Zańsyz aktıvtiń qaıtarylýy qaı deńgeıde?

Qaıtqan aktıvterdiń qaıyry bar

Onyń ishinde 750 mln dollar shetelden qaıtqan. Sondaı-aq Premer-mınıstr jetekshilik etetin arnaýly komıssııa jalpy somasy 1 trln teńgege jýyq 50-den asa kelisim jasaýdy maquldady. Olar zań sýbektilerimen Ar­naýly memlekettik qorǵa 650 mlrd teńgeden asa aqsha aýdarýy kózdep otyr. Onyń 188 mlrd teńgege jýy­ǵy qor shoty­na tússe, al 87 mlrd teńgeniń múli­gi Qaıtarylǵan ak­tıvterdi bas­qarý jónindegi kom­pa­nııanyń teńgerimine berilip te qoıdy.

Qaıtqan qarjy kózderi óńir­lerdegi áleýmettik jobalardy is­ke asyrýǵa jumsalyp jatyr. Má­selen, qazirdiń ózinde qaıt­­­qan qarjynyń bir parasy Ar­­qa­lyq qalasynda daryndy sport­­shy balalarǵa arnalǵan 120 oryn­dyq sport keshenin, Astanada tirek-qımyl apparaty buzylǵan balalarǵa arnal­ǵan ońaltý orta­lyǵyn, Almaty­da erekshe qajet­tiligi bar adamdarǵa arnalǵan 400 oryndyq jattyǵý ortalyǵy qurylysyna jumsalmaq.

Buǵan qosa eki saýda-logıstıka­lyq ortalyq salýǵa baǵyttalǵan ınvestısııalyq jobalardy iske asyrý bastaldy. Búginde jalpy quny 30 mlrd teńgege 8 ınves­tısııalyq joba iske asyrylyp jatyr. Sondaı-aq Memleket basshysynyń tapsyrmasymen Aqmola oblysynyń Zerendi aýylynda quny 2,1 mlrd teńge bolatyn sport kesheni jáne Túrkistan oblysynyń Temirlan aýylynda 890 mln teńgege mýzyka mektebin salý jónindegi alǵashqy eki áleýmettik jobany iske asyrýǵa Arnaýly mem­lekettik qordan qarajat bó­lin­bek. Shymkentte muqtaj otbasylardy odan ári qamtamasyz etý úshin memleket menshigine óte­tin kópqabatty turǵyn úı qury­lysy da el ıgiligine jumys isteıdi.

Kúni keshe Úkimet Aqtóbe qala­­synda da erekshe balalarǵa ar­nalǵan arnaıy balabaqsha salýǵa shamamen 7,8 mlrd teńge bólý týraly sheshim qabyldady. Memleket basshysynyń tapsyrmasymen «Zańsyz ıemdenilgen aktıvterdi memleketke qaıtarý týraly» zań sheńberinde qaıtarylǵan qara­jattan Rıdder qalasyndaǵy 200 oryndyq stasıonary men bir aýy­symda 500 adamdy qabyldaı ala­tyn emhanasy bar kópsalaly aýrý­hana kesheniniń qurylysyn aıaq­taýǵa taǵy 28,2 mlrd teńge bólindi.

Búginde zańsyz aktıvterdi qaı­tarý isi júıelenip, jolǵa qoıylyp keledi. Munyń bári byltyr shilde aıynda Parlament qabyldap, Prezıdent qol qoıǵan zańsyz ıemdenilgen aktıvterdi qaıtarý týraly zań arqyly múmkin bolyp otyr. Bul saladaǵy arnaýly qujatta kórsetilgendeı, zań­nyń sýbektileri anyqtalyp, memleketke zańsyz ıemdenilgen aktıvterdi qaıtarýdyń jańa tetik­teri belgilendi. Búginde aqsha­laı túsken qarajat arnaýly memlekettik qorǵa tússe, al mú­lik retinde qaıtqanyna Qarjy mınıstrliginiń Aktıvterdi basqarý jónindegi arnaıy kompanııasy esep beredi. Zańǵa sáıkes kompanııa qaıtqan múlikti satyp, odan túsken aqshany qaıtadan mem­lekettik arnaýly qorǵa quıýǵa tıis.

