Qarjy joq pa, álde qanaǵat joq pa?..

Osy oraıda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev bıylǵy «Ádiletti Qazaq­­­­stan: zań men tártip, ekono­mı­­ka­lyq ósim, qoǵamdyq optımızm» atty Joldaýynda densaýlyq saq­taý salasyna bıýdjetten 3,3 trıllıon teńge qarjy bólin­ge­nimen, onyń nátıjesi áli kórin­beı otyrǵanyn synady. Naý­qastarǵa memleket kepildik bergen qyzmetterdi aqyly negizde alýdy nemese birneshe aı boıy kezek kútýdi usyný jaıttary az emes.

«Bıýdjettiń múmkindigi men min­dettemesin eskere otyryp, memleket kepildik beretin medısınalyq kómektiń biryńǵaı bazalyq toptamasyn jasaý qajet. Al odan asyp ketken shyǵynnyń bári saqtandyrý júıesi arqyly tólenýge tıis. Sıfrlandyrý bolmasa, mundaı aýqymdy ózgeristerdi sátti júzege asyrý múmkin emes. Bir-birine baılanysy joq ondaǵan baǵdarlama men aqparattar bazasynyń ornyna biryńǵaı memlekettik medısınalyq aqparat júıesin jasaý kerek. Jańa júıe, menshik túrine qaramastan, memle­ket­tik tapsyrys alatyn medı­sı­na mekemeleriniń bárine to­lyq baqylaý jasalýyn jáne máli­met­terdiń shynaıy bolýyn qam­ta­masyz etýi qajet. Úkimet osy máseleni sheshýge dereý kirisip, bul baǵyttaǵy jumystyń barysy jóninde maǵan jáne depýtattyq korpýsqa esep berip otyrýǵa tıis», dedi Memleket basshysy.

Densaýlyq saqtaý salasyndaǵy kemshilikterdi bıyl Joǵary aýdıtor­lyq palata (JAP) júr­giz­gen tekserister de aıǵaqtady. Máselen, ótken jyly elimizdegi náreste men ana ólimin azaıtý jónindegi nysanaly ındıka­torlarǵa qol jetkizilgen joq. Sábıler qyzylsha, kókjótel, jedel respıratorlyq vırýstyq ınfeksııa sııaqty aýrýlardan shetinegen. Áıelder júk­tilik kezinde órshigen ár­túrli dertten jáne bilikti dárigerlerdiń jetispeýshiliginen týyndaǵan akýsherlik kinádan qaıtys bolǵan. Al «Zertteýler, tal­daý jáne tıimdilikti baǵa­laý» jaýapkershiligi shekteýli serik­testigi júrgizgen áleýmettik saýalnama densaýlyq saqtaý uıymdary usynatyn medısınalyq qyzmet­tiń sapasy men qoljetimdiligine halyqtyń qanaǵattaný deńgeıi josparlanǵan 73 paıyzdyń ornyna is júzinde nebári 56,5 paıyz bolǵanyn kórsetken.

JAP «Áleýmettik medısına­lyq saqtandyrý qory» kommer­sııa­lyq emes aksıonerlik qoǵa­mynyń (ÁMSQ) jáne onyń óńir­lik fılıaldarynyń 2022-2023 jyl­dardaǵy qyzmetiniń tıim­di­­li­gine júrgizgen memlekettik aýdıt­ ná­tıjesinde Ulttyq qordan bó­lin­­gen 50 mlrd teńgeniń 13 mlrd teńgesi nemese 26 paıyzy ıge­rilmegendigi anyqtaldy. Buǵan qosa, ÁMSQ esebinen jáne naý­qastardyń óz esebinen medısı­nalyq qyzmetterge qosarlanǵan aqy tóleýge jol berilgen. Sta­sıo­narlyq kómek boıynsha 1,7 mlrd teńge, ambýlatorııalyq kómek boıynsha 27,6 mlrd teńge, sto­matologııalyq klınıkalar­dyń qyz­meti boıynsha 2,1 mlrd teń­ge artyq tólengen. Tipti she­tel­­ge turaqty turýǵa ketken aza­mat­tardyń atyna dári-dár­mekter rásim­delgen. Aýdıt qory­tyn­dysy boıynsha, rásimdik buzý­shy­lyq­tardyń jalpy somasy – 32 mlrd teń­ge­den astam, al tıimsiz paı­da­la­nyl­ǵan qarajat – 31,1 mlrd teńge.

Sondaı-aq JAP DSM men onyń vedomstvolyq baǵynysty uıymdarynyń halyqty dári-dármekpen, medısınalyq buıym­darmen qamtamasyz etý qyzmetiniń tıimdiligine júrgizgen memlekettik aýdıt barysynda «SQ-Farmasııa» JShS jekelegen dárilik zattar men medısınalyq buıymdardy naryqtyq baǵadan 40 paıyzdan 365 paıyzǵa deıingi joǵary baǵamen satyp alǵanyn áshkereledi. Budan memleketke keltirilgen zalal – 8 mlrd teńgeden astam. Onyń ústine, Biryńǵaı dıstrıbıýtor júıesinde satyp alýdy sapasyz josparlaý medısınalyq uıymdardyń 2,8 mlrd teńgege satyp alynǵan preparattardan bas tartýyna ákelip soqqan. Saldarynan 279,5 mln teńgeniń dári-dármegi jaramdylyq merzi­miniń ótýine baılanysty esepten shyǵarylǵan. Densaýlyq saqtaý salasynda memlekettik aýdıtter júrgizý nátıjesinde áshkerelengen zań buzýshylyq faktileri boıynsha materıaldar odan ári tergeý úshin quqyq qorǵaý organdaryna joldanǵan.

