Qazyna qarjysyn qorǵaýdyń mańyzy

Jemqorlyqty azaıtý – mem­le­kettik organnyń basym baǵyttarynyń biri. Búgingi jumysymyz aldyńǵy kezekte «Sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres týraly» zańyn iske asyrý sharalaryna jáne Memlekettik qyzmetshileriniń Ar-namys kodeksin saqtaýǵa negizdelip otyr.

Elordalyq Qazynashylyq depar­ta­mentiniń qyzmetkerlerine Astana qala­synyń aýmaǵynda ornalasqan mem­lekettik mekemeler, sondaı-aq kvazı­memlekettik sektor sýbektileri, memlekettik satyp alý sýbektileriniń qazynashylyq súıemeldeý, qarjylyq jáne qarjylyq emes operatorlaryn qoldaýda, bıýdjet qarajatynyń maqsatty paı­dalanylýyn tıimdi baqylaýda bıýd­jet­tiń barlyq baptaryn múltiksiz oryndaý min­dettelgen. Bul oraıda únemdeý jáne qatań qarjylyq tártip sheńberinde úlken jaýap­kershilik júktelgenin erekshe aıtyp ótken jón.

Sonymen qatar tájirıbeli qyzmet­ker­ler, qarjygerler men ekonomısterdiń salalyq qujattardy qabyldaýdyń birinshi kezeńinde bıýdjettik baǵdarlamalardy iske asyrý men memlekettik baǵdarlamalardy qarjylandyrýdy jedel oryndaı otyryp, eń jaqsy nátıjelerge qol jetkizýge aıryqsha kóńil bólingen. Memlekettik bıýdjettiń atqarylýyn qazynashylyq tetik arqyly qadaǵalaýdyń mańyzy zor. Sebebi osy arqyly túsimder týraly kúndelikti aqparatqa dereý qol jetkizýge bolady. Ári osy tabystardyń túrleri, sondaı-aq barlyq saladaǵy respýblıkalyq jáne jergilikti bıýdjetterdiń shyǵystaryn bıýd­jettik zańnamanyń baptaryna sáıkestigin qatań tártipte qarastyrýǵa múmkindik bar.

Qazir osy baǵyttaǵy respýblıkalyq jáne jergilikti bıýdjetterdiń atqary­lýy­nan bastap biryńǵaı normatıvtik qu­qyqtyq qormen qamtylǵan jáne bıýdjet túsimderin qaıta bólýdegi negizgi qaǵı­dattardy baqylaýda Qazynashylyq depar­ta­mentiniń memlekettik qyzmetshileri óte ma­ńyzdy ról atqaryp otyr. Aıtalyq, osy jumystardy iske asyrýda derbestik, tu­tastyq, tolyqtyq, shynaıylyq, trans­pa­renttilik jáne jaýapkershilikti saq­taýdy qamtamasyz etetin, memlekettiń qar­jy­lyq múddelerin qatań qorǵaıtyn, bıýdjet qara­jatyn maqsatty paıdalanýyn aldyn ala jáne aǵymdaǵy baqylaýdy júzege asy­rý­daǵy jumys qarqyny báseńdegen joq.

Degenmen bıýdjet qarajatyn ýaq­tyly, sapaly jáne tolyq ıgerýge múm­­kindik beretin qazynashylyqtyń birik­tirilgen aqparattyq júıesiniń jumysy qyzmetkerlerdiń quzyrettigi men jyl­dam­dyǵyna ǵana emes, memlekettik meke­melerdiń, kvazımemlekettik sektor sýbektileriniń, memlekettik satyp alý sýbektilerindegi esep qyzmetkerleri­niń quzyreti men jyldamdyǵyna da kóp nárse baılanysty ekenin umytpaǵan durys. Ádette keıbir jaǵdaılarda bilimdi, saýatty mamandar normatıvtik qujattardy bilmeýinen nemese nashar meńgerýinen, qujattardy resimdeý kezin­de bos qaldyqtarǵa jetkilikti baqy­laý júrgizbeıdi. Usynylatyn qujat­tardy uqypsyz resimdegendikten, qujat­tardy durystap pysyqtaýǵa, keri qaıtarý­larǵa ákep soǵatyn jaǵdaılar jıi anyq­ta­lyp jatady. Osyǵan baılanysty Qazy­na­shylyq departamenti toqsan saıyn bıýd­jettik baǵdarlamalar ákimshileri men memlekettik mekemelermen bıýdjet zań­na­masyndaǵy jańa ózgerister men tolyq­ty­rýlardy túsindirýge arnalǵan semınarlardy ótkizedi.

