Jıynǵa onlaın qosylǵan Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbek:
«Qazirgi aqparattyq keńistik shatasyp, feık, túrli-túrli jasandy ıntellektiniń qatysýymen jasalatyn alaıaqtyq beleń alyp jatqan kezeńde derekterdi saraptaýda data jýrnalıstıkanyń mańyzy zor. Aqparattyń daýyl sekildi sharpyǵan kezeńinde kásibı jýrnalıster óz jaýapkershiligin tolyq túsinýi kerek. Qazirgi feık, jasandy jańalyqtardyń qaısysy durys? Aqıqat qaıda? Muny kásibı jýrnalısterdiń ajyrata bilýi óte mańyzdy. Osy turǵyda búgingi usynylyp otyrǵan derektik jýrnalıstıka boıynsha jańa oqý kýrsynyń, ıaǵnı kitaptyń tanystyrylymy ótýde. Bul kýrs Ortalyq Azııa ýnıversıtetterinde beıimdelip, IýNESKO-nyń Halyqaralyq kommýnıkasııa damytý baǵdarlamasynyń arnaıy qoldaýymen daıyndalǵan. Sonymen qatar derekterdi óńdeý men taldaý salasyndaǵy úzdik álemdik tájirıbeler men quraldardy meńgerýge, jańa baǵyttaǵy jýrnalısterdi daıyndaýǵa, jasandy ınttelekt pen sıfrlyq, áleýmettik platformalarmen jumys isteýge úıretedi. Kýrs bizdiń mamandarymyzǵa, oqytýshylarymyzǵa, professorlarymyzǵa, stýdentterimizge jańa serpin, jańa baǵyttardy ashady degen úmitimiz bar. Eńbek tek qana qazaqstandyq avtorlar emes, qyrǵyzstandyq, ózbekstandyq avtorlardyń birlesken jumys nátıjesi. Sondyqtan atsalysqan kórshiles el mamandaryna alǵysymyzdy aıtamyz, – dep atap ótti.
Mınıstrdiń aıtýynsha, qazirgi kezde kóp jaǵdaıda kásibı jýrnalıster blogerlerge, áleýmettik jelidegi belsendilerden jeńilip jatyr.
«Bul osyndaı qıly zamanda jýrnalıstiń jumysyn shekteıdi. Olar keı jaǵdaıda jaýapkershilikti sezine otyryp, kásibı jýrnalıst aıta almaǵan nárselerdi aıtady, keıde, kerisinshe jaýapkershilikti sezinbegen keıbir medıa belsendiler faktilerdi tekserip, daıyndalmaı jarııalaı salady. Kontentti keıin jýrnalıst zerttep, zerdelep halyqqa usynsa, ony kópshilik oqymaı da qalady. О́ıtkeni jańalyqtyń óziniń bir qaǵıdaty bar ǵoı: «Kim birinshi berse, soniki durys» degen. Sonda kásibı mamandar báseke turǵysynan kásibı emes mamandardan jeńilip jatyr. Sondyqtan jýrnalıst mártebesin joǵaltpaı, jańa deńgeıge shyǵarýymyz kerek», dedi.
Ol osy turǵyda «Derekter jýrnalıstıkasy boıynsha oqý kýrsy» kitaby jýrnalısterge úlken qarý, bilim, jańa serpin bola alatynyna senim bildirdi.
UNESCO IPDS jobasynda barlyq avtorlardyń basyn qosqan jetekshi, saıası ǵylym doktory, Narhoz ýnıversıteti Quqyq jáne memlekettik basqarý mektebiniń professory Gúlmıra Sultanbaeva:
«2021 jyly IýNESKO-nyń Kommýnıkasııany damytýdyń halyqaralyq baǵdarlamasynyń «Ortalyq Azııa elderine beıimdelgen derekter jýrnalıstıkasy kýrsyn daıarlaý» jobasyn utyp alǵan bolatynbyz. Kýrs qazir ózbek, tájik, qyrǵyz, aǵylshyn tilderine aýdarylyp tur, endi maǵynalaryn bir-birimen salystyryp, óńdep redaksııaǵa jiberemiz. Jalpy, eńbektiń daıyndalýyna alǵashqy jumystarynan bastap, sońǵy shtrıhtaryna deıin úsh jyl ýaqyt ketti. Mundaǵy basty erekshelik Orta Azııa elderiniń birigip, data jýrnalıstıka kýrsyn jazýy. Jýrnalıstıka salasynda buryn-sońdy mundaı birlesken halyqaralyq ujymnyń eńbegi bolmaǵan.
Jobaǵa atsalysqan avtorlar: Madına Mansurova (Qazaqstan), Gúlnur Tıýlepberdınova (Qazaqstan), Zarına Býenbaeva (Qazaqstan), Sanatbek Seıdehanov (Qazaqstan), Aıtolqyn Ashımova (Qazaqstan), Elıra Týrdýbaeva (Qyrǵyzstan), Aıta Sýltanalıeva (Qyrǵyzstan), Qymbat Bolotbekova (Qyrǵyzstan), Iаhýthon Mamatova (О́zbekstan), Fatıma Mýmınova (О́zbekstan). Ǵylymı eńbek jýrnalıstıka fakýltetiniń stýdentterine, tájirıbe jınaýshy jýrnalısterge, derekter jýrnalıstıkasyna qyzyǵýshylarǵa arnalady», dedi.
Kitap «Zertteý jáne statıstıka prınsıpteri», «Ashyq kózderden aqparat jınaý», «Elektrondy kestelerge kirispe», «Storıtellıng trendi derekter jýrnalıstıkasynda» syndy 11 taraýdy qamtyǵan. Joba avtorynyń oıynsha data jýrnalıstıkanyń Qazaqstandaǵy qazirgi deńgeıi áli de grafıkalyq deńgeıde.
«Bizge ınteraktıvti jýrnalıstıkany, kartografııalyq jýrnalıstıkany damytý qajet. Eger ınteraktıvti jýrnalıstıka damysa taraptardyń bir-birimen keri baılanysynda esh problema bolmaıdy. Al jýrnalıstik zertteýde kartografııalyq baǵyt úlken ról oınaıdy. Data jýrnalıstıka Qazaqstanda alǵash ret 2019 jyly ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ-dyń jýrnalıstıka fakýltetinde ashyldy. Bul baǵyt ashylǵaly beri 68 túlek bitirdi. Qazir eldegi biraz ýnıversıtetterde konvergentti jýrnalıstıka, zertteý jýrnalıstıkasy dep oqytylyp jatyr», dep data jýrnalıstıkasynyń eldegi damýyna úlken senim bildirdi.
Konferensııada qatysýshylarǵa Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń qoldaýymen ázirlengen salalyq jýrnalıstıkany damytý jónindegi «Jol kartalarynyń jáne QR ǴJBM-men birlesip ázirlengen «Ǵylymı jýrnalıstıka bastamalary: 2025-2027» nátıjeleri kórsetildi.
ALMATY
