Instıtýt bıyl telefon arqyly 1 200 jáne aımaqtaǵy 8 000 adamnyń arasynda áleýmettik saýalnama júrgizgen. Qoǵamdyq pikirdi zertteý bóliminiń basshysy Saltanat Ermahanovanyń aıtýynsha, «Qoǵamdyq kelbet» aıdarynyń aıasynda júrgizilgen áleýmettik zertteýde respondentterge «Osy jyldy qandaı kóńil kúımen shyǵaryp salyp jatyrsyz?», «Aldaǵy jyldan ne kútesiz?», «Elimiz durys baǵytta damyp jatyr ma?», «Qazaqstan halqynyń ortaq qundylyǵy qandaı?» degen sekildi birneshe suraq qoıylǵan. Nátıjesinde, saýalnamaǵa qatysýshylar ózi men otbasyna álemdegi jáne elimizdegi ózgerister oń ózgeris ákelgenin jetkizgen. Iаǵnı olardyń kópshiligi jeke ómirine qanaǵattanatynyn kórsetedi. Atap aıtqanda, respondentterdiń 52,3 paıyzy bul jyl ózi men otbasy úshin jalpy jaqsy ótkenin aıtsa, 7,3 paıyzy óte qıyn ótkenin jasyrmaǵan. «Bıyl Qazaqstan úshin qalaı ótti?» degen saýalǵa olardyń 38,7 paıyzy «jalpy jaqsy», 13 paıyzy «óte qıyn» dep jaýap qaıtarǵan. Sondaı-aq álem úshin «2024 jyl jalpy jaqsy boldy» dep sanaıtyndardyń úlesi 34,1 paıyz bolsa, óte qıyn ekenin 24,2 paıyz qatysýshy belgilep ketken.
Áleýmettik zertteýlerdiń nátıjeleri kórsetkendeı, el halqynyń 66,2%-y 2024 jyldy jaqsy kóńil kúımen jáne optımıstik kózqaraspen aıaqtap jatqanyn kórsetken. Al 22,5 paıyzy erekshe tolqýdy sezinbeıtinin jáne jaǵymsyz emosııalar da joq ekenin bildirse, qalǵan 8,9 paıyzy kóbine nashar kóńil kúıde, pessımıstik oılarmen shyǵaryp salyp jatqanyn jetkizedi. Kórshi elder men Taıaý Shyǵystaǵy áskerı qaqtyǵystar sııaqty jahandyq syn-qaterlerge qaramastan, el turǵyndary jeke tulǵalyq deńgeıde ótken jylǵa oń baǵa bergen eken.
Alaıda jyldy el men álem deńgeıinde baǵalaýda edáýir erekshelik bar. Materıaldyq deńgeıi joǵary toptar men jastar jaqsy kóńil kúıde ótkizip jatqanyn jetkizse, aýyl turǵyndary, zeınetkerler, tabysy ortasha jáne tómen respondentter qıyndyqtar týraly jıi aıtady. Sonymen qatar kásibı-tehnıkalyq bilimi bar jáne materıaldyq deńgeıi joǵary respondentter ulttyq deńgeıde oń baǵa bergenin de atap ótken durys.
Buǵan qosa telefon arqyly qatysqan respondentterdiń arasynda 31, 3 paıyzy bul jyldy «oılaǵannan da jaqsy boldy» dep sanasa, 39,3 paıyzy «jalpy oılaǵandaı», al 27,1 paıyzy «oılaǵannan nashar» dep kórsetipti. Al keler jyldan ne kútetini týraly saýalǵa jaýap bergen respondentterdiń 52 paıyzy jyl óte tabysty bolaryna senimdi, 5,3 paıyzy «nashar bolýy múmkin» ekenin, 5,8 paıyzy jaýap berýge qınalatynyn belgilegen.
Qoǵamdyq pikirdi zertteý bóliminiń bas sarapshysy Gúlnaz Qasymova saýalnamaǵa qatysqan aımaqtaǵy 8 000 respondenttiń jaýaby da ártúrli ekenin aıtady. Mysaly, 2024 jyly Qazaqstannyń saıası damý baǵytyn respondentterdiń 77,7 paıyzy oń baǵalaǵan. Bul kórsetkish memleket basshylyǵynyń ishki jáne syrtqy saıası sheshimderi turǵyndar tarapynan maquldaýǵa ıe bolǵanyn kórsetedi. Biraq Qazaqstan durys baǵytta damyp kele jatqanyn jastar jıi atap ótken. Onyń ishinde eldiń saıası damý baǵytyn Qyzylorda, Mańǵystaý men Shymkent qalasynyń turǵyndary jıi atap ótipti. Olardyń arasynda 45,6 paıyzy elimiz óte durys baǵytta kele jatqanyn, 5,9 paıyzy jaýap berýge qınalatynyn belgilegen.
