Rasynda, elimizde esirtki saýdasy men tasymalyna qarsy tize qosyp kúresý jaǵy kemshin soǵyp jatqanǵa uqsaıdy. Bálkim, onyń taralýyna múddeli toptar da bolýy ǵajap emes. О́ıtkeni tirkelip jatqan esirtki qylmystaryna qarap otyrsaq, qoǵam jegiqurtyn elge kirgizýdiń nebir qıturqy amaldary jasalatynyn kórýge bolady. О́ndiris oryndaryn ashyp, daıyn ónimdi ótkizý men ekonomıkalyq baılanystardy jolǵa qoıý – qıynnyń qıyny. Al esirtki zattarynyń óndirisin tez arada uıymdastyryp, ótkizý jaǵyna kelgende ábjildik tanytatyndar barshylyq. О́kinishtisi – buǵan jurtshylyq tarapynan suranystyń bolýy da sebep.
Osyndaı zańsyzdyqtardyń jolyn kesý maqsatynda Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes kólik prokýratýrasy jáne basqa da quqyq qorǵaý organdary esirtki bıznesine qarsy kúresti, shekarada júkter men poshta jóneltilimderin baqylaýdy kúsheıtip, elimizge esirtkiniń shetelden zańsyz ákelinýin boldyrmaý maqsatynda sharalar qabyldap jatyr. Bas prokýratýranyń málimetinshe, bıyldyń ózinde zańsyz aınalymnan 1 tonnadan asa esirtki zaty tárkilengen, onyń ishinde 774 kg geroın, 155 kg marıhýana, 37 kg gashısh jáne gashısh maıy, 34 kg kóknár, sondaı-aq 1 kg sıntetıkalyq esirtki bar. Bul «taýarlardyń» «qara naryqtaǵy» jalpy quny 7 mlrd teńgeden artyq dep baǵalanyp otyr.
Bas prokýratýra shetelden keletin esirtki zattarynyń kóbi turmystyq taýar retinde jasyrylatynyn aıtady. Máselen, qylmystyq top Irannan osyndaı jolmen geroınniń iri partııasyn ákelýge tyrysqan. Sonymen qatar Eýropa, AQSh jáne Taılandtan kelgen esirtki zattary bar 50-den asa poshta joldanymdary ustalypty. Al Qarjylyq monıtorıng agenttigi AQSh-tan esirtki zattaryn poshta arqyly kontrabandalyq jolmen jetkizetin júıeli arnany joıdy. Nátıjesinde, on kúdikti ýaqytsha ustaý ızolıatoryna qamalyp, 15 kg kannabıs syǵyndysy jáne 8 kg marıhýana tárkilendi. 21 adam túrmege qamaldy, arasynda shetel azamattary da bar.
Batys Qazaqstan oblysynyń prokýratýra qyzmetkerleri áleýmettik jelilerdi baqylaý barysynda belgisiz bireýlerdiń oblys aýmaǵynda esirtki, psıhotroptyq zattar men prekýrsorlardy jarnamalaý jáne satý boıynsha úgit-nasıhat maqsatynda jasaǵan telegram arnalaryn anyqtady. Osy qylmystyq quqyq buzýshylyqtardy jasaǵan adamdardy tabý úshin sotqa deıingi tergep-tekserýdi bastap, odan ári tergeý úshin polısııaǵa joldady. Nátıjesinde, esirtkini tikeleı jarnamalaıtyn 3 chat buǵattalyp, kináliler anyqtalyp jatyr. Jýyrda telegramnyń negizin qalaýshy Pavel Dýrov memleket tarapynan tıisti suratý bolǵan jaǵdaıda qylmysqa sebepshi arnalardyń baılanys málimetterin ashatynyn aıtqany belgili. Bul qadam telegramdy torlap alǵan esirtki taratýshylardyń áreketine tosqaýyl qoıady dep úmittenemiz.
Aýyzdy qý shóppen súrtýge de bolmaıdy. Elimizde esirtki qylmysymen kúresý úshin túrli shara qabyldanyp jatyr. Sonyń biri – Shymkent qalasynyń prokýratýrasy nashaqorlyqqa shaqyratyn jarnamalarmen kúreske qalanyń kommýnaldyq mekemelerinde isteıtin myńnan asa qyzmetkerdi jumyldyrdy. Endi kommýnaldyq mekemeler qalanyń tazalyǵyn qamtamasyz etý jáne saqtaýmen qatar, qoǵamdyq oryndarda esirtkini satý, taratý saıttarynyń jarnamalary bar sýretterdi quqyq qorǵaý organdaryna habarlaýǵa mindetti. Bul bastama esirtki jarnamasymen tıimdi, maqsatty ári turaqty túrde kúresýge múmkindik bermek.
Maqalamyzdyń basynda esirtki óndirisi jaıynda beker sóz qozǵaǵan joqpyz. О́kinishke qaraı, elimizdiń ár aımaǵynda esirtki zerthanalaryn ashyp alyp, ımportqa táýeldilikten arylamyz degen «izgi nıetti» qylmyskerler tabylyp jatyr. Máselen, jýyrda Jetisý oblysynda P. jáne T. esimdi eki azamat qylmystyq kelisimge kele otyryp, sıntetıkalyq esirtki óndirip, satý úshin Tekeli qalasynan úı jaldaǵan. Esirtki zerthanasyn tintý kezinde 21 kg psıhotroptyq zattar men zerthanalyq qural-jabdyq, atap aıtqanda, esirtki zattardy oraý úshin elektrondy tarazylar, paketter, folga, ızolenta jáne t.b. zattar tárkilendi. Sot úkimimen ekeýi de 10 jylǵa bas bostandyǵynan aıyryldy. Úkim zańdy kúshine engen joq.