Aktıvterdi qaıtarý jónindegi árbir sheshim Úkimet basshysynyń ózi basqaratyn arnaýly komıssııa arqyly ótedi. Komıssııa qura­mynda memlekettik, quqyq qor­ǵaý organdarynyń basshylary­nan bólek, halyq saılaǵan Parlament depýtattary, bedeldi qoǵam ókil­deri bar. Bıyl osy komıs­sııanyń quramyna respýb­lıkadaǵy 500-ge jýyq úkimettik emes qoǵamdyq uıymnyń basyn qosqan Qazaqstan Azamattar alıan­synyń basshysy kirgen. Qoǵam ókilderiniń baqy­laýyna alynǵan komıssııanyń oty­rystarynda aktıvterge baılanysty qandaı qujat qabyldanyp, nendeı sheshimder enip jatqany aıtylady. Komıssııa músheleri aldyna kelgen qujattardy talqylap, sheshim qabyldaýǵa atsalysa alady. Biz sózben aıtqanda, aktıvterge qatysty qaralatyn kez kelgen sheshim komıssııa múshelerimen tolyq maquldanyp qana iske asyrylady. Komıssııa azamattardy tizilimge qoıýǵa da atsalysa alady. Tipti sotqa talap-aryz berý qa­jet bol­ǵanda da komıssııanyń ma­qul­daýy qajet. Investısııalyq jo­ba da komıssııa aldynan ótýge tıis.

Zańsyz aktıvterdi qaıtarý men basqarý isine birneshe mekeme jaýapty. Máselen, Bas pro­kýra­­týranyń Aktıvterdi qaıtarý jó­nindegi komıtetiniń jumysy ak­tıvterdi memleketke qaıtarýmen ǵana shekteledi. Al onyń ári qa­raı paıdalanýy men maqsatty jum­salýy Úki­mettiń quzyryna óte­di. О́ıt­keni qoldanystaǵy zańda kór­se­tilgendeı, túsken qarajatty jınaq­taý úshin Arnaýly memle­ket­tik qor jáne basqarýshy kompanııa bar. Demek el ıgiline qaıt­qan qarjynyń budan keıingi taǵ­dyry Qarjy mınıstrliginiń Memlekettik múlik jáne jekeshe­lendirý komıtetiniń tıimdi ju­my­­synda kórinýi qajet. Álgi mem­lekettiń aqshasyna baıyǵan­dardan túsken jyljymaly jáne jyljy­maıtyn múlikter, altyn-kúmis áshekeıler, brend sómkeler men qundyz jaǵaly ishikter, mádenı, tarıhı jádigerlerdi satý, ótkizý – komıtetke qarasty «Qaıtarylǵan aktıvterdi basqarý kompanııasy» JShS-nyń mindeti.

Seriktestik qalaı jumys isteıdi?

Byltyr «Zańsyz ıemdenilgen aktıvterdi memleketke qaıtarý týraly» zań qoldanysqa endi. Oǵan sáıkes elimizde Qaıtarylǵan aktıvterdi basqarý kompanııasy jumysyn bastaǵan. Sodan beri kompanııa balansyna 63 aktıv berilipti. Onyń ishinde turǵyn úıler, ákimshilik ǵımarattar, kommersııalyq emes úı-jaılar, «Dýman» qonaqúı kesheni, zań­dy tulǵalardyń jarǵylyq kapı­talyndaǵy qatysý úlesteri, óndi­ristik baza, ashana, janarmaı quıý stansalary, jer ýchaskeleri, «Orıon» bıznes-ortalyǵynyń aıaqtalmaǵan qurylysy jáne «Saýda úıi» obektisindegi múlik bar. Buǵan qosa aktıvter retinde zergerlik áshekeı, kolleksııalyq moneta, kádesyı jáne akses­sýar túrinde 196 buıym túsken. Osy qabyldanǵan aktıvterdiń jalpy quny – 90,3 mlrd teńge. Bıyl kompanııa 12,6 mlrd teńgege aktıvterdi satsa, onyń 4,4 mlrd teńgesi sheteldik aktıvterge tıesili. Múlikterdi basqarýdan túsken qarajat – 725 mln teńge. Kompanııa ókilderiniń málimetinshe, jalpy aýdany 570 sharshy metrdi quraıtyn Astanadaǵy jertóle qabaty bar eki qabatty turǵyn úı, sondaı-aq Almatydaǵy aktıvterdi satýdan túsken qarajattyń jalpy somasy 8,2 mlrd teńgeni quraǵan. Búginde satylǵan aktıvterden túsken 6,7 mlrd teńge osy arnaýly qorǵa aýdarylǵan. Aıtpaqshy, kompanııa basqarýynda Fransııanyń Antıb jáne Reseıdiń Máskeý qa­lalaryndaǵy páter de bar. Al BAÁ-degi 2 avtokólik pen Túr­kııa­daǵy 3 jyljymaıtyn múliktiń sa­tylǵanyn kompanııa rastap otyr.

