ge ınvestısııa salýdy talap etetin turaqty qoǵamdyq qysymǵa tap boldy. Kompanııalar naryqta salalaryndaǵy ınnovasııa­lar­dy yntalandyrý men qarjy­lyq qıyndyqtardy jeńý maqsa­tyn­da spýtnıktik baılanys pro­vaı­derleri sııaqty kelesi býyn teh­no­logııalyq kompanııa­larymen se­riktestik ornatýdy jalǵastyryp jatyr.

Zertteýde mamandar keltir­gen málimetterge súıensek, 6G tehnologııasy óristi damyp keledi. Biraq salada mazalaıtyn suraqtar áli de bar. Mem­le­ket-jekemenshik áriptestigi salasyndaǵy zertteýler, normatıvtik-quqyqtyq aktilerdi ázirleý jáne standarttaý arqyly progreske qol jet­kizip otyr. Qazirgi tańda bel­gili bir qoldanbalarǵa qosyl­ǵan 6G qunyna baılanysty shyǵyndardyń joǵary ekeni anyq­taldy jáne telekommý­nı­kasııalyq kompanııalar bul jańa ınnovasııany qanshalyqty sátti monetızasııalaı alatyny áli belgisiz.

4. Ozyq ınjenerııa. Zert­teý­de jetildirilgen robot­tyq jú­ıeler ártúrli fızıkalyq tap­syrmalardy avtomattandyrýda joǵary múmkindikterimen erek­she­lenetini atap ótilgen. Paı­da­laný jaǵdaılarynyń aýqy­my tutynýshylyq deńgeıdegi qyz­­­metterden bastap kásiporyn deń­­geıindegi qurastyrýǵa deıin, mak­roekonomıkalyq jaǵ­daılarǵa da, tehnologııalyq je­tis­tikterge baılanysty da ke­ńeıdi. Makroekonomıka tur­ǵysynan álemde eńbek shyǵyn­darynyń ósýi, halyqtyń qartaıýy jáne offshorlyq ju­mys kúshine qa­tysty qosym­sha kedergiler baı­qalady. Tehno­logııalyq turǵy­dan alǵanda JI fızıkalyq robot­tardyń múmkindikterin arttyryp, daıyn­dyǵyn jedeldetetin kóp­tegen ınnovasııaǵa ákeldi. Eńse­rýge bolatyn tehnologııalyq jáne áleýmettik kedergilerge qaramastan, keń aýqymdy naryqqa ený ónimdilikti arttyrý­dyń kilti bolýy múmkin. Bul ekonomıkany qazirgi adamǵa baǵyttalǵan jumys oryndarynan túbegeıli erekshelenetin jańa jumys ádisterin engizýge baǵyttaıdy.
5. Turaqty álem. Elektr­lendirý jáne jańartylatyn energııa tehnologııalary Parıj kelisimine sáıkes kómirqyshqyl gazynyń jahandyq shyǵaryn­dy­laryn azaıtý úshin óte mańyzdy. Kelisimniń maqsattaryna qol jetkizý úshin 2030 jylǵa qaraı jahandyq shyǵyndardy 45%, al 2050 jylǵa qaraı nóldik shyǵyndarǵa deıin azaıtý qajet. Bul tehnologııalar keń taralǵan saıyn talanttar arasyndaǵy al­shaq­tyqty joıý da óte mańyz­dy bolady. McKinsey zert­teýiniń qorytyndysy boıynsha, 2050 jylǵa qaraı klımattyq tehnologııalardyń qun tizbegi búkil álemde shamamen 200 mln bilikti jumysshyny qajet etedi.

Elektrlendirý jáne jańar­ty­latyn energııa tehnologııa­laryn odan ári engizý tehno­logııa­lyq jetistikter men aýqymdy ınvestısııalar arqy­ly qol jetkizýge bolatyn shyǵyndardy azaıtýǵa baılanysty bolady. Esepke súıensek, bolashaqta tehnologııaǵa qajetti lıtıı, bolat jáne mys sııaqty materıaldardy jetkizý ózekti bolýy múmkin.

Túıindesek, McKinsey kom­pa­nııasynyń bıylǵy tehno­logııalyq úrdister esebi – zamanaýı ónimderdiń ekonomıkalyq damý, ǵylym men adamzat balasynyń bolashaǵyna áserin baǵamdaýǵa múmkindik beretin zertteýlerdiń biri. Esepte berilgen mamandar qorytyndylary men statıstıkalyq málimetter zertteýshi ǵalymdarǵa, jalpy qyzyǵýshylyǵy bar qaýymǵa qosymsha kómekshi qural bola alady.

Aıdana AMALBEKOVA,

Qazaqstan qoǵamdyq damý ınstıtýtynyń sarapshysy