Saıası senim – memleket turaqtylyǵynyń basty sebebi. Bul oraıda bılik usynǵan ózgeristerdi qoldaý men Prezıdentke degen senim deńgeıiniń artýy – oń kórsetkish. Aıtalyq, saýalnama Memleket basshysyna degen senim deńgeıiniń joǵary ekenin aıǵaqtap otyr. Respondentterdiń 80,5 paıyzy, ıaǵnı turaqty túrde Prezıdentke senim bildirgen. Alaıda áleýmettik toptar arasyndaǵy jaýap berý de ártúrli. Jastar arasynda bul kórsetkish 86,4 paıyzǵa, al qazaqtar arasynda 82,2 paıyzǵa jetedi. Áıelder men aýqatty toptar da senimdiliktiń joǵary deńgeıin kórsetedi. Azamattardyń turaqty senimi kópbalaly otbasylardy qoldaý, áıelderdiń quqyǵyn qorǵaýǵa baǵyttalǵan sharalar, saıası reformalardyń, áleýmettik qoldaýdyń jáne ekonomıkalyq sharalardyń nátıjesimen baılanysty bolýy múmkin.
Tamyz aıynda júrgizilgen saýalnamada qatysýshylardyń 74,8 paıyzy Prezıdenttiń bastamasyna senim artsa, 22,1 paıyzy senbeıtinin kórsetken. Al qyrkúıekte júrgizilgen dál osyndaı saýalnamada 74 paıyz respondent Prezıdenke senim bildirse, 21,4 paıyz adam senim bildire almaıtynyn aıtqan. Sondaı-aq qarashadaǵy saýalnamada Prezıdentke degen senimniń deńgeıi ósken. Aıtalyq, saýalnamaǵa qatysýshylardyń 80,5 paıyzy Prezıdentke senim bildirse, 17,8 paıyzynyń senim bildirýge qınalǵanyn kórýge bolady.
Sonymen qatar Qoǵamdyq pikirdi zertteý bóliminiń bas ǵylymı qyzmetkeri Aıgúl Zabırovanyń aıtýynsha, turǵyndardyń kópshiligi óz elin azamattyq biregeılik negizinde birtutas ult retinde qabyldaıdy eken. Mysaly, respondentter arasynda júrgizilgen «Birtutas el retinde ne biriktiredi?» degen saýalǵa 46 paıyzy – Qazaqstan tólqujatyn basty biriktirýshi faktor, 39,9 paıyzy – ata-babalarynyń ortaq tarıhy, al 32% paıyzy bir ǵana ortaq til bolý kerek degen nusqalardy atap ótedi. Al 21,8 paıyzy eldiń maqtanysh sezimi, patrıotızmdi atasa, 21,3 paıyzy – ortaq qundylyqtar men normalar, 13,6 paıyzy – bir etnostyq toptyń múshesi, 13 paıyzy – ortaq din, 1,6 paıyzy «ázirge birtutas el joq» degendi alǵa tartady. Demek bul da elimizde ultqa bólinýshilik az ekenin kórsetedi.
Halyqtyń negizgi qundylyqtarynyń ishinde otbasy, jumys, dostary tur. Jastar bos ýaqytyn da mańyzdy basymdyq retinde atap ótedi. Dindi qundylyq retinde kórsetkenderdiń kóbi – orta jastaǵy adamdar. Al saıasat qundylyqtar júıesinde úlken mańyzǵa ıe emes. Iаǵnı qandaı qundylyqtardyń mańyzdy ekenin bilýge arnalǵan suraqqa aımaqtaǵy 8 myń adamnyń jaýabynda 99,6 paıyzy – otbasy, 92,9 paıyzy – jumys, 92,4 paıyzy – dostar, 87,5 paıyzy – bos ýaqyt, 74,3 paıyzy – din, 53,8 paıyzy saıası qundylyqty «negizgi» dep atap kórsetken.
Qoǵamdyq zertteýlerdiń nátıjesi barlyq jaǵynan tek jaǵymdy bolmasa da, bul jyl turǵyndardyń oıynsha tabysty jyl boldy dep baǵalanady. О́ıtkeni halyq arasynda optımızm saqtalyp tur. Olardyń arasynda Memleket basshysynyń jumysyn joǵary baǵalap, eldiń strategııalyq baǵytyn qoldaýdyń kóbin kórýge bolady. Demek otbasy men senim sııaqty ulttyq biregeılik pen qundylyq baǵdarlary qoǵamnyń odan ári damýy men nyǵaıýyna negiz bolaryna senim mol.
