Saltanatty jıynda Qazaqstannyń О́zbekstan Respýblıkasyndaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Beıbit Atamqulov Ortalyq Azııada birinshi bolyp joǵary medısınalyq bilim alǵan qazaq qyzy Gúlsim Asfendııarovanyń kórshiles eki eldiń densaýlyq saqtaý salasyn damytýǵa qosqan baǵa jetpes, eren úlesi týraly baıandady.
«Gúlsim men Sanjar Asfendııarovtar sııaqty aıtýly adamdardyń esimin, murasyn este saqtaý – paryzymyz. Eskertkish – densaýlyq saqtaýǵa qosqan úlesine alǵys bildirý maqsatyndaǵy jasaǵan áreketimizdiń bir parasy ǵana. Qajyrly qazaq áıeliniń jetistigi Ortalyq Azııanyń kóptegen qyz-kelinshegine úlgi, shamshyraq boldy. Búgin onyń ulaǵatty ómir joly týraly maqtanyshpen aıtamyz», dep atap ótti.
Gúlsim Asfendııarova – 1880 jyly qarashada Shymkent qalasynda dúnıege kelip, 1941 jyly qarashada ómirden ozǵanǵa deıin búkil Túrkistan óńirindegi áıelder saýlyǵy salasyna izashar bolǵan aıtýly adam. 1908 jyly Sankt-Peterbýrgtegi áıelder medısınalyq ınstıtýtynan akýsherlik jáne gınekologııa mamandyǵy boıynsha bilim alǵan Gúlsim Seıitjaparqyzy Ortalyq Azııada tuńǵysh ret kesar tiligin jasaǵan dáriger retinde ǵana emes, alǵashqy jeke perzenthana ashyp, akýsherlerdi daıarlaý kýrstaryn uıymdastyrǵan tulǵa retinde de tarıhta qaldy.
Gúlsim – kórnekti qoǵam qaıratkeri, áskerı dáriger, professor Sanjar Asfendııarovtyń týǵan apasy. Ákesi Seıitjapar Asfendııaruly – Ábilqaıyr hannyń urpaǵy, sheshesi Gúlandam Qoshqarbaıqyzy – Abylaı hannyń urpaǵy. Tekti tuqymnan shyqqan ata-ana otbasynda bala tárbıesine asa kóńil bóldi. Berekeli shańyraqta dúnıege kelgen segiz balaǵa da jynysyna, sol kezeńdegi dástúrli qoǵamnyń qarsylyǵyna qaramastan, tolyqqandy bilim berýge tyrysty. Tórt qyzyn da Túrkistandaǵy qyzdarǵa arnalǵan eń úzdik oqý orny Tashkent qyzdar gımnazııasyna oqýǵa beredi.
Gúlsim oqýdy úzdik baǵamen támamdaǵan soń, aldyna bolashaqta dáriger bolamyn degen maqsat qoıady. Sebebi sol ýaqytta Túrkistan ólkesinde birneshe indet pen juqpaly aýrý keń taraǵan edi. Jalpy, musylman halqynyń medısınalyq kómekke muqtaj bolǵanyn kórgen Gúlsim Tashkentte arnaıy latyn tilinde daıyndalyp, emtıhan tapsyryp, kýálik alyp, Sankt-Peterbýrgtegi Qyzdar medısınalyq ınstıtýtyna, dálirek aıtsaq, qazirgi akademık I.Pavlov atyndaǵy Sankt-Peterbýrg Memlekettik medısınalyq ýnıversıtetine oqýǵa túsedi. Sol tusta ınstıtýt Eýropadaǵy medısına salasynda bilim beretin qyzdarǵa arnalǵan jalǵyz ýnıversıtet bolatyn. Bul ınstıtýtqa Gúlsim jalǵyz túsken joq. Munda Túrkistan ólkesiniń birneshe týmasy, sonyń ishinde evreı, nemis, basqa ult ókilderi de oqydy. Biraq 1900 jyly túrik musylman halyqtarynyń arasynan shyqqan eki qyz ǵana oqýǵa qabyldanǵan. Onyń biri polkovnık Asfendııarovtyń qyzy Gúlsim Asfendııarova bolsa, ekinshisi podpolkovnık Sadyq Ábdirahmanovtyń qyzy Zeınep Ábdirahmanova. Zeıneptiń ulty – tatar.
G.Asfendııarova 1908 jyly oqý ornyn óte jaqsy kórsetkishpen aıaqtap, dáriger-terapevt mamandyǵyn alyp shyǵady. Ýnıversıtettegi emtıhandaryn tapsyrǵan soń, Nıkolaı patshanyń atyna hat jazady. Hatta ózi Túrkistannyń týmasy bolǵandyqtan, óńirdiń turmys-saltyn, jergilikti halyqtyń tilin jaqsy bilgendikten, sondaı-aq halyqqa qyzmet etkisi kelgendikten, ony ózge aımaqqa emes, Túrkistan ólkesine dárigerlik qyzmetke jiberý týraly ótinish bildiredi. Nátıjesinde, ótinishi qabyldanyp, ol Túrkistandaǵy Temirlan aýyldyq-dárigerlik ýchaskesine, qazirgi Túlkibas aýdanyna dárigerlik qyzmetke joldanady. G.Asfendııarova – qazaq qyzdarynyń arasynan shyqqan tuńǵysh dáriger ǵana emes, Reseıdegi joǵary oqý ornyn aıaqtaǵan alǵashqy qazaq qyzy.
1910 jyly G.Asfendııarova Namangan ýeziniń aýyldyq dárigerlik ýchaskesine jumysqa aýysady. 1914 jyly Tashkentke kelip, munda ákesiniń kómegimen 30 oryndyq jeke perzenthana ashty. Saıası ómirge de belsene qatysady. Aǵasy, bolashaq densaýlyq saqtaý mınıstri Sanjar Asfendııarovtyń jumysyna kómektesedi. 1920 jyly Densaýlyq saqtaý halyq komıssary T.Rysqulov basqarǵan musylman bıýrosynyń tapsyrma – qoldaýymen «Áıelderdiń akýsherlik kýrsyn» uıymdastyrdy. Sol kezeńde birneshe ret qalalyq keńestiń múshesi bolyp saılanady. Baspasózge áleýmettik salany órkendetý, ana men balany qorǵaý máseleleri jóninde jazyp turady.
Joǵary bilim alǵan alǵashqy qazaq qyzynyń ómirbaıanyn zerdelegen tarıhshy Almas Júnisbaı bar sanaly ǵumyryn densaýlyq salasyna arnaǵan, turmys qurmaǵan Gúlsim Asfendııarovanyń 1920–1937 jyldar aralyǵyndaǵy taǵdyry zerttelmegenin, ómiriniń beımálim tustary bar ekenin aıtady.
О́kinishke qaraı, jyldar boıy dańqty jerlesimizdiń qaıda jerlengeni belgisiz bolyp kelgen edi. 2021 jyly «Tashkenttegi qazaqtardy eske alý» tobynyń eriktileri qabirin О́zbekstan astanasynyń Botkın zıratynan tapty. Memorıaldyq keshenniń ashylý saltanatynan soń, Gúlsim Seıitjaparqyzy beıitiniń basynda duǵa baǵyshtalyp, as berildi.
