«Qazaq halqyna qurmet» eskertkishin ornatty
Keńes ókimeti kezinde áskerge shaqyrylǵan biz Sahalın aralynyń Anıva qalasynda boryshymyzdy ótedik. Uly muhıtqa suǵynyp jatqan araldaǵy eń úlken qalalardyń biri Anıvanyń negizgi turǵyn jurtyn koreıler quraıtyn. Erekshelikteri – mashınalarynyń nómiri sary tús, ıaǵnı bizdiń eldiń azamaty emes. Biletinimiz, keńes áskerlerine ishteri jylymaıtyndyǵy, kúlse de muzdaı qabaq ańǵarylyp turar edi.
Keıin elge kelgende baıqadyq qoı, Qazaqstanǵa sonaý ekinshi dúnıejúzilik soǵys aldynda jer aýdarylyp kelgen koreılerdiń deni Anıvadan eken. Soǵys aldynda japondar fashıstik Germanııamen odaqtas boldy, Stalın Sahalındegi koreıler solarǵa jaq tartady dep qaýiptengen bolsa kerek.
Koreıler – óte eńbekqor halyq. Aq kúrishtiń atasy, eki márte Sosıalıstik Eńbek Eri Ybyraı Jaqaevqa qolyna ketpen ustatyp, ustaz bolǵan, kúrish egýdi úıretken de sol koreıler. Aǵa býyny qashanda qazaq halqyna degen ystyq yqylasyn tanytyp júredi.
– Biz qazaq halqyna shynynda boryshtarmyz, – deıdi Qazaqstan koreıleri OQO fılıalynyń tóraǵasy Iýrıı Iýgaı. – Qazaqstan repressııaǵa ushyrap, qazaq dalasyna jer aýdarylǵan barlyq ulystarǵa týǵanyndaı járdemdesti. Ata-babalarymyz: «Qazaqtardy syılańdar, bizdiń tiri júrgenimiz, senderdiń amandyqtaryń tikeleı baýyrmal qazaq halqynyń arqasy», deıtin. Sol qamqorlyqty búgingi býyn – biz de jaqsy sezinemiz. Elbasy: «Bizdiń baqytymyz – kóp ulttylyǵymyzda», degendi jıi aıtady. Rasynda, Qazaqstan táýelsizdigin jarııalaǵanda qazaq halqy óz jerinde 50 paıyzǵa da jetpeıtin. Biraq, osyndaǵy etnostardyń eshqaısysy búırekten sıraq shyǵarǵan joq, Nursultan Ábishulynyń, qazaq halqynyń janynda boldy, erterekte aman alyp qalǵanyn umytpady dep oılaımyn. Qazaq aǵaıynnyń qamqorlyǵyn kórgen barlyq ult, ulys ókilderi de «Qazaqstan táýelsizdik ala almaýy múmkin», dep boljam jasaǵan teris nıettilerdiń qaraý oıyn joqqa shyǵardy.
– Sizder birinshi bolyp Almaty oblysy Úshtóbe qalasynda «Qazaq halqyna qurmet» degen belgisi bar eskertkish ornattyńyzdar. Yqylas-peıilderińizge rahmet. Jalpy, Qazaqstandaǵy koreı baýyrlardyń sany qansha, qanshasy Ońtústikte turady?
– Júz myńnan asady, onyń on myńnan astamy Ońtústik Qazaqstan oblysynda turyp jatyr. Eskertkish máselesine kelsek, joǵaryda sebebin aıttym.
Qazaqstannan pana taýyp, qıyn-qystaý shaqta aman qalǵan ata-analarymyzdyń deni ómirden ozdy. Keıingi urpaq sol qıyn taǵdyrdy umytpasyn dep oıladyq. Osyndaı eskertkish Batys Qazaqstan oblysynda da ornatyldy. Endi Ońtústik Qazaqstan oblysynda da eskertkish belgi qoıýdy oılastyryp jatyrmyz. Koreı halqy jaqsylyqty umytpaıtyn, izgilik, baýyrmaldyq, úlkendi syılaý sııaqty azamattyq qasıetterden qazaq halqyna uqsastyǵy kóp. Túbi bir Azııanyń balalarymyz ǵoı.
– Sizderde «Kore ılbo» atty koreı tilinde shyǵatyn gazetterińiz bar. Burnaǵy jyly 90 jyldyǵyn toıladyńyzdar. Al, Qazaqstanǵa repressııa salqynymen kelgenderińizge 78 jyl...
– Túsindim. Bizdiń koreıler Qıyr Shyǵystan jer aýdarylǵanda dúnıe-múlikterin alyp óte almady. Kópshiligi birneshe kúndik azyq-túlik, kıim-keshegin ǵana qamdap úlgerdi. Al ulttyń erteńin oılaǵan, túp tamyrynan ajyramasyn degen esti kisiler qoıyn-qonyshyna azyq-túlik emes, koreı áripteriniń shoıynnan quıylǵan úlgisin alyp ótti. Gazet ol jaqta 1923 jyldan beri shyǵa bastaǵan. Sodan beri eseptegende, 2013 jyly 90 jasqa toldy. Alǵashqyda Qyzylorda oblysynda shyqty, keıin astana Almatyǵa aýysqanda redaksııa da kóship keldi. Búginde 10 myń taralymmen jaryq kóredi. Al «Kore ılbo» degen ataý «koreıler ómiri» degen maǵynany beredi.
Memleket basshysy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń qazaq baýyrynda otyrǵan etnostarǵa jasaǵan qamqorlyǵynyń taǵy bir jaǵymdy jaǵyn aıta keteıin. Qos koreı memleketinen bólek, Qazaqstannan basqa elderde birde-bir koreı teatry joq. Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti men Abaı atyndaǵy Almaty memlekettik ýnıversıtetinde fılologııa bóliminde koreı fakýlteti bar. 100 myńnan asatyn bir halyqtyń ókiline ǵana osyndaı qurmet kórsetilip otyr. Al ózge elderde turatyn, halyq sany 1 mıllıonnan asatyn ult ókilderinde gazet, mádenı oshaqtary joq. Ekinshi sortty ult retinde sezinedi ózderin. Biz bolsaq, Qazaqstandy týǵan Otanymyz dep bilemiz. Munyń bári memlekettik saıasattyń jolǵa durys qoıylǵanynda.
Baqtııar TAIJAN,
«Egemen Qazaqstan».
Ońtústik Qazaqstan oblysy.
Sýretterde: * koreılik bıshi qyzdar;
*Iýrıı Iýgaı.
