Operator júıesin ońtaılandyrý qajet
Halyqaralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń hatshysy Aıdos Sarym «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine dıplomatııalyq qyzmet máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyna jan-jaqty toqtaldy. Onyń aıtýynsha, qujat memlekettik apparattyń qyzmetin bıýrokratııadan aryltý jónindegi sharalardy iske asyrý maqsatynda ázirlengen. Iаǵnı zań jobasynyń negizgi erejesi artyq egjeı-tegjeıli normalardy alyp tastaý, quqyqtyq olqylyqtardy joıý, zańnamalyq aktilerde tıisti salanyń negiz qalaýshy maqsattaryn, mindetteri men qaǵıdattaryn belgileýge baǵyttalyp otyr. Máselen, zań jobasynda Syrtqy ister mınıstrliginiń qaıtalanatyn fýnksııalary alynyp tastaldy. Sondaı-aq qujatqa depýtattar tarapynan birqatar túzetý engizilgen. Aıtalyq, el sheginen tys jerlerdegi dıplomatııalyq qyzmet organdaryna bekitilgen memlekettik múlikti ıelikten shyǵarý tártibin bekitý jónindegi quzyretti Úkimetke berý usynylyp otyr. Buǵan qosa mınıstrlik qyzmetiniń ardagerlerine buryn halyqaralyq uıymdarda qyzmet atqarǵan adamdardy teńestirý usynylyp, halyqaralyq uıymdardaǵy jáne eńbek qyzmetin aıaqtaǵan dıplomatııalyq qyzmetkerlerdiń eńbek jáne áleýmettik quqyqtaryn qorǵaýǵa baǵyttalǵan normalar ázirlenipti.
Dıplomatııalyq qyzmet organdaryna qyzmetke kirý jáne eńbek qatynastaryn toqtatý tártibi naqtylanbaq. Sonymen qatar teris sebeptermen jumystan shyǵarylǵan azamattardyń dıplomatııalyq qyzmetke kirýine merzimsiz tyıym salý alyp tastaldy.
«Bir taraptan Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq pen oǵan múshe memleketter jáne ekinshi taraptan Iran Islam Respýblıkasy arasyndaǵy erkin saýda týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy da byltyr Sankt-Peterbýrgte jasalǵan erkin saýda týraly kelisimdi ratıfıkasııalaýǵa baǵyttalǵan. Bul týraly Ekonomıkalyq reforma jáne óńirlik damý komıtetiniń tóraǵasy Nurtaı Sabılıanov aıtty. Kelisimniń maqsaty – Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq pen Iran Islam Respýblıkasy arasynda erkin saýda aımaǵyn qurý, sondaı-aq taýarlardy seriktestiń naryǵyna shyǵarý jáne Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe memleketterge ınvestısııalar tartý úshin qolaıly jaǵdaılar jasaýǵa negizdelip otyr. Sonymen qatar komıtet basshysy «Bir taraptan Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq pen oǵan múshe memleketter jáne ekinshi taraptan Sıngapýr Respýblıkasy arasyndaǵy erkin saýda týraly kelisimge jáne Bir taraptan Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq pen oǵan múshe memleketter jáne ekinshi taraptan Sıngapýr Respýblıkasy arasyndaǵy jan-jaqty ekonomıkalyq yntymaqtastyq týraly negizdemelik kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyn tanystyrdy. Bul qujat Sıngapýrmen aradaǵy saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyqty keńeıtýge baǵyttalyp otyr.
«Poshta týraly» zańǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyna qatysty baıandama jasaǵan depýtat Ekaterına Smyshlıaeva «poshta operatorlarynyń qyzmeti el úshin úlken strategııalyq mańyzy bar» dep otyr. Sondyqtan búgingi tańda poshta salasynyń transformasııadan ótýi – zańdylyq. Alaıda qazirgi qaǵaz hattardy, merzimdi basylymdardy jetkizý qyzmetteri azaıyp keledi. Poshta baılanysynyń logıstıkalyq ınfraqurylymyn joǵaltpaý jáne damýdyń ońtaıly joldaryn tabý mańyzy eskerilip, bul salanyń jumys tártibine zańmen ózgertý engizý qajettigi aıtyldy.