Paıymdap qarasaq, densaýlyq saqtaý salasynda byltyr ǵana ondaǵan mlrd teńge qarajat qum­ǵa sińgen sýdaı bolyp, tıimsiz jumsalǵan. Kemshilikke keńshilik jasalmaýy úshin DSM densaýlyq saqtaý salasyndaǵy ýákiletti memlekettik organ retinde, eń aldymen, Prezıdent Joldaýynda aıtylǵan synnan tıisti qorytyn­dy shyǵarýǵa, Úkimetke beril­gen tap­syrmalardy buljytpaı oryn­daýǵa tıis. Alaıda mı­nıstrlik búginde «Qazirgi tarıf medı­sı­nalyq-sanıtarlyq al­ǵashqy kómekti uıymdastyrý kezin­de jedel medısınalyq kómek bólimshesiniń barlyq shyǵy­syn tolyq jabýdy qamtamasyz etpeıdi. Qarjy­landyrýdyń jet­kiliksizdigi saldarynan táýlik boıy jumys isteıtin brıgadalardy ustaýdyń tıimsizdigi baıqalady. Bul kredı­torlyq bereshektiń paıda bolýyna ákeledi» degen ýájben jedel medısınalyq járdem qyzmetin reformalaýdy uıǵaryp otyrǵandyǵy kóńilge qonbaıdy.

Osy oraıda elimizde jedel medısınalyq járdemdi sha­qyr­­týlar 4 jedeldilik sana­tyna bóli­netindigin aıtqan jón. 1, 2, 3-sanattar – adam ómirine tikeleı nemese áleýetti qater tóndiretin jaǵdaılar bolǵandyqtan, jedel medısınalyq járdem brıga­dalarynyń kelý ýaqyty tıisinshe 10, 15 jáne 30 mınýt bolyp bel­gilengen. Al 4-sanat – ótkir aýrý­­dan nemese sozylmaly aýrý­dyń órshýinen týyndaǵan, naý­qas­tyń ómiri men densaýlyǵyna tike­leı qaýip-qater tóndirmeıtin jaǵ­daı bolǵandyqtan, «jedel jár­dem­niń» kelý ýaqyty – 60 mınýt.

DSM-nyń málimetine qa­ra­ǵanda, res­pýblıka halqynyń sany jyl­dan-jylǵa artýyna baılanysty qazirgi tańda qosymsha 379 jedel medısınalyq járdem brıgadasyn qurý qajet. Osyǵan oraı beıindi mınıstrlik «Je­del medısınalyq járdem, onyń ishin­­de medısınalyq avıasııany t­ar­­­ta otyryp kórsetý qaǵıdala­ryna» ózgeris engizip, saǵat 8.00-den 20.00-ge deıin 4-jedeldik sanaty boıynsha shaqyrtýlarǵa qyzmet kórsetýdi medısına­lyq-sanıtarlyq alǵashqy kómek (MSAK) uıymdarynda qurylatyn mobıldik brıgadalarǵa tapsyrýdy jón kórip otyr.

Densaýlyq saqtaý mınıstri­niń osy másele boıynsha buıryǵy­nyń jobasy Ashyq normatıvtik-quqyqtyq aktiler portalynda eki apta boıy talqylandy. Biraq óz pikirin bildirgen 212 azamattyń eshqaısysy atalǵan qujatqa qoldaý bildirgen joq, al 102 adam qarsy daýys berdi. Olar jedel medısınalyq járdem qyzmeti­niń 4-jedeldilik sanatyn MSAK uıymdaryna berýge bolmaıdy dep sanaıdy. Sebebi densaýlyq jaǵdaıy qıyndaǵan naýqastyń jaı-kúıi 4-jedeldilik sanatynyń qaısysyna jatatyndyǵyn 103 nómiri boıynsha kezekshilik jasap otyrǵan dıspetcher emes, «Jedel medısınalyq járdem» avtomobılimen tezdetip jetetin dáriger ǵana dál anyqtaı alady.

DSM-nyń jedel medısına­lyq járdem qyzmetin reformalaý ­bastamasyn osy qyzmette júrgen mamandar da quptap otyr deý qıyn. Máselen, Soltústik Qazaqstan oblystyq jedel me­dı­­sınalyq kómek ortalyǵy dırek­torynyń mindetin atqarýshy, medısına ǵy­lymdarynyń kandıdaty Iýrıı Belonog: «Eger medı­­sınalyq-sanıtarlyq al­ǵash­qy kómek uıymdarynyń ju­mys ýaqytynan tys kezde jedel medısınalyq járdemdi sha­qyr­týdyń 4-jedeldik sanaty boıyn­sha tek jedel medısınalyq járdem stansasynyń (JMJS) brıgadasy qyzmet kórsetetin bolsa, onda JMJS-nyń júktemesi tym ulǵaıyp ketedi. Munyń ózi jedeldilik sanattarynyń barlyǵy boıynsha pasıentterge jetý ýaqytyn keshiktirýge ákelip soǵady. Turǵyndarǵa jedel medısınalyq járdemdi tolyq­qandy jáne ýaqtyly kór­setý úshin jedel járdem brıga­dalarynyń sanyn ulǵaıtý qajet. Bul qosymsha shy­ǵysty qajet ete­tin­dikten, qazirgi qyz­met kór­setý tarıfin (jan basyna shaq­qandaǵy normatıv boıyn­sha baza­lyq koeffısıentti) 25 paıyz­ǵa ulǵaıtý oryndy dep sanaımyz», degen pikirin ortaǵa salypty.

Demek, DSM jedel medısı­na­lyq járdem qyzmetin reformalaý máselesin osy sala mamandarymen jan-jaqty pysyqtaǵany jón. «Keńesip pishken ton kelte bolmas», deıdi qazekem.