Jetisý jeri Qytaımen shektesip jatqandyqtan, logıstıkalyq hám ekonomıkalyq qarym-qatynas sheńberi ulǵaıa beretini túsinikti. Bul – elimizge erekshe tıimdi qadam. Sol sebepti Jetisý oblysy men Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Shyńjań-Uıǵyr avtonomııalyq aýdany arasynda baýyrlastyq ornatý týraly kelisimniń aıasynda «Qorǵas» shekara mańy yntymaqtastyǵy halyqaralyq ortalyǵynyń (ShYHO) Qytaı jaǵyndaǵy bóliginde «Qorǵas» ShYHO qyzmetin úılestirý tetiginiń óńirlik deńgeıdegi birinshi otyrysy ótti. О́ńir ákimi baspasóz qyzmetiniń málimetinshe, jıyn aıasynda eki tarap «Qorǵas» transshekaralyq týrıstik aımaǵyn birlesip qurý jóninde kelisimge keldi.
Aıta keteıik, Jetisý oblysy men Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Shyńjań-Uıǵyr avtonomııalyq aýdany arasynda osydan bir jyl buryn «Qorǵas» shekara mańy yntymaqtastyǵy halyqaralyq ortalyǵynyń qyzmetin úılestirý tetigin qurý jónindegi qujat qabyldanǵan bolatyn. Atalǵan tetiginiń birinshi ret ótkizilip otyrǵan óńirlik deńgeıdegi alǵashqy otyrysyna eki eldiń atalǵan óńirleriniń resmı delegasııalary qatysty. Basqosýda eki jaqty saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyqty odan ári damytý máseleleri talqylandy.
Bul rette oblystyq ókilder Qytaıdan TMD elderine, Eýropa men Azııaǵa shyǵatyn mańyzdy baǵyttardyń qıylysynda ornalasqan ekonomıkalyq ósýdiń eki núktesiniń biri Qorǵas baǵytyn damytý máselesine erekshe nazar aýdardy. Sonyń ishinde «Nur joly» ótkizý beketiniń, «Qorǵas-Shyǵys qaqpasy» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynyń, «Qorǵas» ShYHO-nyń mańyzy zor. «Qorǵas-Shyǵys qaqpasy» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynda «KTZE-Khorgos «KTZE-Khorgos Gateway» qurǵaq porty jobasy júzege asyrylyp, qazirgi tańda Qytaı ınvestorlarynyń qatysýymen ındýstrııalyq parktiń qurylysy josparlanyp jatyr. Sonymen qatar arnaıy ekonomıkalyq aımaq aýmaǵynda quny 250 mlrd teńgeni quraıtyn júk jáne jolaýshylar áýejaıynyń qurylysy jónindegi Qazaqstan – Germanııa birlesken jobasyn iske asyrý kózdelgen.
Sol sııaqty «Nur joly» ótkizý beketinde ınfraqurylymdyq jáne ótkizý qabiletin arttyrý jumystary belsendi júrgizilip jatyr. Elektrondy kezek júıesi engizilip, jumys táýlik boıǵy rejimge kóshti, nátıjesinde ótkizý qabileti eki esege artyp, kúnine 800-den 1 600 kólikke deıin ulǵaıdy. «Qorǵas» ShYHO-da júkterdi qabyldaý beketteri men rentgendik tekserý avtomattandyryldy, qabyldaý beketteriniń sany 6-dan 9-ǵa ulǵaıtylyp, júk legi 40%-ǵa artty. Sonyń nátıjesinde buryn ortalyqqa kúnine orta eseppen 2 500 adam kelse, búginde kelýshiler sany 6-8 myńnan asady.
Bul rette oblys ákiminiń orynbasary Áset Qanaǵatovtyń aıtýynsha, ortalyqtyń ınfraqurylymyn jaqsartý kezeń-kezeńimen iske asyrylyp jatyr. Máselen, kvartalishilik joldardy, kárizdik sorǵy stansasynyń birinshi kezeńin kúrdeli jóndeýge jobalyq-smetalyq qujattama ázirlenip jatyr. Sonymen qatar gaz qubyryn salý jumystary bastalyp ketti.
Sondaı-aq Qazaqstan – Qytaı arasyndaǵy ekonomıkalyq baılanystardy jetildirý jaıyn aıta kele, jetisýlyq tarap saýda rásimderin jeńildetý maqsatynda yntymaqtastyq ortalyǵynda birlesip zerthana salý, shekaralyq aımaqta zańdylyqtyń saqtalýyna birlesip jumylý, «Qorǵas» ShYHO jumysyna qatysty eki jaqty aqparat almasý sııaqty máselelerdi kóterdi.
