Bul rette osydan biraz jyl buryn Soltústik Qazaqstan oblysy aktıviniń aýyl sharýashylyǵyn damytýǵa arnalǵan jınalysyna qatysqanymyz oıǵa oralady. Sonda minberge shyqqan bedeli zor sharýashylyq basshysy: «Jastar ońaı da aqshasy kóp jumys izdep, qalaǵa qashyp jatyr. Aýylda qalǵandarynyń kópshiligi bos júredi. Ata-analarynyń zeınetaqysyna tamaq asyraıdy. Bul qalpymyzben aýyl sharýashylyǵyn qalaı kóteremiz? Úkimet osyny nege oılamaıdy?» dep qara aspandy tóndirgen. Onyń sózin birneshe áriptesi ilip áketip: «Bálenshekeń durys aıtady, aýyldaǵy jastardyń jumys istegileri kelmeıdi», dep jarysa «jylaǵan». Sóz kezegi Taıynsha aýdanyndaǵy jaqsy jetistikterimen aty shyǵyp júrgen «STEM» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń (JShS) dırektory Sergeı Zvolskııge tıgende, ol: «Men jastardyń jumys istegisi kelmeıdi degen pikirmen kelispeımin. Sizder mehanızatorlarǵa qansha jalaqy tóleıtinderińizdi nege aıtpaısyzdar? Biz kóktemde jer jyrtý, tuqym sebý, jazda egindi aramshópterge qarsy óńdeý, kúzde astyqty jaýyn-shashynǵa uryndyrmaı jınap alý úshin jantalasyp júretin dıqanǵa aıyna keminde bir myń dollar jalaqy tóleımiz. Sondyqtan bizde eshqandaı kadr tapshylyǵy joq», degen edi...
Qazir maman izdegen kásipker de, jumys izdegen adam da enbek.kz elektrondyq eńbek bırjasynyń qyzmetin paıdalanady. Osy aıda oǵan biz de úńilip kórdik. Elimizdiń barlyq óńirinde 53 «Veterınar» mamandyǵy bos eken. Sondaı-aq 17 agronom men 12 zootehnık jumysqa shaqyrylypty.
Osy oraıda nazar aýdararlyq jaıt – veterınarlardy jumysqa shaqyrǵan agroqurylymdar saýsaqpen sanarlyqtaı ǵana. Solardyń biri – Qaraǵandy oblysy Qarqaraly aýdanynyń Qarabulaq aýylyndaǵy «Batyr» sharýa qojalyǵy eńbek ótili joq veterınarlyq sanıtarǵa 85 myń teńgeden bastalatyn jalaqy usynypty. Kómirli óńirdiń Shahtınsk qalasyndaǵy «APK Volynskoe» JShS veterınarlyq tehnıkke – 140–150 myń teńge, veterınarlyq dárigerge –185–200 myń aralyǵynda jalaqy tólemekshi. Biraq veterınarlyq dáriger úshin úmitkerdiń 1 jyl jumys ótili bolýyn talap etipti. Al bos oryndardyń kópshiligi sharýashylyq júrgizý quqyǵyndaǵy memlekettik kommýnaldyq kásiporyn sanalatyn veterınarlyq stansalarǵa tıesili. Olar veterınarlyq dárigerlerge – 188–230 myń teńge, veterınarlyq feldsherlerge – 85–180 myń teńge, veterınarlyq tehnıkterge – 85–210 myń teńge, maldy óńdeý jónindegi operatorlarǵa – 85–180 myń teńge, veterınarlyq sanıtarlarǵa 100–120 myń teńge aralyǵynda jalaqy bermekshi.
Jumys izdegen, eńbek ótili joq agronomdarǵa 90–180 myń teńge aralyǵynda jalaqy usynylypty. Soltústik Qazaqstan oblysy Jambyl aýdanynyń Blagoveshenka aýylynda ornalasqan «Atameken-Agro» JShS ózine qajet agronomǵa 140–180 myń teńge jalaqy tóleý úshin onyń 2 jyl eńbek ótili bolýy qajet dep uıǵarypty. Osyndaı mamannyń aılyq eńbegin 150–200 myń teńge aralyǵynda baǵalaǵan Almaty oblysy Talǵar aýdanynyń Panfılov aýylyndaǵy «La Fattoria» JShS onyń 5 jyl eńbek ótili bolýy mindetti ekenin eskertipti.
Zootehnık izdep otyrǵan aýyl sharýashylyǵy kásiporyndarynyń eshqaısysy eńbek ótili joq mamandy jumysqa almaıtyn bolyp shyqty. Qostanaı oblysy Áýlıekól aýdanynyń Moskalevka aýylyndaǵy «Moskalevskoe» JShS 1 jyl jumys tájirıbesi, tehnıkalyq jáne kásiptik bilimi nemese joǵary bilimi bar zootehnıkterge 100–190 myń teńge aralyǵynda jalaqy taǵaıyndamaqshy. Soltústik Qazaqstan oblysy Maǵjan Jumabaev aýdanynyń «Tamanskoe» JShS 2 jyl eńbek ótili, tehnıkalyq jáne kásiptik bilimi bar zootehnıkke 125 myń teńgeden bastalatyn jalaqy jetkilikti dep sanapty.
