Keleshek negizi – ult saýlyǵy

Elbasymyz «Qazaqstan-2050» Strategııasynda «Jeke medısınanyń damýyna jaǵdaı jasap, bul baǵytta da memleket jekemenshik áriptestigin  damytý kerek. Barlyq damyǵan álemde medısınalyq qyzmetterdiń aıtarlyqtaı bóligin jeke sektor kórsetedi. Biz jeke aýrýhanalar men emhanalarǵa tezirek kóshýge jaǵdaı týǵyzýǵa tıispiz», dep densaýlyq saqtaý salasynyń baǵdarly tuǵyrnamasyn jasaý barysynda jekeshelendirýdiń tıimdiligin atap ótken bolatyn. Osy maqsatta, Úkimettiń arnaıy qaýlysy qabyldanyp, 2014-2016 jyldary jekeshelendiriletin memlekettik jáne ulttyq kompanııalardyń, respýblıkalyq kásiporyndardyń tizimine ótken jyly Almaty memlekettik dárigerler bilimin jetildirý ınstıtýty da endi. «Elý jylda – el jańa» demekshi, 50 jyldan asa tarıhy bar Almaty memlekettik dárigerler bilimin jetildirý ınstıtýty damýdyń jańa satysyna qadam basyp, Úkimettiń 2014 jylǵy №501 qaýlysymen «Qazaq medısınalyq úzdiksiz bilim berý ýnıversıteti» aksıonerlik qoǵamy bolyp qaıta tirkeldi. Osyndaı eleýli ózgerister barysynda, Qazaqstanda medısına mamandarynyń kásiptik bilimin jetildirý qalaı júzege asyrylýda, keleshekte, Elbasy pármenimen, zaman talabymen júrip jatqan jekeshelendirý qalaı damıdy degen suraqtar óte ózekti, mundaı mańyzdy máselelerge densaýlyq saqtaý salasynyń mamany jáne uıymdastyrýshy-oqytýshy retinde kózqarasymdy bildirýdi jón sanap otyrmyn. Búgingi kúni Qazaq medısınalyq úzdiksiz bilim berý ýnıversıteti – ınstıtýttyń keshegi dańqyn jańǵyrtyp, ozyq ádister men tehnologııalar transfertin qamtamasyz etetin tıimdi korporatıvti basqarý júıesi bar, básekege qabiletti mamandardy daıyndaıtyn, densaýlyq saqtaý mamandarynyń úzdiksiz kásibı damýynyń úılestirýshisi, álemdik deńgeıdegi bilim berý ortalyǵyna aınalýdy maqsat tutady. Osy oraıda, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq aıasynda, Reseıdiń  dıplomnan keıingi bilim jetildirý medısınalyq akademııasy men Belorýsııanyń dıplomnan keıingi bilim jetildirý medısınalyq akademııasy basshylary ózara áriptestik qarym-qatynasty arttyrý maqsatynda bıyl bizdiń ýnıversıtet qabyrǵasynda bas qosqaly otyr. Elimizdegi úzdiksiz kásiptik damýdyń birneshe negizgi máseleleri bar. Olar birinshiden, bilim baǵdarlamalaryn lısenzııalaý men akkredıtasııalaýdyń joqtyǵy, úzdiksiz kásiptik damý kóptegen memlekettik jáne jekemenshik provaıderleriniń rettelmegen naryǵy, bilim baǵdarlamalary sapasynyń tıimdiligine arnalǵan monıtorıngtiń joqtyǵy. Osy máseleni sheshý úshin Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstrliginde «Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly» kodeks jobasynda úzdiksiz kásiptik damý baǵdarlamalaryn iske asyratyn uıymnyń qyzmetine qoıylatyn biliktilik talaptaryn daıyndaý, úzdiksiz kásiptik damýdyń bilim baǵdarlamalaryna saraptama júrgizý qarastyrylǵan. О́z kezeginde, bul máseleni sheshý úshin ýnıversıtet «Qazaq medısınalyq úzdiksiz kásiptik damýdyń materıaldyq jáne materıaldyq emes aktıvteriniń ósimi» jobasyn iske asyrýdy jos­parlap otyr. Ekinshiden, úzdik álemdik tájirıbelerge sáıkes Qazaqstan Respýblıkasynda úzdiksiz kásiptik damýdyń ádisnamalyq negizderin júrgizý qajet. Bul máseleni sheshý úshin álemniń úzdiksiz kásiptik damýy boıynsha jetekshi agenttikterimen yntymaqtastyq qarym-qatynas ornatý qajet. Bul sharalar «Qazaq medısınalyq úzdiksiz kásiptik damý qyzmetinde bilim berý salasyndaǵy álemniń eń úzdik tájirıbe transferi» jobasynyń negizinde jatyr. Úshinshiden, úzdiksiz kásiptik damý provaıderleri men praktıkalyq densaýlyq saqtaý arasyndaǵy ózara qatynastyń jetkiliksizdigi. Muny sheshý úshin tıimdi ózara qatynasqa medısına kadrlaryna monıtorıng júrgizý mindeti bar úzdiksiz kásiptik damý qajettiligin anyqtaýdyń kiretinin este ustaý kerek. Úlesti qamtamasyz etý jáne osy máseleni sheshý  úshin «Klınıkalyq resýrstardy damytý jáne Qazaq medısınalyq úzdiksiz bilim berý ýnıversıtetin aımaqtandyrý» jobasyn júrgizý josparlanyp otyr. Osy jobaǵa keńesshi retinde M.V.Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıtetiniń professory, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory K.Hýbıev arnaıy shaqyryldy. Tórtinshiden, úzdiksiz kásiptik damý provaıderleriniń ǵylymı áleýetin arttyrýǵa múmkindik beretin praktıka transferti úshin aldyńǵy qatarly ǵylymı-zertteýler men qoldaýdyń jetkiliksizdigi. Osy oraıda, «Qazaq medısınalyq úzdiksiz bilim berý ýnıversıteti qyzmetine álem ǵylymyndaǵy úzdik praktıkalarynyń transferi» jobasy jasalýda. Bilim ordasynyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy ákimshilik ǵımarattan, oqý korpýsynan, sto­ma­tologııalyq klınıkadan jáne jataqhanadan turady. Degenmen, josparlardyń keńeıýine baılanysty bul alańdar jetkiliksiz. Sondyqtan quny úsh mıllıard teńgeden asatyn toǵyz qabatty bilim ortalyǵynyń ınvest joba-qurylysyn salýdy da josparlap otyrmyz. Sondaı-aq, oqytýshy-profes­sorlyq áleýetti arttyrý úshin biz qazir álemniń damyǵan elderinde keń qoldanylatyn halyqaralyq keńesshiler ınstıtýtyn engizýdi jáne qyzmetkerlerdiń alys shetelderge tájirıbeden ótip, ǵylymı dáreje alýyn josparlap otyrmyz. Biz mamandardy oqytý bary­synda memlekettik «Bolashaq» baǵdarlamasynyń múmkindikterin de eskeremiz. Aǵymdaǵy jyldyń shil­de aıynan bastap oqytýshy-profes­sorlyq qyzmettiń nátıjeligin jetildirý úshin KPI engizdik. Oqytýshy-professorlyq quramnyń jalaqysyna aı saıynǵy yntalandyrý komponentin engizýge baǵyttalǵan bıýdjetten tys qarajattan qarjylandyrý úlesi artty. Joǵary oqý ornynan keıingi bilim berý – rezıdentýranyń otyz bir mamandyǵymen jáne magıstratýranyń úsh mamandyǵymen júzege asyrylyp keledi. 2012 jylmen salystyrǵanda bilim alýshylardyń sany  rezıdentýrada 33%-ǵa (470 adam), magıstratýrada 25%-ǵa (110 adam) artty. Jyl saıyn ortasha eseppen 11000 tyńdaýshy qosymsha bilim alady jáne doktorantýra bólimin ashý boıynsha jumystar júrgizilýde. Ýnıversıtettiń oqytýshy-professorlyq quramynyń kóbi joǵary sanatty mamandar. Olar jetpis bir klınıkalyq bazada jumys jasaıdy. Qazir ýnıversıtettiń ákimshilik-basqarý qyzmetkerleri jıyrma paıyzǵa qysqartylyp, esesine oqytýshy-professorlar quramy bilikti mamandarmen elý paıyzǵa tolyqtyrylyp, kúsheıtilip otyr. Osy úrdis bolashaqta da óz jalǵasyn tabady degen úmittemiz. Qazir kafedralar sany 46-dan 75-ke deıin ósti. Bul ózgeristerdiń barlyǵy bizdiń ýnıversıtet qabyrǵasyndaǵy bilim sapasyn barynsha jetildirip, jaqsartý úshin jasalýda. Biz Qazaqstannyń barlyq óńirlerimen tyǵyz baılanys­ta jumys jasaımyz. Bir jyl buryn ýnıversıtet qoldaýymen Qyzylorda oblysyndaǵy densaýlyq jaǵdaıyn zerdeleý boıynsha zertteý jobasy iske asyryldy. Kelesi jyly nátıjesi belgili bolatyn osy jobaǵa zor úmit artyp otyrmyz. Sonymen qatar, oblys ákimdigi jergilikti bıýdjet esebinen oblystyń medısına qyzmetkerlerin oqytý úshin eki jylǵa 137 mıllıon teńge bóldi. Mysaly, 2014 jyly Qyzylorda oblysynyń 24 mamandyq boıynsha 1075 medısına qyzmetkerlerin, sonyń ishinde 1024 dárigerlerdi, 51 meıirbıkelerdi oqytyp, biliktiligin arttyrýǵa sebepshi boldyq. Barlyq 1075 adamdy oqytýǵa Qyzylorda oblysynan bólingen qarajattan 75 000 000 teńge ǵana jumsaldy. Daıyndyqtan ótken árbir mamanǵa ortasha eseppen 67 myń teńgeden ǵana shyǵyp otyr. Bul jobanyń keremettiligi, bizdiń ýnıversıtettiń professorlary men dosentteri jergilikti jerdiń ózinde oqytady. Aýdan ortalyqtaryna deıin baryp, sheberlik dáristerin ótkizedi. Bul óńirler úshin óte tıimdi ekeni anyq.  