Eske salsaq, Qazaqstannyń Jetisý oblysy men Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Shyńjań-Uıǵyr avtonomııalyq aýdany arasynda osydan bir jyl buryn «Qorǵas» shekara mańy yntymaqtastyǵy halyqaralyq ortalyǵynyń qyzmetin úılestirý mehanızmin qurý jónindegi qujat qabyldanǵan bolatyn. Atalǵan mehanızmniń birinshi ret ótkizilip otyrǵan óńirlik deńgeıdegi alǵashqy otyrysyna eki eldiń atalǵan óńirleriniń resmı delegasııalary qatysty.
Jıynda eki jaqty saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyqty odan ári damytý máseleleri talqylandy.
Bul rette jetisýlyq resmı ókilder Qytaıdan TMD elderine, Eýropa men Azııaǵa shyǵatyn mańyzdy baǵyttardyń qıylysynda ornalasqan ekonomıkalyq ósýdiń eki núktesiniń biri Qorǵas baǵytyn damytý máselesine erekshe nazar aýdardy. Sonyń ishinde «Nur joly» ótkizý pýnktiniń, «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynyń jáne «Qorǵas» ShYHO-nyń mańyzy zor. «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynda «KTZE-Khorgos «KTZE-Khorgos Gateway» qurǵaq porty jobasy júzege asyrylyp, qazirgi tańda Qytaı ınvestorlarynyń qatysýymen ındýstrııalyq parktiń qurylysy josparlanýda. Sonymen qatar arnaıy ekonomıkalyq aımaq aýmaǵynda quny 250,0 mlrd. teńgeni quraıtyn júk jáne jolaýshylar áýejaıynyń qurylysy boıynsha Qazaqstan-Germanııa birlesken jobasyn iske asyrý kózdelgen.
Sol sııaqty «Nur joly» ótkizý pýnktinde ınfraqurylymdyq jáne ótkizý qabiletin arttyrý jumystary belsendi júrgizilýde. Elektrondy kezek júıesi engizilip, jumys táýlik boıǵy rejımge kóshti, nátıjesinde ótkizý qabileti eki esege artyp, kúnine 800-den 1600 kólikke deıin ulǵaıdy.
«Qorǵas» ShYHO-da júkterdi qabyldaý pýnktteri men rentgendik tekserý avtomattandyryldy, qabyldaý pýnktteriniń sany 6-dan 9-ǵa ulǵaıtylyp, júk legi 40% artty. Sonyń nátıjesinde buryn ortalyqqa kúnine orta eseppen 2500 adam kelse, búginde kelýshiler sany 6000 - 8000-nan asady.
Bul rette oblys ákiminiń orynbasary Áset Qanaǵatovtyń aıtýynsha, ortalyqtyń ınfraqurylymyn jaqsartý kezeń-kezeńimen iske asyrylyp jatyr. Máselen, kvartalishilik joldardy jáne kárizdik sorǵy stansııasynyń birinshi kezeńin kúrdeli jóndeýge jobalyq-smetalyq qujattama ázirlenýde. Sonymen qatar gaz qubyryn salý jumystary bastalyp ketti.
Sondaı-aq Qazaqstan men Qytaı arasyndaǵy ekonomıkalyq baılanystardy jetildirý jaıyn aıta kele, jetisýlyq tarap saýda rásimderin jeńildetý úshin yntymaqtastyq ortalyǵynda birlesip zerthana salý, shekaralyq aımaqta zańdylyqtyń saqtalýyna birlesip jumylý, «Qorǵas» ShYHO jumysyna qatysty eki jaqty aqparat almasý sııaqty máselelerdi kóterdi.
Osyǵan qatysty qytaılyq taraptan Shyńjań-Uıǵyr avtonomııaly aýdanynyń Halyq úkimetiniń tóraǵasy Erkın Týnııaz usynystardy birlesip qaraýǵa daıyn ekendikterin aıtty. Sol sııaqty Qytaı delegasııasy ókilderi Qazaqstandaǵy «Qorǵas» ShYHO-da ınfraqurylym qurylystaryna, transshekaralyq elektrondyq kommersııany jáne bıznestiń basqa da formattarynyń aıasyn keńeıtýge qoldaý kórsetý, yntymaqtastyq ortalyǵynyń aýmaǵynda ekinshi ótkel ashýǵa yqpal etý, sol sııaqty shekaralyq aımaqta týrıstik yntymaqtastyqty damytý týraly usynys bildirdi.
