Qysqy Býrabaı nesimen qyzyqtyrady?

Jańa týrıstik elektr poıyzy jolǵa shyqty

Elimizde qystyń qyraýly kúnderinde de demalysty mán­di-maǵynaly ótkizýge múmkindik mol. Arqanyń qysy tý­rızm­­ge taptyrmas rekreasııalyq geografııa. «Arqa­da Býra­­baıǵa jer jetpeıdi» dep Maǵjan Jumabaı jyrlaǵan­daı, qashanda Býrabaıdyń orny bólek. Onyń artyq­shy­lyǵy –demalýshylarǵa eń áýeli qyzmet kórsetý sapasyna erek­she nazar aýdarady. Osy oraıda Prezıdenttiń Is basqar­masy, «Býrabaı damý» seriktestigi, «Jolaýshylar tasyma­ly» aksıonerlik qoǵamy birlesip aýqymdy jobany qolǵa aldy.

Táýelsizdik kúni qarsańynda Býrabaıǵa qatynaıtyn «Astana – Býrabaı kýrorty» jańa týrıstik elektr poıyzy iske qosyldy. Bul baǵyttyń ereksheligi – kýrorttyq aımaqqa esh aıaldamasyz 2 saǵat 26 mınýtta jetýge bolady. Atalǵan týrıstik poıyzda 6 vagon bar, 574 jolaýshy syıady. Bılet quny – 2 500-2 700 teńge aralyǵynda. Alǵashqy kúnniń ózinde týrıstik poıyzben 100-den astam jolaý­shy sapar shekti. Kelýshilerge merekelik fýrshet, vıktorınalyq suraqtar uıymdastyrylyp, es­telik syılyqtar tabys etildi. Jalpy, Astanadan Býrabaı kýrortyna deıin ártúrli kestemen kúnine 5 poıyz qatynaıdy eken.

Prezıdent Is basqarmasynyń «Býrabaı damý» vedomstvolyq kásiporny basshylyǵy Asta­na qalasy men Aqmola oblysy­nyń týrıstik operatorlarymen birlesip jyl saıyn saıahat­taýshylarǵa tıimdi túrli sapar uıymdastyryp keledi. Bul bastama tabysty iske assa, keleshekte týrıstik poıyz baǵyty keńeıip, turǵyndardyń demalysqa taptyrmaıtyn eldi mekenderge barýyna jol ashýy múmkin ekenin aıtady, temirjol qyzmetkerleri. Qazir Býrabaı aımaǵy – qys qyzyqtaryn tamashalaýǵa óte qolaıly meken. Oǵan Prezıdent Is basqarmasynyń baspasóz qyzmeti bir top medıa meımandy Býrabaıdyń qysqy tabıǵatymen tanystyrǵanda kóz jetkizdik.

Tańǵalarlyq ınteraktıvti keshen

Buǵan deıin qoǵamda halqymyz­dyń erlik tarıhy zamanǵa saı sandyq júıege enýge tıis deıtin áńgime jıi aıtylyp júretin-di. Biz sol bir ańsarly istiń oń nátıje berip jatqanyn kózben kórip, kózaıym boldyq. Búgingi digital dáýirinde elimizdiń ulttyq erekshelikteri, tarıhy, mádenıeti bir keshenge toǵystyrylǵan Býrabaıdaǵy Mýltımedııalyq ınteraktıvti arnaǵa shilde aıynda qaıta jań­ǵyrtýdan ótkennen keıingi aralyqta jeti myńnan astam adam baryp, tamashalap qaıtqan eken.

Búginde bul Mýltımedııalyq ınteraktıvti keshen (MIK) elimiz­degi eń joǵary tehnologııalyq mýzeıdiń birine aınalǵan. Zama­naýı anımasııalyq, aýdıovızýaldy tehnologııalardy paıdalaný árbir saıahattaýshyǵa qazaq mádenıetiniń biregeı atmosferasyn sezinýge, el tarıhy týraly kóbirek bilýge múmkindik beredi.

Kelisti keshenniń kúnine 500-ge deıin adam qabyldaýǵa múmkindigi bar. Endi ondaǵy negizgi erekshelikterge ishinara toqtala keteıik. Máselen, «Kýb 360» zaly – beıneni jańǵyrtýdyń biregeı tehnologııasy bar elimizdegi jalǵyz zal. Bes proektor, eki múıistegi ekran 270 gradýs panoramalyq keskin jasaıdy. Perıferııalyq formaty arqyly adamzattyń alǵashqy núktesinen búgingi dáýirge deıingi ýaqyttyń qysqasha tarıhyn ǵaryshtan kórgendeı áserde qaldyrady.

