Sýretti túsirgen – avtor
О́zim Bókeı ordasy aýdanynda týyp-ósip, osy jerde qyzmet etkendikten jaqsy bilemin ǵoı. О́tken ǵasyrlarda Oraldan Ordaǵa baratyn jolaýshylar at kólikpen aıǵa jýyq ýaqyt júripti. Keıingi jyldary astynda jelmen jarysqan avtokólik bolsa da Bókeı ordasy men Jánibek aýdany turǵyndary kóktem men kúzde, aýa raıynyń qolaısyz kezinde eki araǵa 10-12 saǵat júrdi. Kóktem men kúzdegi jaýyn-shashyn, laısań kezde aptalap júrdik, jolda qalyp, dalada qondyq. Qazir sonyń bári kórgen tústeı boldy.
Biraq bul qýanyshty kúnge ońaı jetpedik. 2019 jyly «Qaztalov – Jánibek – Reseı Federasııasy» shekarasyna deıin 145 shaqyrym jáne «Bısen – О́nege – Saıhyn» joly – 103 shaqyrym, barlyǵy 248 shaqyrym jol ýchaskeleriniń jobalaý-smetalyq qujattamasy ázirlenip, qurylys jumysyn júrgizetin 4 merdiger kompanııa anyqtaldy. Jospar boıynsha úsh jyldyń ishinde jol qurylysy júrip, 2021 jyldyń sońynda aıaqtalýǵa tıis edi. О́kinishke qaraı, olaı bolmady. Túrli syltaýmen jumys sozyla berdi. Ýaǵdaly ýaqyt ta ótti. Halyq alańdaı bastady. Osy kezde, 2022 jyldyń 20 sáýiri kúni «Egemen Qazaqstan» gazetinde «Kúre joldaǵy kúrsinis» atty maqala shyqty. Ol maqalaǵa Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev nazar aýdaryp, Úkimet pen oblys ákimdigine barlyq qajetti sharany tez arada qabyldaýdy tapsyrdy. Prezıdent tıisti jumystardyń belgilengen merzimde oryndalmaýyna kinálilerdiń jazalanatynyn da eskertti. Sol kúnderi Premer-mınıstr Álıhan Smaıylov Batys Qazaqstan oblysyna jedel ushyp kelgeni, keıbir jaýapty tulǵalardyń qyzmetinen alynǵany da esimizde. Eń qýanyshtysy, jol qurylysyna qaıtadan jan bitti. Jergilikti turǵyndardyń talaı jyldan beri sheshilmeı kele jatqan túıtkili – Bókeı ordasy men Jánibek aýdandaryna baratyn qatqyl tabandy jol salynyp, halyqtyń ıgiligine berildi.
Taqtaıdaı tegis jol talaı taǵdyrdy ózgertti. Onyń paıdasyn sanap taýysý qıyn. Eń aldymen, biz qazir ýaqyt únemdeımiz. Buryn eki-úsh kún júrý qalypty jaǵdaı bolsa, qazir qaýipsizdik erejelerin saqtap, asyqpaı júrgenniń ózinde Oraldan Bókeı ordasyna 5-6 saǵatta baramyz.
Ekinshi másele – densaýlyǵymyz saqtalady. «Jol azaby – kór azaby» degen sózdi buryn shyn máninde basymyzdan ótkerdik. Kóp azap shektik, osy jolda densaýlyǵymyzdan aıryldyq.
Úshinshiden, eldiń materıaldyq jaǵdaıy túzele bastady. О́ıtkeni kóliktiń buzylýy, isten shyǵýy azaıdy. Janar-jaǵarmaı shyǵyny azaıdy. Halyqtyń talǵamy ósti. Buryn eki araǵa «ÝAZ» júretin. Qazir komfortty jaıly kólikter júıtkıtin boldy. Aýyl men qalanyń arasyndaǵy áleýmettik arasalmaq azaıyp keledi.
Joǵaryda da aıttym, buryn aýylǵa barý úlken jospar, kúrdeli operasııa bolatyn. Ázirlenetinbiz. Jańbyr jaýyp kete me dep qorqatynbyz. Qazir esh ýaıymsyz, kez kelgen ýaqytta shyǵa beretin boldyq.
Odan bólek, osy joldyń paıdasynan Ordanyń ózinde kásipkerlik damyp jatyr: Han ordasy aýylynda jańadan kafe salyndy. Oljas Júsipqalıev degen azamat jeke hostel ashty. Han ordasy mýzeı qoryǵynda «Vizit-Center» salyndy. Aýyldyń ishinde jol tóselip jatyr. Endi aýylǵa kiretin 21 shaqyrymdyq jol salynsa, týrızm de qaryshtap damıdy. Osy aýyldaǵy áıgili Han ordasy tarıhı-mádenı, arhıtektýralyq-etnografııalyq mýzeı-qoryǵyna jol joq kezde jylyna 12-18 myńdaı adam baratyn. Endi munda kelýshi týrısterdiń sany birneshe ese ósedi dep oılaımyn.
Birneshe jyldan beri Oral qalasynan osy Han ordasy mýzeı-qoryǵyna týrıstik saıahat uıymdastyryp kelemin. Bıyl Ordaǵa barǵysy keletinder kóbeıdi. О́zimde avtobýs bolmaǵandyqtan, kólikti jalǵa alamyz. Jańa jol salynǵaly avtobýs jaldaý baǵasy tústi. Sóıtip, saıahat baǵasy da arzandady. Bul halyqqa da tıimdi.
Osy jerde aıta ketetin bir másele – shalǵaı aýdanda halyqty turaqtandyrý úshin taǵy da sharalar kerek. О́ıtkeni ýrbanızasııa máselesi bar ǵoı. Qazir Bókeı ordasy aýdanynda jol, gaz, sý bar. Aýdan Reseıdiń Astrahan oblysymen shekarada jatyr. Aýdan ortalyǵy Saıhynnan ári qaraı Astrahan oblysyna shyǵatyn Molodost atty shekaralyq beket bar. Qazir ol shekaralyq ótkel jeńildetilgen rejimde, ıaǵnı kórshiles eki aýdan turǵyndary ǵana jaıaý óte alady. Osy ótkeldi «ekijaqty» dep aýystyrsa, eki el azamattary kedergisiz óter edi. Saıhyn, Bókeı ordasy aýdany qazirgideı túkpirdegi eldi meken emes, toǵyz joldyń torabyna aınalar edi. Úlken júk kólikteri júrer edi, jol boıyndaǵy kommýnıkasııa damyp, jergilikti qosymsha tabys kózi bolar edi.
Árıne, munyń bári bolashaqtyń enshisindegi sharýa ǵoı. Jalpy, osy joldyń salynýynyń ózi halyqqa úlken kómek boldy. Onyń paıdasyn sanap taýysý múmkin emes. Keshe ǵana aýylǵa baryp keldim. Eldegi jol salyp jatqan jigitter óz kúshimen Saıhyn men Shońaı stansalarynyń arasyndaǵy joldy jóndeýge kirisipti. О́ıtkeni bókeıordalyqtar joldyń qadirin jaqsy biledi.
Aıbolat QURYMBAEV,
«TourWestKaz» týrıstik-aqparattyq ortalyǵynyń jetekshisi
Batys Qazaqstan oblysy