Osyǵan qatysty qytaılyq taraptan Shyńjań-Uıǵyr avtonomııaly aýdanynyń Halyq úkimetiniń tóraǵasy Erkın Týnııaz usynystardy birlesip qaraýǵa daıyn ekendikterin aıtty. Sol sııaqty Qytaı delegasııasy ókilderi elimizdegi «Qorǵas» ShYHO-da ınfraqurylym qurylystaryna, transshekaralyq elektrondyq kommersııany, bıznestiń basqa da formattarynyń aıasyn keńeıtýge qoldaý kórsetý, yntymaqtastyq ortalyǵynyń aýmaǵynda ekinshi ótkel ashýǵa yqpal etý, sol sııaqty shekaralyq aımaqta týrıstik yntymaqtastyqty damytý týraly usynys bildirdi.
Sondaı-aq jıyn sońynda eki memleket basshylarynyń birlesken bastamalarynyń laıyqty iske asyrylýyna bar kúsh-jigerlerin salatynyn aıtqan qos tarap bul kezdesý eki jaqty saýda-ekonomıkalyq, mádenı-týrıstik, ǵylymı-tehnıkalyq, sol sııaqty aýyl sharýashylyǵy baǵytyndaǵy baılanystardy tereńdete túsetinine senim bildirdi.
«Qorǵas» shekara mańy yntymaqtastyǵy halyqaralyq ortalyǵynyń qyzmetin úılestirý tetiginiń óńirlik deńgeıdegi birinshi otyrysynyń qorytyndysynda taraptar «Qorǵas» transshekaralyq týrıstik aımaǵyn birlesip qurý jóninde» memorandýmǵa qol qoıdy. Sonyń negizinde taraptar yntymaqtastyq aımaǵy aýmaǵynda týrıstik jobalardy ilgeriletýde yntymaqtasýǵa, árbir taraptyń týrıstik baǵyttardy ázirleýdegi mindetterin aıqyndaýǵa, sondaı-aq týrısterdi tartýǵa baǵyttalǵan kórme, týrıstik festıval, forým sııaqty is-sharalar uıymdastyrýǵa nıetti.
Jıynnan soń jetisýlyq resmı delegasııa yntymaqtastyq ortalyǵyndaǵy Avtokólik kórme ortalyǵyna bardy. Bul ortalyqta Qytaıdan shyǵatyn avtokólikter men oǵan qajetti túrli bólshekter saýdalanady. Qytaılyq tarap mundaı kólikterge qyzmet kórsetetin servıstik ortalyqty qajet jaǵdaıda Jetisý oblysynan ashýǵa bolatynyn jetkizdi.
Budan ári aýyl sharýashylyǵy ónimderin ınspeksııalaıtyn karantındik zerthananyń salynyp jatqan qurylysy kórsetildi. Belgili bolǵandaı, bul nysan eki el arasynda ortaq tehnıkalyq standarttyń jumys isteýine, ıaǵnı otandyq agrarlyq ónimderdiń tekserýden ótkizilip, eksporttalýyna jol ashpaq. «Bir ónim – bir sertıfıkat» qaǵıdaty negizinde bul zerthananyń sertıfıkaty eki elge de jaramdy bolady. Nysan 2025 jyly paıdalanýǵa beriledi.
Sondaı-aq yntymaqtastyq ortalyǵy aýmaǵyndaǵy ekinshi ótkel salynatyn oryn belgilengen. Qytaılyq tarap qurylysyn júrgizetin bul ótkel eki eldiń saýda aınalymynyń ulǵaıýyna oń yqpalyn tıgizetin bolady.
Jalpy, «Qorǵas» ShYHO-daǵy ınfraqurylymdy jaqsartýdyń nátıjesinde ortalyqqa tartylǵan ınvestısııalardyń jalpy kólemi elimizdiń bóliginde 2023 jylmen salystyrǵanda 87%-ǵa ulǵaıyp, 256 mlrd teńgeni qurady. Investorlar sany 19-dan 31-ge ósip, iske asyrylatyn jobalar sany 26-dan 41-ge deıin jetti. Qazirgi ýaqytta jalpy quny 13,3 mlrd teńge bolatyn, 150 jumys ornyn qurǵan 6 joba tolyq paıdalanýǵa berildi. Sonymen birge jyl sońyna deıin alańy 8 myń sharshy metr, quny 3 mlrd teńge bolatyn saýda ortalyǵyn ashý josparlanyp otyr. Oǵan qosa 2027 jylǵa deıin quny 240 mlrd teńge bolatyn taǵy 34 jobany iske asyrý mejelengen, sonyń nátıjesinde 2 myńnan astam jumys orny ashylady.
Eske salsaq, ótken jyldyń sáýirinen bıylǵy qarashaǵa deıin «Qorǵas» ShYHO-ǵa 2,4 mln adam keldi, 36,7 myń tonna júk tasymaldandy, 217,4 mln teńge somaǵa kedendik tólemder tólendi.
Jetisý oblysy