Týrısterdi tańǵaldyrýdan jalyqpaıtyn keshendegi kreatıvti bastamalardyń biri – 3D formatynda Abylaı hannyń beınesin, «Astana opera» solısteriniń oryn­daýyndaǵy qazaq bılerin tama­shalaýǵa bolady. Buǵan qosa 3D formatynda sadaq atý, qylyshtasý arqyly ózińdi bir sát ejelgi zamannyń batyr sarbazy sezinip, ótken zamanǵa saıahattap qaıtasyń. Intellektýaldyq oqytý oıyn tehnologııalary (ınteraktıvti ekspozısııalar) balalar men sheteldik qonaqtarǵa ulttyq mýzykalyq aspaptar, oıý-órnekter, sondaı-aq qazaq dalasynyń janýarlar álemi men ósimdikteri týraly bilýge kómektesedi. Kelesi bir qaqpaǵa enseńiz qazaq rý-taıpalarynyń tańbalaryn eldiń ınteraktıvti kartasynda biriktiretin rámizdik aǵashty kórýge bolady.

Mundaı formattaǵy eks-kýrsııa­lar mektep oqýshylaryna tarıhty ońaı ári tez túsinýge kó­mektesetini, óskeleń urpaq umy­tylmas áser alyp, halqymyzdyń mádenı murasy týraly bilimin keńeıte túseri sózsiz.

Maral sharýashylyǵynyń áleýeti mol

Sapar barysynda «Býrabaı» ulttyq parkiniń maral ósiretin sharýashylyǵyna aıaldadyq. Múıi­zi men súti myń da bir syrqatqa em maral sharýashylyǵynyń ty­nys-tir­shiligi týrısterdi erekshe qyzyq­tyratyn oryn ekeni baı­qalady.

Sharýashylyq mamandarynyń aıtýynsha, osy mańdy mekendeıtin maraldyń tarǵyl buǵy tuqymdasy Qyzyl kitapqa engen. Maraldyń bul túri baıaý kóbeıetindikten erekshe kútim kerek. Jylyna orta eseppen 30 bas qozyqa týady. Qystan shyǵyp, jazǵa jetkende maraldyń múıizin kesedi. Eki júzge jýyq maraldyń tabıǵı ortada ósip ónýine barlyq jaǵdaı jasalǵan. Búginde alty júz gektar alqap osy janýarlardyń turaqty mekenine aınalǵan.

«Buǵylardyń múıizin kesý naýqany mamyr aıynyń aıaǵynda bastalady. Alynǵan shıkizat óńdelip, Býrabaı aýdanyndaǵy saýyqtyrý oryndaryna jónel­tiledi. Pantamen emdeý tásili dás­túrli jáne halyq medısınasynda keńinen qoldanylady. Súıekke aınala qoımaǵan jas múıizderde bıologııalyq belsendi zattar qory kóp kezdesedi. Pan­tanyń ǵajaıyp emdik qasıetin ǵalymdar maraldardyń qoregimen baılanystyrady. Kerbez janýarlar shóptiń tamyryn tańdap jeıdi», deıdi sharýashylyq qyz­metkeri Jaqsylyq Ashat.

Býrabaıdyń saýyqtyrý tý­rız­mi sheteldik týrıster arasynda tanymal bola bastaǵan. Ulttyq parktiń endigi jospary sharýashylyqty keńeıtip, óndiristi jolǵa qoıý. Onda pantadan túrli preparat alýǵa múmkindik týa­dy. Aqmola oblysynda emdeý-saýyqtyrý týrızimimen qazir 50-ge jýyq shıpajaı aınalyssa, ázirge 10-y ǵana pantamen emdeý ádisin qoldanady. Keleshekte olardyń sany artýy múmkin.

Jergilikti halyqqa tıimdi baǵa

Kórikti jerdi kórgen jaqsy, alaıda ony kútip baptaý, tabıǵa­tyn saqtaý – názik, ózekti másele. Osy rette bıyl Salyq kodeksine engizilgen ózgeristerge oraı, elimizdegi ózge de tabıǵı parktermen qatar, «Býrabaı» memlekettik ulttyq parkine kirý tártibi de ózgerip, jańa tarıf engizildi. Bul ózgeris «Býrabaı» ulttyq par­kiniń bıosferasyn saqtaý, týrıs­terge barynsha qolaıly jaǵdaı jasaý maqsatynda qolǵa alynyp otyr. Sonymen qatar Ulttyq park aýmaǵynda, oǵan irgeles ornalasqan jerlerde tura­tyn eldi mekenderdiń halqyna tıimdi bolý jaǵy da eskerilgenin aıta ketken jón.

