Ult rýhanııatynyń altyn dińgegi

Mereıtoılyq is-sharaǵa Memleket­tik hatshy Erlan Qarın men Mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaeva, shyǵarmashylyq jáne ǵylymı zııaly qaýym ókilderi, taıaý jáne alys shetelder – Túrkııa, О́zbekstan, Qyrǵyzstan, Ázerbaıjan, Shvesııa, Reseı Federasııasy (Tatarstan, Bashqurtstan, Saha, Chývash) kelgen jazýshylar qatysty.

Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń quttyqtaý hatyn Memlekettik hatshy Erlan Qarın oqyp berdi. «Jazýshy­lar odaǵy –  rýhanııatymyzdyń altyn diń­gegi. Aqyn-jazýshylarymyz ultty uıys­tyrý jolynda qaltqysyz qyzmet etip júr. Aǵa býyn negizin qalaǵan osy ulaǵatty dástúr úzdiksiz jalǵasyp keledi. Ádebıet – oıy­myzdyń tereńdigi men rýhymyzdyń as­qaq­tyǵyn aıqyndaıtyn uly qazyna. Ony zaman talabyna saı damytý –  qalamger qaýymnyń ǵana emes, memleketimizdiń aldynda turǵan mańyzdy mindettiń biri. Qazir biz ulttyń jańa sapasyn qalyptastyryp jatyrmyz. Ozyq oıly urpaq tárbıeleý isinde zııaly qaýym aıryqsha ról atqarý kerek. Osy jaýapkershilikti tereń sezinip, adamgershilik qundylyqtardy dáriptep júrgen barlyq qalamgerge shynaıy rızashylyǵymdy bildiremin. Sizderge baq-bereke, tolaıym tabys tileımin. Halqymyzdyń rýhyn kóterip, tanymyn ulǵaıtatyn týyndylaryńyz kóp bolsyn!»  delingen Prezıdent quttyqtaýynda.

Saltanatty jıynǵa arnaıy kelgen Qyrǵyz Respýblıkasy Prezıdentiniń keńesshisi Arslan Qoıshıev Prezı­dent Sadyr Japarovtyń quttyqtaýyn jetkizdi. Negizgi baıandama jasaǵan Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń tóraǵasy Mereke Qulkenov keıingi úsh jylda ádebıet pen mádenıetke úlken kóńil bólinip otyrǵanyn atap ótti. «Qazaqstan halqy úshin 1934 jyl – nysanaly jyl. Qyzylordadan astanamyz Almatyǵa kóship kelgen bas-aıaǵy úsh-tórt jyldyń ishinde jas ókimetimiz mádenıetimiz ben órkenıetimizdiń ósip-ónýinde tańǵalarlyqtaı jetistikterge qol jetkizdi. Jańa qurylǵan Qazaqstan Jazýshylar odaǵy Máskeýmen baı­lanysqa shyǵyp, ádebıetti damytý jolynda kúrdeli jumystardy  bastap ketti», dedi Mereke Qulkenov.

M. Qulkenov aıtyp ótkendeı, keıbir tarıhshylarymyz Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń tarıhyn 1926 jyldan bastaǵysy keledi. Ras, 1926 jyly 4 qazanda sol kezdegi astanamyz Qyzylordada qurylǵan QazAPP-nyń platformasy jazyldy. Bul qazaqsha aıtqanda, «Qazaqstandyq proletarıat – qara sharýa jazýshylardyń odaǵy» edi. Jańa qurylǵan qoǵamdyq uıymnyń músheleri ózderin bolshevıkpiz dep eseptep, ultshyldarmen ymyrasyz kúreske shyqty.

«Sol  kezde alashshyl, ultshyl atanǵan Mirjaqyp Dýla­tuly, Maǵjan Jumabaı, Júsipbek Aımaýytuly, Qoshke Kemeńgeruly sııaqty talantty jazýshylar «jınalystaǵy sózderinde, baspada jarııalanǵan maqalalaryn­da: «Qazaqta «qanaýshy», «qanalýshy» taptar bolǵan da emes, bolmaq ta emes, endeshe, qazaqta taptyq ádebıet bolmady, bolmaıdy da. Olaı bolsa, qazaq jazýshylary tapqa bólinýdi qoıyp, taptyq emes, jalpy qazaqtyq ádebıetti órkendetýi kerek. Endi bir janymyz ýdaı ashıtyn jaǵdaı – 1934 jyly qurylǵan Jazýshylar odaǵyna bizdiń uly jazýshylarymyz Mirjaqyp Dýlatuly, Maǵjan Jumabaı, Ahmet Baıtursynuly, Qoshke Kemeńgerulynyń múshe bola almaǵandyǵy», deıdi M.Qulkenov.

