Sot mindeti – isti jeńildetý

Keshe Májiliste Azamattyq prosestik kodeks jobasynyń (jańa redaksııada) tusaýkeser rásimi bolyp ótti. Atalǵan zańdyq qujat Quqyqtyq saıasat tujyrymdamasyn jáne Memleket basshysynyń sýdıalardyń VI sezinde alǵa qoıǵan mindetterin oryndaý maqsatynda ázirlengen. Májilistiń Zańnama jáne sot-quqyqtyq reforma komıtetiniń tóraǵasy Rahmet Muqashev qolda­nystaǵy 1999 jylǵy zań alǵashqy naryqtyq qarym-qatynastar endi ornaı bastaǵan kezde qabyldanǵanyn aıta kelip, jańa redaksııada zań jobasyn ázirleý ýaqyt talabynan týǵandyǵyn jetkizdi. Jalpy, Kodeksti ázirleýge sýdıalar, memlekettik organdar, kásipkerler, advokatýralar jáne ózge de jaqtardyń qatysqandyǵyn aıta ketý kerek. Zań jobasy boıynsha jumysshy top jetekshisi –Májilis depýtaty Nurlan Ábdirov. Otyrysta baıandama jasaǵan Joǵarǵy Sot sýdıasy Ulbolsyn Súleımenova Kodekstiń keıbir erejeleri BUU-nyń Damý baǵdar­lamasy sheńberinde «Sottaǵy tatýlastyrý rásimderi» degen qanatqaqty jobada synaqtan ótkendigin, al jalpy 2014 jyldyń 5 jeltoqsanyndaǵy málimet boıynsha sottar medıasııany júrgizýmen baılanysty 7000-nan astam isti qaraǵanyn atap kórsetti. Jańa Kodeks burynǵy 46 taraýmen 450 baptyń ornyna, 60 taraý jáne 533 baptan turady eken. Budan keıin sóz alǵan Bas Prokýrordyń orynbasary Jaqyp Asanov sot sheshimine narazylyq bildirilgen birer mysaldar keltirdi. Sonyń ishinde Almaty qalasynda ákimdik ǵımaratyn jaryp jibermek bolǵan adamnyń áreketi sot sheshimimen kelispeýden týyndaǵandyǵyna nazar aýdartty. Morozov degen azamattyń myltyq satyp alyp, kóshede Zorındi atyp tastaıtyn oqıǵasy da osy saryndas. «Kásipkerlerden «jaǵdaıyń qalaı?» dep suraı qalsań, «bireýmen sottasyp jatyrmyn» degen jaýapty jıi estısiń. Bireý menshigin daýlaıdy, ekinshisi qaryzyn talap etedi, úshinshisi eńbekaqysyn óndirgisi keledi. Otbasyndaǵy problemalaryn sotta sheshemin deýshiler de kóp – aǵasy inisimen, ákesi balasymen sottasyp jatqan jaǵdaılar, ókinishke qaraı, az emes. Tipti, qyzdyń ákesi úılenbegen jigitti sotpen qorqytady», dedi Bas Prokýrordyń orynbasary istiń ashyǵyn aıtyp. Onyń málimetine qaraǵanda, 2014 jyly sottarǵa 750 myń talap-aryzdar tússe, ár is boıynsha keminde 2 tarap bolsa, sot áýresine shamamen 1,5 mln. adam salynyp júr eken. «Kásibin ysyryp qoıyp, altyn ýaqyttaryn sottasýǵa jumsaýda. Daýlasyp jatqandarǵa sýdıalardy, sot qyzmetkerlerin, prokýrorlardy, advokattardy, zańgerlerdi, sarapshylardy, sot oryndaýshylardy, «jankúıerlerdi» qosyńyz. Onyń ústine ister ártúrli satylarda birneshe retten qaralady. Astana qalasynda bir sýdıa kúnine 10 shaqty azamattyq is qaraıdy eken, – dep sózin sabaqtady J.Asanov. – Sottardy «adam taǵdyrynyń konveıerine» aınaldyrsaq, olardan qandaı sapaly sheshimder kútýge bolady? Al, sot eki jaqty birdeı qanaǵattandyra almaıdy. Alǵashqyda bir jaǵy rıza bolsa, ekinshi jaǵy ókpeli. Keıin sottyń sheshimi oryndalmasa, daýda jeńgender de renjip jatady». Jalpy, zań jobasyn qabyldaý sottarmen azamattyq isterdi qarastyrý tıimdiligin kóterýge múmkindik berip, sot bıliginiń táýelsizdigin nyǵaıtýǵa oń áser etedi jáne sonymen birge, Qazaqstannyń álemniń eń damyǵan 30 eliniń qataryna enýin jyldamdatýǵa yqpal etedi dep kútilýde. Asqar TURAPBAIULY, «Egemen Qazaqstan».