Osy kúni departamentte «Qazyna­shylyq-klıent» aqparattyq júıesi arqyly respýblıkalyq jáne jergilikti bıýdjetterden qarjylandyrylatyn 322 memlekettik mekemege, 89 kvazımemlekettik sektor sýbektisine, 194 memlekettik satyp alý sýbektilerine qyzmet kórsetiledi. Qazynashylyq organdary jumysynyń sapaly jáne ýaqtyly nátıjesi osy júıeni engizý arqyly júzege asyp jatyr. Mysaly, bul júıe qazynashylyq qyzmetkerleri­niń klıenttermen baılanysyn azaıtyp, tipti qarym-qatynasty alyp tastaýǵa septigin tıgize alady. Demek bul sybaılas jemqorlyq kórinisterin aldyn alýda tıimdi qyzmetin atqaryp jatyr. Sondaı-aq­­ «Qazy­nashylyq-klıent» aqparattyq júıe­si bıýdjet qarajatyn aýdarýdy der ke­zinde belgilep, maqsatty jumsalýyn qada­­ǵalaıdy. Sybaılas jemqorlyq quqyq buzý­shylyqtarǵa jol bermeý maqsatynda depar­tament qyzmetkerleri Qarjy mı­nıstr­ligi qazynashylyq organdarynyń sy­baı­­las jemqorlyqqa qarsy standartta­ryn, mem­­lekettik qyzmetshilerdiń Ar-na­mys kodek­sin jáne minez-qulyq normalary, bas­qa da sybaılas jemqorlyqqa qarsy zań­­na­malyq aktilerdi udaıy basshylyqqa alady.

Sybaılas jemqorlyq quqyq buzý­shylyqtardy eskertý jáne jol bermeý maqsatynda memlekettik qyzmetshiler arasynda qylmystyń aldyn alý men túsindirý jumysy júrgiziledi. Bul jumysty damytý úshin Astana qalasy boıynsha Qazynashylyq departamentiniń 2024 jylǵa arnalǵan sybaılas jemqor­lyq buzýshylyqtarǵa qarsy is-qımyl is-sharalarynyń jospary bekitilgen. Depar­tamenttiń qurylymdyq bólim­she­lerinde jemqorlyqqa qarsy kúres jónindegi zańnama talaptaryn túsindirýge baǵyttalǵan jumys kesheni júzege asyrylyp jatyr. Qyzmetkerlerge memlekettik qyzmetshilerdiń Ar-namys kodeksin múl­tiksiz saqtaýda júıeli túrde tehnıkalyq oqý­lar, kezdesý-semınarlary ótkiziledi. Departament osy is-sharalar josparyn iske asyrý sheńberinde turaqty túrde sybaılas jemqorlyq quqyq buzýshylyqtarǵa jol bermeý men aldyn alý jumystaryn iske asyrady. Qosymsha memlekettiń sybaılas jemqorlyqqa qarsy saıasatyna engizilgen ózgerister men tolyqtyrýlar jóninde qyzmetkerler der kezinde habardar etilip otyrǵanyn da aıta ketken abzal.

Sondaı-aq Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl jónindegi agenttik tóraǵa­synyń byltyrǵy buıryǵymen bekitilgen Sybaı­las jemqorlyq táýekelderine ishki taldaý júrgizýdiń úlgilik erejesine sáıkes, ishki taldaý júrgiziledi. Sybaılas jemqorlyq quqyq buzýshylyqtarǵa jol bermeý maqsatynda departament qyzmetkerleri Qarjy mınıstrligi qazynashylyq organdarynyń sybaılas jemqorlyqqa qarsy standarttaryn, memlekettik qyzmetshilerdiń Ar-namys kodeksin jáne minez-qulyq normalary men basqa da sybaılas jemqorlyqqa qarsy zańnamalyq aktilerdi basshylyqqa alady. Bıylǵy qarjy jylynyń aıaqtalýy men aldaǵy 2025–2027 jyldarǵa arnalǵan bıýdjetti qalyptastyrý jumysy qarsa­ńynda memlekettik bıýdjetti atqarý úde­risinde sybaılas jemqorlyqty boldyrmaý, bıýdjet qarajatyn maqsatsyz jumsaý jáne buzýshylyq múmkindikterin boldyrmaý úshin barlyq shyǵysqa monıtorıng júr­gizýge erekshe nazar aýdarylyp otyr.

Osy oraıda memlekettik bıýdjetti paıda­lanýdaǵy sapany jaqsartý – mańyzdy is. Bul baǵyttaǵy jumystardy atqarýda sybaılas jemqorlyqqa qarsy saıasat jáne ádep máselelerin nazarda ustaýǵa den qoıylǵan. Astana qalalyq Qazynashylyq departamenti bıyl tıisti mekemelermen birge osy taqyrypta birlesken semınar-keńes ótkizdi. Sonymen qatar departament jemqorlyqqa qarsy mádenıetti qalyptastyrý negizindegi negizgi úlgilik baǵytty iske asyrýǵa arnalǵan semınar uıymdastyrdy. Qyzmetkerler arasyndaǵy túsindirme jumystaryn júrgizýdiń tıimdiligi bar. Osy arqyly memlekettik qyzmetke degen adamdardyń senimin oıatyp, qoǵam bolyp qylmysqa qylburaý baryn túsinýge yqpal eteri anyq.

Gúljan О́NERBEKOVA,

Astana qalalyq Qazynashylyq departamentiniń basshysy