Depýtat Edil Jańbyrshın de zań jobasyn birinshi oqylymda qoldaýdy surady. Onyń aıtýynsha, byltyr shyǵynǵa ushyraǵan «Qazposhta» bıyl tabysty kompanııaǵa aınaldy. Qazir ulttyq operator óz qyzmetteriniń aıasyn keńeıtip, kópfýnksıonaldy jáne sapaly servıske kóshýge baǵyt aldy. Bul oraıda operator júıesin transformasııalaýdan basqa, onyń qyzmetine qatysty zańnamalyq ózgerister qajet. Al depýtat Nurtaı Sabılıanov bul qujatqa Májilistiń barlyq komıteti oń qorytyndysyn berip, jumys tobyna 61 túzetý kelip túskenin jetkizdi.
Daryndy oqýshylardy qoldaý tetigi
Zańnama jáne sot-quqyqtyq reforma komıteti «Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodeksine ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn ekinshi oqylymǵa ákeldi. Komıtet tóraıymy Snejanna Imasheva qujat ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly zańnamadaǵy qoǵamdyq qatynastardy retteýge arnalǵanyn jetkizdi. Ákimshilik zańnamany odan ári jetildirýdi kózdeıtin qujatqa jumys tobynyń otyrystarynda depýtattar birqatar túzetý engizgen. Sonyń ishinde til týraly zańnamany buzǵany úshin áskerı qyzmetshiler men quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetkerlerine jalpy negizderde ákimshilik jaýaptylyq belgileý kózdelmek. Aıyppul salynatyn sýbektilerdiń tizbesi zań konsýltanttarymen tolyqtyrylyp, qoǵamdyq jumystar túrindegi jańa ákimshilik jaza ınstıtýtyn iske asyrý tetigi aıtarlyqtaı pysyqtalǵan. Qoǵamdyq jumystardan jaltarǵan jaǵdaılarda ishki ister organdarynyń róli kúsheıtilmek. Al densaýlyqqa qasaqana jeńil zııan keltirý jáne uryp-soǵý sııaqty áreketterge qatysty normalar zań jobasynan alynyp tastaldy. О́ıtkeni bul quramdarǵa qazir qylmystyq sıpat berilip, Qylmystyq kodekske engizilgen edi. Osy sekildi qoǵamda jıi aıtylyp júrgen aıyppul sanksııalary, medıasııaǵa qatysýshylardyń isi, derbes kassasııalyq sottar qurý sekildi birqatar bapqa túzetý engizý usynylǵan.
«Mádenıet týraly» zańǵa tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy da Májilis qaraýyna engizildi. Áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń tóraǵasy Ashat Aımaǵambetovtiń aıtýynsha, bul qujatqa qazaq tilin mádenı qundylyq retinde saqtaý jáne qorǵaý maqsatynda ózgertý engizý kózdelgen. Buǵan sáıkes, qazaq tilindegi mátinderdi óńdeý, generasııalaý jáne taldaý maqsatynda jasandy neırondyq jeliler tehnologııasyna negizdelgen qazaq tiliniń úlken tildik modelin jasaý usynyldy. Zań jobasynda daryndy oqýshylardy qoldaýǵa kóńil bólinedi. Depýtattyń aıtýynsha, halyqaralyq ǵylymı konkýrstardyń jeńimpazdary nazardan tys qalyp otyr.
«Daryndy balalardy qoldaý úshin, zań jobasynda eń bedeldi halyqaralyq ǵylymı konkýrstardyń jeńimpazdaryna UBT-syz ýnıversıtetke túsýge grant berý usynyldy. Bul – ádiletti ári mańyzdy sheshim. Ekinshiden, «Bolashaq» halyqaralyq stıpendııasyn keńeıtý. Jańa zań jobasy bakalavrıat deńgeıinde de oqý múmkindigin berýdi qarastyrady. Biraq bul múmkindik tek halyqaralyq olımpıadalar men ǵylymı konkýrstarda jeńiske jetken daryndy balalarǵa arnalǵan. Úshinshiden, memlekettik tildiń qoldanysyn birizdendirýge kóńil bólinedi.Osylaısha, ulttyq sózdik qor qazaq tiliniń «bas anyqtamalyǵyna» aınalady. Tórtinshiden, tálimgerlik ınstıtýtyn zańnamalyq retteýge baǵyttalǵan arnaıy normalar qarastyrylǵan. Besinshiden, bilim berý salasyndaǵy ýákiletti organnyń quzyretterin naqtylaý bıýrokratııany azaıtý jáne bilim berý júıesin retteýdiń tıimdiligin arttyrý maqsatynda engizilip otyr», dedi A.Aımaǵambetov.