Ilııas Jansúgirov odaqtyń negizin qalady, onyń qalyptasýyna orasan zor eńbek sińirdi. Sábıt Muqanov ta osy úrdisti jalǵap, Abaı, Maham­bet, Jambyl sekildi ulylarymyzdy búkil­odaqtyq oqyrmanǵa tanytýǵa jaǵdaı jasady. Úkimet basshylyǵynda bolǵan Ádı Sháripov uıymnyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn nyǵaıtýǵa kúsh saldy. Jazýshylar ishinde jalǵyz ǵana Sosıalıstik Eńbek Eri ataǵyn alǵan Ǵabıt Músirepov óz bedeli arqy­ly odaqtyń bedelin arttyra bildi. Juban Moldaǵalıev, Ánýar Álim­janov, Oljas Súleımenov, Qal­darbek Naımanbaevtan bastap, Nurlan Orazalınge deıin ár basshy odaqtyń damýyna baryn salyp qyzmet etti. Ásirese keıingi úsh jylda Jazýshylar odaǵyna memleket tarapynan erekshe kóńil bólinip keledi. Bıyl Mádenıet jáne aqparat mınıstrligimen stra­tegııalyq áriptestik boıynsha úsh joba qolǵa alynyp,  36 jańa kitap jaryq kórgen. 

TÚRKSOI uıymynyń bas hatshysy Sultan Raev qazaq ádebıeti­niń jaryq juldyzy Maǵjan Juma­baev túrikterdiń basyna kún týǵanda «Alystaǵy baýyryma» dep jyr jaz­ǵanyn eske túsirdi. TÚRKSOI ha­lyq­aralyq uıymy úshin Qazaqstan Ja­zýshylar odaǵynyń 90 jyldyq mereıtoıy – tek bir ulttyń  emes, álem ádebıetine qurmet kórsetý, ortaq mádenıetimizdi dáripteý múmkindigi. Bul mereke – qazaq halqynyń mádenıeti men tiliniń, ádebıetiniń álemge ortaq baılyǵyn atap ótýimizdiń bir kórinisi», deıdi Sultan Raev. 

Jazýshylar odaǵy Mádenıet jáne aqparat mınıstrligimen strategııalyq árip­testik aıasynda bıyl úsh aýqymdy joba júzege asyryl­ǵan. Olardyń birinshisi «Qazaqstan ja­zýshysynyń ádebı panoramasy» dep atalady. Osy joba aıasynda 20 jas jazýshy elimiz­diń túkpir-túkpirine uzaq­merzimdi shyǵar­mashylyq issaparlar­ǵa attandy. Onyń qorytyndysynda 20 jańa kitap jazyldy. Ekinshi joba – qazaqstandyq jazýshylar TMD mu­raǵattarynda jumys isteı otyryp, mańyzdy tarıhı oqıǵalarǵa arnalǵan 16 kitap shyǵardy. Úshinshi joba «Jas jazýshylar mektebi» dep ataldy: 10 kún boıy jas jazýshylar Almatyda (Jazýshylar odaǵynda) qalam sheber­leriniń dáristerin tyńdady.

Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń 90 jyldyq tarıhy týraly Dýlat Isabekov baıandama jasady. Shetelden kelgen jazýshylarǵa ádebı jáne qoǵamdyq mańyzy zor syılyqtar tabys­tal­dy. Atap aıtqanda, Halyqaralyq «Alash» ádebı syılyǵymen TÚRKSOI ha­lyq­aralyq uıymynyń Bas hatshysy Sultan Raev, Ázerbaıjan, Túrkııa, Qyrǵyzstan, О́zbekstan qalamgerleri marapattaldy.

ALMATY