Sondaı-aq jıyn sońynda eki memleket basshylarynyń birlesken bastamalarynyń laıyqty iske asyrylýyna bar kúsh-jigerlerin salatynyn aıtqan qos tarap bul kezdesý eki jaqty saýda-ekonomıkalyq, mádenı-týrıstik, ǵylymı-tehnıkalyq, sol sııaqty aýyl sharýashylyǵy baǵytyndaǵy baılanystardy tereńdete túsetinine senim bildirdi.
«Qorǵas» shekara mańy yntymaqtastyǵy halyqaralyq ortalyǵynyń qyzmetin úılestirý mehanızminiń óńirlik deńgeıdegi birinshi otyrysynyń qorytyndysynda taraptar «Qorǵas» transshekaralyq týrıstik aımaǵyn birlesip qurý jóninde» Memorandýmǵa qol qoıdy. Sonyń negizinde taraptar yntymaqtastyq aımaǵy aýmaǵynda týrıstik jobalardy ilgeriletýde yntymaqtasýǵa, árbir taraptyń týrıstik baǵyttardy ázirleýdegi mindetterin aıqyndaýǵa, sondaı-aq týrısterdi tartýǵa baǵyttalǵan kórme, týrıstik festıval, forým sııaqty is-sharalar uıymdastyrýǵa nıetti.
Jıynnan soń jetisýlyq resmı delegasııa yntymaqtastyq ortalyǵyndaǵy Avtokólik kórme ortalyǵyna bardy. Bul ortalyqta Qytaıdan shyǵatyn avtokólikter men oǵan qajetti túrli bólshekter saýdalanady. Qytaılyq tarap mundaı kólikterge qyzmet kórsetetin servıstik ortalyqty qajet jaǵdaıda Jetisý oblysynan ashýǵa bolatynyn jetkizdi.
Budan ári aýyl sharýashylyǵy ónimderin ınspeksııalaıtyn karantındik zerthananyń salynyp jatqan qurylysy kórsetildi. Belgili bolǵandaı, bul nysan eki el arasynda ortaq tehnıkalyq standarttyń jumys isteýine, ıaǵnı qazaqstandyq agrarlyq ónimderdiń tekserýden ótkizilip, eksporttalýyna jol ashpaq. «Bir ónim – bir sertıfıkat» prınsıpi negizinde bul zerthananyń sertıfıkaty eki elge de jaramdy bolady. Bul nysan 2025 jyly paıdalanýǵa beriledi.
Sondaı-aq yntymaqtastyq ortalyǵy aýmaǵyndaǵy ekinshi ótkel salynatyn oryn belgilengen. Qytaılyq tarap qurylysyn júrgizetin bul ótkel eki eldiń saýda aınalymynyń ulǵaıýyna oń yqpalyn tıgizetin bolady.
Jalpy «Qorǵas» ShYHO-daǵy ınfraqurylymdy jaqsartýdyń nátıjesinde ortalyqqa tartylǵan ınvestısııalardyń jalpy kólemi qazaqstandyq bólikte 2023 jylmen salystyrǵanda 87%-ǵa ulǵaıyp, 256 mlrd. teńgeni qurady. Investorlar sany 19-dan 31-ge ósip, iske asyrylatyn jobalar sany 26-dan 41-ge deıin jetti. Qazirgi ýaqytta jalpy quny 13,3 mlrd. teńge bolatyn, 150 jumys ornyn qurǵan 6 joba tolyq paıdalanýǵa berildi. Sonymen birge jyl sońyna deıin alańy 8 myń sharshy metr, quny 3 mlrd. teńge bolatyn saýda ortalyǵyn ashý josparlanýda. Oǵan qosa 2027 jylǵa deıin quny 240,0 mlrd. teńge bolatyn taǵy 34 jobany iske asyrý mejelengen, sonyń nátıjesinde 2 myńnan astam jumys orny ashylady.
Eske salsaq, ótken jyldyń sáýirinen bıylǵy qarashaǵa deıin «Qorǵas» ShYHO-ǵa 2,4 mln. adam keldi, 36,7 myń tonna júk tasymaldandy, 217,4 mln. teńge somaǵa kedendik tólemder tólengen.