«Aktıvterdi satý múlikti qaı­­ta­rylǵan aktıvter túrinde en­gizý nemese tolyqtyrý quqyǵy bar enshiles uıym qurý joly­men jáne ol uıymdardaǵy úles­ti be­rý maqsatymen, sondaı-aq ak­tıva­tor ornalasqan eldiń zań­na­­­m­a­syna qaıshy kelmeıtin bas­qa da ádistermen júzege asy­ry­lýy múmkin», deıdi kompa­nııa­­nyń baspasóz qyzmeti. Olar­dyń bergen aqparatyna súıen­sek, ár­bir aktıvtiń sıpattama­la­ry­na, naryqtyq zertteýlerge jáne ekonomıkalyq maqsatty­lyǵy­na negizdelgen jeke sheshim qabyl­danady. Aktıvterdi satý negizinen E-Qazyna veb-porta­ly arqyly elektrondyq saýda uıym­dastyrý jolymen júzege asyrylady. Al saýda-sattyq aýksıon nemese tender, kommersııalyq konkýrstar, bırja erejelerine sáıkes qor bırjasy arqyly ótkiziledi eken.

Aıta keterligi, kompanııa bas­qarýyna túsken jyljymaly jáne jyl­jymaıtyn múlikter mem­­leket paıdasyna jaratý maqsa­tynda tegin beriledi. Alaıda kompanııa ókilderi osy jyldarda aktıvterdi tegin paıdalanýǵa berý tájirıbesi júzege aspaǵanyn jetkizdi. Al qarapaıym halyqqa shetel asqan jáne el ishindegi osy múlikterdi qyrýar aqshaǵa satyp alýǵa múmkindik beriledi. Iаǵnı qarjylaı múmkindigi bar kez kelgen adam E-Qazyna memlekettik portaly arqyly ózine unaǵan múlikti satyp alýyna bolady. Bul úshin portalǵa tirkelý kerek. Bar bolǵany jeke tulǵalar úshin JSN jáne jeke derekterdi, zańdy tulǵalar úshin BSN jáne birinshi basshy týraly aqparatty kórsetý qajet. Al ótinimdi ESQ kómegimen qol qoıý arqyly berip, qatysýdy rastaý úshin kórsetilgen esep aıyrysý shotyna kepildik jarnasyn salý kerek eken. Múlik bastapqy baǵalanǵan baǵasy arqyly aýksıonǵa shyǵarylady. Odan keıin ǵana portalǵa tirkelgen satyp alýshylar arasynda saýda-sattyq bastalady. Múlikke kim kóbirek qarajat usynsa, sol satyp alady. Biraq satylymdaǵy múliktiń baǵasy barlyǵyna birdeı qoljetimdi emes ekenin esten shyǵarmaǵan da durys.

Múlikti satyp alýǵa mol qarjy kerek

Kompanııa basqarýyna túsken 196 lottyń ishindegi eń qymbat 5 zergerlik, kolleksııalyq jáne kádesyı buıymdary birden kózge túsedi. Máselen, Ulysse Nardin classic 789-80 qol saǵatynyń quny – 214,4 mln teńge. Sebebi mundaı saǵat shekteýli shyǵarylym arqy­ly barlyǵy 30 danamen shyq­qan. Sıferblat qolmen jasal­ǵan aventýrın jáne 18K altynnan jasalǵan fıgýralarmen be­zendirilgeni úshin baǵaly. «Franck Muller Geneve» saǵatynyń quny­na qarapaıym jurt qaladan eki bólmeli úı alar edi. Eńbekpen kel­megen soń ózgeniń aqshasyn bir saǵat úshin 29,2 mln teńgege satyp alý asa qıynǵa soqpaǵan uqsaıdy. ULYSSE NARDIN Archive Freak «Cruiser» saǵaty da 29 mln teńge turady. Onyń korpýsy da 18K aq altyn men laǵyl tastardan jasalǵan. Sapfır shynysy bar altyn korpýs­ty Breguet 882u №3271 qol saǵaty 10,4 mln teńgege baǵalanǵan eken. Negizgi quny budan da qymbat bolatyn edi, tek korpýs pen beldikte shamaly zaqymy bolǵandyqtan, baǵasyn túsirgen syńaıly.