– Buryn Ulttyq parkterge kelgeni úshin alynatyn tólem respýblıkalyq bıýdjetke tússe, Salyq kodeksine ózgeris enýine baılanysty endi ol qarajat Ulttyq parkterdiń óz esebinde bolady. Býrabaı – elimizdegi halyq eń kóp keletin Ulttyq park. Bıyl kelgen týrıs sany 1 mıllıonnan asty, jyl sanap bul kórsetkish ósip kele jatyr. Árıne týrıs­t kóp bolǵan saıyn jergilikti tabıǵatqa da úlken salmaq túsedi. Qoqys kóbeıedi, topyraq erozııaǵa ushyraıdy, taý-tastar búlinedi. О́rt qaýpi kúsheıedi. Jumys kúshin kóbeıtýge týra keledi. Onyń barlyǵy qosymsha shyǵyndy qajet etedi, – deıdi «Býrabaı» MUTP dırektorynyń orynbasary Venera Nuǵmanova.

Qazir «Býrabaı» parkine kiretin tustarda avtomattandyrylǵan 5 ótkizý-baqylaý beketi jumys istep tur. Tólemdi Kaspi, Halyk Bank QR-kodtary arqyly jasaýǵa bolady. So­nymen qatar tólem termınaldary ornalastyrylyp jatqany baıqalady.

– 2017 jyly engizilgen tarıf jeti jyldan beri alǵash ret ózgertilip otyr. «Býrabaı» ulttyq parkiniń aýmaǵynda turatyn, sondaı-aq ulttyq parkpen irgeles eldi mekenderdiń 26,5 myń halqyna ótý tegin. Eshqandaı tólem alynbaıdy, ıaǵnı jergilikti halyqtyń múddesi eskerildi. Týrısterdiń kel­geni jaqsy, árıne. Biraq osy jerde ómir súrip jatqan adamdardyń jaǵdaıyn oılaý kerek, – deıdi V.Nuǵmanova.

Venera hanymnyń aıtýynsha, «Býrabaıda» ekojúıeni qorǵaýǵa baǵyttalǵan arnaıy tabıǵat qorǵaý rejimi bar. Ormandy órtten qor­ǵaý, jańa kóshet otyrǵyzý, ań-qus­tar men balyqtardy qorǵaý, olarǵa qysqy azyq-túlik ázirleý, qor­shaǵan ortaǵa baqylaý júrgizý, qal­dyq­tardy tazalaý sııaqty ju­mystar jyl boıy júredi.

1 qarashadan beri Abylaı han alańynyń mańynda da aqyly avtoturaq engizilgen. Bul sheshim kólik qatynasyn retteýge baǵyttalǵan. Turaqta alǵashqy 10 mınýt tegin turýǵa bolady, odan keıingi ár saǵaty – 150 teńge. Aqyly parkıng 150 kólikke esep­­telgen, táýlik boıy jumys isteıdi, ondaǵy barlyq júıe avto­mattandyrylǵan. Erekshe qajet­tiligi bar adamdarǵa da arnaıy oryndar qarastyrylǵan.

− Bul shara eń aldymen júrgi­zýshilerdiń ýaqytyn tıimdi paıdalanýǵa yqpal etedi. О́ıtkeni retsiz kólik qoıý saldarynan kóp­­tegen adam bos oryn taba al­maı qınalady. Oǵan balama retinde jaqyn mańda 67 orynǵa arnal­ǵan tegin parkıng te bar. Aqyly parkıngten túsken barlyq qara­jat týrıstik aımaqtyń ınfra­qurylymyn damytý men abat­tan­dyrýǵa jumsalady, − deıdi «Býrabaı damý» JShS bas dırek­torynyń orynbasary Súleımen Qadyrov.

Budan soń kýrorttyq aımaqtaǵy «Qazaqstan Laplandııasyna» aıań­dadyq. Qys maýsymynda Aıaz ata rezıdensııasynyń aýmaǵyna kelgen úlken-kishilerge buǵy, has­kı ıtterin jekken shanamen, at­shanamen serýendeýge bolady. Ertegilerde kezdesetin baqsynyń úıi de osy mańda. Záý bıikten shanamen zýlap, konkı, shańǵy tebýge jaǵdaı jasalǵan. Bul mańda qarda júretin kólikter de júıitkıdi. Eń bastysy, qyzmet kórsetý sapasy joǵary. Aqmola oblysy burynnan týrızmge taptyrmaıtyn óńirlerdiń biri sanalady. Osyǵan deıin ulttyq parkke 1 mln adam barǵan. Jyl sońyna deıin týrıs­ter sany odan da asady degen sóz.