Joǵaryda keltirilgen málimetterge qarap otyryp, «Aýyl sharýashylyǵy qurylymdarynyń basshylary kadr tapshy dep zarlap júrgenderimen, sol kadrdyń qadirin bile me eken?» degen oıǵa qalasyń. Sebebi elimizdegi ortasha jalaqy mólsheri qazir 390 myń teńgeden asyp jyǵyldy. Al elektrondyq eńbek bırjasynda jas mamandarǵa usynylyp otyrǵan mardymsyz jalaqy joǵary oqý oryndary túgil, agrotehnıkalyq kolledjderdiń túlekterin qyzyqtyrýy da ekitalaı. Soǵan qaramastan, jas mamandardan keminde 1 jyl eńbek ótilin talap etý aqylǵa qonbaıdy.
Jýyrda Májilistegi «Aýyl» partııasy fraksııasynyń depýtattary Úkimetke depýtattyq saýal joldap, onda elimizdegi 23 joǵary oqý ornynda aýyl sharýashylyǵy mamandyqtary boıynsha bilim alyp júrgen 7 212 stýdenttiń 3 677-si nemese 51 paıyzy qyzdar ekenine nazar aýdardy. Májilismenderdiń pikirinshe, qyzdardyń kópshiligi oqý bitirip, qoldaryna dıplom alǵanymen, aýylǵa jumysqa barmaıtyndyqtan, aldaǵy ýaqytta aýyl sharýashylyǵy mamandyqtaryna er balalardy kóbirek tartý qajet. Depýtattyq saýalǵa jaýap bergen Premer-mınıstr Oljas Bektenov mektepterde joǵary synyp oqýshylaryn mamandyq tańdaýǵa baǵyttaıtyn «Kásipkerlik jáne bıznes negizderi» páni engizilgendigine baılanysty kásiptik baǵdar berý jumystary barlyq shákirttiń qajetti aqparatqa teń qoljetimdiligin qamtamasyz etetindigin, al aýyl sharýashylyǵy mamandyqtary boıynsha er balalarǵa basymdyq berý qyzdardyń konstıtýsııalyq quqyn shekteıtindigin málimdedi. Shyntýaıtynda, aýyl sharýashylyǵy mamandyqtaryn alǵan qyz-kelinshekterdiń arasynda tańdaǵan kásibin dóńgeletip áketkender az emes. Mysal úshin, Aqmola oblysyndaǵy Jaqsy aýdanynyń ákimi Almagúl Qadyralınanyń mamandyǵy – agronom. Ol kásibı maman retinde mansap baspaldaqtarymen birtindep joǵarylap, segiz jyl boıy oblystyq jer qatynastary basqarmasyn basqarǵan.
Paıymdap qarasaq, aýyl sharýashylyǵy salasyn mamandarmen qamtamasyz etý úshin memleket óz tarapynan áleýmettik qoldaý sharalaryn qoldanyp otyr. On bes jyldan beri iske asyrylyp kele jatqan «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasy – sonyń aıǵaǵy. Al aýylǵa jumysqa kelgen jas mamandardy turaqtandyrý úshin olarǵa laıyqty jalaqy tóleý – agroqurylymdar basshylarynyń mindeti. О́kinishke qaraı, olardyń kóbisi ózderiniń senimgerlik basqarýyna múliktik paılary men jer úlesterin bergen jergilikti turǵyndarǵa jáne sharýashylyqtyń ár salasynda eńbek etip júrgen jaldamaly jumyskerlerge jyl saıyn túsken ortaq tabysty jarııalap, ádil bóliske salǵysy kelmeıdi. Esesine qoldarynda barynda qonyshtarynan basyp, talaıy dollarlyq mıllıonerge aınalǵan. Ondaılar kúzde egistik jerin paıdalanyp otyrǵan aýyldardaǵy ár otbasyna bir-eki qap un nemese mal jemdeıtin shamaly astyq berip, jurtty jarylqap tastaǵandaı keıip tanytady. Jyl qorytyndysynda úzdik mamandar men ozat jumysshylarǵa – qomaqty syıaqy, paı men jer úlesi ıelerine jartymdy dıvıdend tóleıtin sharýashylyq basshylary neken-saıaq. Sondyqtan da Parlament depýtattary men Úkimet músheleri aýyl sharýashylyǵyndaǵy osy kókeıkesti máselege kóńil bólip, aýyl eńbekkerlerine, sonyń ishinde «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasymen jumysqa kelgen mamandarǵa – laıyqty jalaqy, turǵyndarǵa jer úlesteri men múliktik paılaryna sáıkes ádil dıvıdend tóleý máselelerin sheshýge baǵyttalǵan pármendi sharalar qoldanǵany jáne qajettiligine qaraı qoldanystaǵy zańnamaǵa ózgerister engizgeni abzal. Bul Memleket basshysynyń Ádiletti Qazaqstan qurý bastamasymen úılesetin mańyzdy qadam bolary anyq.