Áshekeılerdiń jalpy quny – 97 963 968 teńge. Eń qymbat jıyntyqta 85 mln teńgege baǵalan­ǵan eki syrǵa, tizbektegi kýlon jáne eki saqına kózge túsedi. Bul baǵalardyń ózi qosymsha qun salyǵynsyz kórsetilgenin jáne aýksıon arqyly satylatynyn eskerer bolsaq, erekshe zergerlik buıymdardy satyp alý qarapaıym halyqqa arman ǵana sekildi. Sonymen qatar aýksıondaǵy jyljymaıtyn múlikterdiń quny da bas aınaldyrady. Máselen, elordadaǵy «Dýman» qonaqúıiniń jańa qojaıyny kompanııanyń qolyna 13 779 502 000 teńge sytyrlatyp sanap berýge tıis. Bul sanattaǵy múlikterdiń eń arzany – 137 381 000 teńge turady.

Álem elderiniń ádis-tásili ártúrli

Qarasha halyqtyń úlesine qol salǵandardan qaıtarylǵan aktıvterdi satý men basqarý – álem elderine ortaq tájirıbe. Degenmen aktıvterdi tárkileý úshin qylmystyq jaýapkershiliktiń naqty dáleli bolmasa da, qyl­mys­tyq jolmen alynǵan dep kúdik­teletin múlikter de tárkilenetin memleketter bar. Aıtalyq, AQSh-ta zańsyz aktıvterdi qaıtarý úde­risi ashyq túrde ótedi, al qoǵam ókilderi qaıtarylǵan qar­jy­nyń bólinýin baqylaýǵa qa­tysa­dy. Sıngapýr, Japonııa, Ońtústik Koreıa elderinde aktıvter­di qaıtarý men tárkileýge arnal­ǵan zańdar uıymdasqan qyl­mysqa qarsy qatań sharalarmen tolyqtyrylǵan. Ásirese aktıv­terdiń kózin ashý, múliktiń zań­dylyǵyn tekserý jáne qarjy­lyq baqylaýdy kúsheıtý – basty na­zarda. Sıngapýrda tárkilengen ak­tıvterdi qaıtarý kezinde alynǵan qarajat jeke shottarda saqtalyp, onyń jumsalýy týraly tolyq esep beriledi. Italııada jyljymaıtyn múlikter áleýmettik nemese memlekettik maqsattar­da qoldanylady. Olar kóbine jergi­likti qaýymdastyqtarǵa, qaıy­rymdylyq uıymdaryna nemese kommersııalyq emes uıymdarǵa tegin beriledi. Al AQSh jáne Eýropa elderinde satylym nemese basqarý úderisteri ashyq túrde júredi. Kóptegen elde bul úshin onlaın platformalar qol­danylady, onda aktıvterdiń sıpattamasy men satylym barysy, kimder satyp alǵany kórsetilýge tıis. Keıbir elder aktıvterdi satýdan birden bas tartyp, jalǵa beredi. Mysaly, Italııada memleketke ótken bıznes aktıvterin jalǵa alý úshin memlekettik nemese jekemenshik kásiporyndar kelisimshartqa otyra alady. Eger aktıv ekonomıkalyq tıimdi bolmasa, ony satýǵa sheshim qabyl-
danady.

Sıngapýrda Aktıvterdi óndirip alýdyń ulttyq strategııasy jumys isteıdi. Buǵan sáıkes, qazynaǵa qol salǵandardan jábirlenýshilerge ótemaqy tólete otyryp, múlki tárkilenedi. Japonııada qalpyna keltirilgen múlikti Memlekettik prokýratýra nemese basqa sot organdary sııaqty arnaıy organdar ǵana basqarady. Bul elde de aýksıondardan túsken qarajat jábirlenýshilerge beriledi nemese memlekettik qazynaǵa túsedi. Birqatar damyǵan elde zańsyz áreketterden qalpyna keltirilgen qymbat kólikter men qundy zattar memlekettik paıdalanýǵa tikeleı tegin berilmeıdi. Aıtalyq, qymbat kólikter kóbine ashyq aýksıondarda satylady. Odan túsken qarajat memlekettik mekeme úshin qosymsha qarjy retinde baǵyttalady. О́ıtkeni bul ádis memleket úshin tehnıkalyq qyzmet kórsetýdiń joǵary shyǵyndaryn boldyrmaýǵa baǵyttalatyn kó­rinedi. Dese de tárkilengen múlik arnaıy maqsattarǵa saı bolsa, memlekettik qoldanysqa beriledi. Onyń ózinde quqyq qorǵaý nemese qaýipsizdikti qamtamasyz etý maqsatynda áskerı maqsatqa paıdalanýǵa bolatyn tehnıkalar memlekettik organdarǵa qaıta taǵaıyndalýy múmkin. Mysaly, ónimdiligi joǵary sándi sporttyq kólikter de Italııa men Dýbaı sııaqty elderdegi polısııa kúshteri úshin qaıta taǵaıyndalýy múmkin. Biraq mundaı jaǵdaılar óte sırek kezdesedi.