Depýtat Murat Ábenov zań jobasyn qoldaıtynyn aıta kelip, jastardyń ótinish-tilegin jetkizdi. Onyń aıtýynsha, depýtat arqyly jastar mádenıet jáne aqparat salasynyń ókilderine duǵaı sálem joldapty. О́ıtkeni qazir tıisti mınıstrlikterdiń qoǵamda qabyldanǵan zańdardy qurmetteýge shaqyratyn is-sharalary kóńil kónshitpeıdi.
«Jaqynda ýnıversıtettegi stýdenttermen kezdesýde qyz balalar maǵan beınerolık kórsetti. Onda qyz balany alyp qashqan. Qasynda bir adam kóndirip aıtyp otyr, al qyz bala óz erkimmen kelgenin aıtady. Bul – naǵyz quqyq buzýshylyq. Mádenıet salasy ánshilerdiń «alyp qashamyn», «kóresiń, meniń úıime barasyń, kónesiń» degen saryndaǵy ánderdi sahnada shyrqap júr. Al Ulttyq quryltaıda Memleket basshysy qyz alyp qashýdy ulttyq dástúr sanap, el ishinde nasıhattaǵysy keletinderdiń isin múldem aqtaýǵa bolmaıtynyn aıtqan edi», deıdi depýtat.
Al depýtat Edil Jańbyrshın áriptesi kótergen máseleniń úlken dertke aınalǵanyn aıtyp, aldaǵy ýaqytta qyz alyp qashqandarǵa qylmystyq jaýapkershilik qarastyrý kerek ekenin jetkizdi.
Depýtattardyń usynysyn Májilis spıkeri Erlan Qoshanov ta qoldady.
«Bul qoǵamdaǵy ózekti problema. Bul týraly Prezıdenttiń de tıisti tapsyrmasy bar. О́kinishtisi, oryndalýy áli aıaǵyna deıin jetkizilgen joq. Aldaǵy ýaqytta Qylmystyq Kodeks pen Qylmystyq-prosessýaldyq kodeksti qaraıtyn zań jobalary kelgende bul máselege tek moraldyq emes, zańdyq turǵydan da baǵa berilýge tıis», dedi tóraǵa.
Sondaı-aq palata «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine bıýdjet zańnamasyn jetildirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý jáne «Konsessııalar týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Zańynyń kúshi joıyldy dep taný týraly» zań jobalarynyń qorytyndysyn ekinshi oqylymda maquldady. Qujat eldiń jańa Bıýdjet kodeksiniń jobasyn iske asyrý úshin ázirlenip otyr. Ondaǵy engiziletin túzetýler negizinen jańa Bıýdjet kodeksinde nysanaly salym jáne nysanaly aýdarym sııaqty qarjylandyrý tetikterin alyp tastaýǵa, qoǵamdyq keńesterdiń talqylaýyna shyǵarylatyn máselelerdi retteý úshin bir qujatty aıqyndap, qaıtalanýyn bolǵyzbaýǵa, jańa ókilettikter berý arqyly memlekettik syrtqy aýdıt organdarynyń qyzmetin keńeıtýge, memlekettik-jekeshelik áriptestik salasyndaǵy zańnamany birizdendirýge arnalǵan.
Jalpy otyrysty qorytyndylaǵan Májilis tóraǵasy qaralǵan qujattardyń barlyǵy mańyzdy ekenine toqtaldy. Byltyr Prezıdent Májilistiń aldyna jańa ekonomıkalyq modelge kóshý qajettigi týraly aýqymdy mindet qoıǵan. Osyǵan baılanysty zańnamalyq negiz birtindep qalyptasyp keledi. Spıkerdiń aıtýynsha, depýtattardyń tarapynan aıtylǵan syn-eskertpelerdiń barlyǵy qaralyp jatqan kez kelgen zań jobalarynda eskerilip, Úkimetten kelgen kodekstiń jobasyna depýtattardyń tarapynan óte úlken konseptýaldy ózgerister engizildi. Endigi jerde Parlamentte respýblıkalyq bıýdjet jobasyn talqylaý kezinde kvazımemlekettik sektordyń ustanymy ashyq rejimde tyńdalmaq. Osy arqyly ashyqtyq pen eseptilikti qamtamasyz etip, memlekettik organdardyń tártibin kúsheıtýge bolady. Al bul azamattardyń memleket qarjysyna degen senimin arttyratyny sózsiz.