Iаǵnı, biliktiligin kótergisi keletin myńdaǵan adam jolǵa, tamaqtanýǵa, turatyn jerine qarajat shyǵyndap, qoparyla kóship, áýre bolmaıdy. Olardy oqytatyn ondaǵan adam jergilikti jerlerge ózderi barady. Bul ýaqytty da, qarajatty da únemdeýge kóp kómek. Eń bastysy, adamdarǵa qolaıly. Bizdiń osy tájirıbemiz Qazaq medısınalyq úzdiksiz bilim berý ýnıversıtetin aımaqtandyrý modeliniń prototıpine aınaldy. Qazir elimizdiń on eki aımaǵynda óńirlik ókildikterdi ashtyq, elimizdiń medısınalyq joǵary oqý oryndarymen áriptestik týraly memorandýmdarǵa qol qoıyldy. Elbasy N.Nazarbaev «Biz búgin – ózindik bet-beınesi bar, ózindik erekshelikteri men ózindik ustanymy bar tabysty memleketpiz», dep atap ótkendeı, qazirgi tańda Qazaq elin álemniń barlyq memleketteri tanıdy, moıyndaıdy, elde júrgizilip otyrǵan syndarly saıasatqa óte joǵary baǵa beredi. Osyndaı el mereıin arttyratyn oqıǵalarǵa ózimiz shetelderde jıi kýá bolamyz. Atap aıtar bolsaq, Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń Eý­ropa bıýrosynyń uıymdastyrýy­men  2013 jylǵy 16-17 jeltoqsanda Ýtreht qalasynda (Nıderland) ótken «Belsendi jáne salaýatty qarttyq salasyndaǵy ulttyq saıasat máseleleri» májilisine qatysyp, álemniń otyz tórt eliniń ǵalymdary bas qosqan keleli otyrysta postkeńestik respýblıkalar arasynan Qazaqstan Respýblıkasy atynan baıandama jasap, májilistiń otyrysyna tóraǵalyq etken bolatynmyn. Elimizdiń Táýelsizdik kúnimen sáıkes kelgen halyqaralyq jıyn delegattary Qazaqstan halqyn Táýelsizdik kúnimen quttyqtap, Prezıdent N.Nazarbaevtyń nurly bolashaqqa bastaǵan suńǵyla saıasatyn, respýblıkanyń qarqyndy damyp kele jatqanyn aıryqsha atap ótip, quttyqtady. «Nur Otan» partııasynyń «Atqarylǵan is az emes, birge jalǵastyramyz!» – degen qanatty sózi qazirgi Qazaqstan qoǵamyna óte dál aıtylǵan tujyrym. Oqý ordamyzda «Nur Otan» partııasynyń músheleriniń sanyn arttyrýǵa jumystar júrgizilýde, aldaǵy ýaqytta partııa músheleriniń sanyn 60-tan 200-ge deıin jetkizýdi josparlap otyrmyz. Elimizde osy ýaqytqa deıin atqarylǵan jumystarǵa, jetken jetistikterge, qazirgi álemdik yntymaqtastyq pen jahandaný turǵysynan jańasha kelip, jańa zaman, jańa Qazaqstan talaptaryna saı qoǵamdyq qurylymnyń kez kelgen salasynda, onyń ishinde medısınalyq bilim berý men úzdiksiz kásiptik damýda úlken bıikter mejesinen kórinýge aıanbaı eńbek etýge barlyq múmkindikter jasalyp otyr. Halqymyzda «arman adastyrmaıdy» degen qanatty sóz bar. Jańa Qazaqstannyń Jańa Ekonomıkalyq Saıasaty aıasynda, Qazaq medısınalyq úzdiksiz bilim berý ýnıversıtetiniń de álemniń joǵary oqý oryndarymen teńesetin kúnderi de alys emes. Qazir álemde bolyp jatqan oqıǵalar bizdiń Prezıdentimiz júr­gizip otyrǵan saıasattyń du­rys­tyǵyn dáleldedi. Bizdiń el kóp jurttyń basyna kelgen náýbetterden aınalyp ótti. Qate jolǵa túsken joq. Toqsanynshy jyldardyń qıyn­dyǵynan, eki myńynshy jyldardyń aqsha aıyrbastalǵan kezeńderinen, odan keıingi halyq tabıǵı apat kútken úreıli ýaqyttardan da aman-esen, saý­atty shyǵa bildi. Eń qıyn, úmitinen kúdigi basym jyldar artta qaldy. Qansha memleketter almaǵaıyp sátterden asa almaǵany bárimizge aıan. Eli sengen Elbasy Qazaq elin jańa asýlardan áli de alyp óte beredi dep senemin. Ǵalymjan TOǴYZBAEV, medısına ǵylymdarynyń doktory, Qazaq medısınalyq úzdiksiz bilim berý ýnıversıtetiniń rektory. ALMATY.