Sıngapýr mýzeıiniń ınnovasııalyq ádisteri

Bizdiń oqý Sıngapýrdyń Ǵy­lymı ortalyǵynda ótti. Biz teo­rııalyq bi­lim ǵana emes, sonymen qatar tá­jirıbelik daǵdylardy da meń­gerdik. Mádenıettanýshy Kennet Hadsonnyń pikirinshe, ıdealdy ortalyqtar – ǵalymdardyń qy­zyǵýshylyqtaryn qanaǵattan­dyryp, qarapaıym kelýshiler­diń nazaryn ekspozısııanyń bar­­lyq elementterine aýdarýdy qam­tamasyz etetin oryndar. Sın­­gapýr ǵylymı ortalyǵy ýaqyt­­pen tekserilgen tásilderi, jetil­diriletin ozyq tehnologııalarymen erekshelenedi.

Onda mektep jasyndaǵy ba­la­larǵa arnalǵan bilim baǵ­­dar­­­lamalaryna erekshe kóńil bóli­­nedi. Olar jarys, fes­tı­val­, ǵylymı kvest men zert­hana sııaqty is-sharaǵa belsen­di qa­tysady. Ǵylymı or­ta­lyq ár­túrli tabıǵattaný as­pekti­sine ar­nalǵan taqyryp­tyq aı­maq­tarǵa bólingen, mysaly, tabı­ǵı qubylystar, energetıka, ekologııa, taǵy basqalar. My­saly, «Energy Titans» aımaǵy balalardy elektr energııasynyń álemine engizedi: kórneki eksperımentter men ınteraktıvti demonstrasııalar olardyń elektr energııasyn jetkizý úderisin túsinýine kómektesedi. Munda ortalyq qyz­metkeri balalarǵa fızıkanyń negizgi qaǵıdattaryn baqylatyp, qyzdyrý shamyna elektr energııa­syn jetkizýdi túsindire alady.

Balalarǵa arnalǵan ǵylymı ortalyqtyń bir bóliminde tamaq­taný mádenıeti týraly aıtylady. Balalar ónimderdi óz betimen tań­dap, satyp alýdy, ólsheýdi, tóleý­di jáne tipti taǵam daıyndaýdy úırenedi.

Mysaly, ortalyqta nemese mý­zeıde sabaq ótkizgende balalar edenge otyrady – bul jerdiń ja­qyndyǵyn bildiredi jáne taza­lyqqa úıretedi. Sıngapýrda taza­lyq – jaı ereje emes, bala kezi­nen baýlý ádet-ǵurpy. Bala­lar edenniń qaı jerde bolsa da taza bolýyn túsinedi. Úkimet taza­lyq­ty qoldaý úshin myńdaǵan qoqys jáshikterin ornatqan.

Mýzeıdiń negizgi mindetteriniń biri – kelýshilerdi tartý jáne qy­zyqty tájirıbemen qamtamasyz etý. Sıngapýrda árbir kórme aq­parat berip qana qoımaı, kelý­shilerdi tartý úshin jobala­nady. Máselen, ǵaryshqa arnalǵan aımaq arnaıy «Night vision» VR-kózildirikteri arqyly kelýshi­lerge juldyzdy keńistikti kórý­ge, ǵarysh kemesinde «bolý­ǵa», ekı­pajdyń jumysyn kórý­ge, tipti spýtnıkter men pla­­ne­talardy baqylaýǵa múm­kin­dik beredi. Bul ǵarysh pen ǵy­lymǵa qyzyǵýshylyqty oıatyp, mamandyq tańdaýda shabyttandyrýy múmkin.

Osyndaı qyzyqty baǵdarla­ma­larda árbir bala álem men óz eli týraly jańa nárseni asha alady. Mundaı ınteraktıvti tásil­derdi bizge de engizýge bolady, mysaly, batyrlar, bıler, she­­­­jirege arnalǵan mýzeıler qurý arqyly. Bul balalarǵa óz ta­­­myr­laryn tereńirek túsinýge, ata-babalarynyń mádenıetimen ta­nysýǵa múmkindik berip, óz bas­taýlary týraly birtutas túsinik qalyptastyrýǵa kómektesedi.

Batyrlarǵa arnalǵan mýzeılerde balalar saýyt-saıman­dar­dyń nemese at ábzelderiniń ele­mentterin jınaı alatyn ın­teraktıvti ekspozısııalar qurýǵa bolady. Bizdiń jylqy mádenıeti men ǵarysh sımvolıkalyq túrde baılanysty: ata-babalarymyz aspan deneleri men basqa tabıǵı baǵdarlardy basshylyqqa alǵan. Sıngapýrda balalardy mýzeıler men ǵylymı ortalyqtarǵa osyndaı oıyn ádisteri arqyly tartýǵa úlken kóńil bólinedi, demek osyndaı baǵdarlamalardy damytýǵa yntalanǵan jón.

Mýzeı mamandary retin­de biz gologrammalar, 3D-model­der, mýltımedııalyq quryl­ǵylarmen tanystyq. Bul, ásirese, ınnovasııalyq tehnologııalarǵa ońaı tartylatyn óskeleń ur­paq úshin mańyzdy. Mysaly, kompıýterlik grafıka men arnaıy qurylǵylardyń kómegimen eks­ponattardy «tiriltip, tolyq­tyrýǵa» bolady. Bul kelýshilerge erekshe áser syılaıdy. Máselen, kelýshiler Dinmuhamed Qonaev­tyń áıgili asataıaǵyn qoldaryn­da ustap turǵandaı sezinýi múm­kin. Nemese Dinmuhamed Ahmetuly men Zýhra Sháripqyzynyń qol ustasyp turǵan sýretin elestetýge bolady; tolyqtyrylǵan shynaıylyq formaty arqyly kelýshiler «olardyń janyna» turyp, estelikke foto men vıdeoǵa túse alady.

Mundaı ınteraktıvti elementter ekspozısııalardy es­te qalarlyqtaı etedi. Mysa­ly, tut­qasynan ataqty adam­dar­dyń da­ýysy dybystalatyn klassıkalyq telefondardy engizýge bolady. Tutqany kóter­gen kezde kelýshi Dinmuhamed Ahmetulynyń ózi aıtqan sózderin nemese onyń batasyn estýi múm­kin, bul óte áserli, óıtkeni aqsaqal­dardyń batasy árdaıym qundy.

Biz uly adamdardyń, Dinmuha­med Ahmetuly Qonaevtyń dáıek­sóz­deri men oı-pikirlerine negiz­delgen avtorlyq ekskýrsııalardy ázirlep jatyrmyz. Mysaly, «eńbek» sózin ataǵanda, ekranda eńbek týraly qanatty sóz shy­ǵady. Interaktıvti panelder men tapsyrmalardy, mysaly, lazer nemese stılýs kómegimen engizý tarıh pen mádenıetke nazar aýdartady. Mysaly, balalar D.Qonaevtyń basshylyǵymen qurylǵan qalalardyń ataýlaryn jınaı alady nemese mıneraldar men arhıtektýra týraly bile alady. Bul tásil aqparatty este saqtaýǵa kómektesip qana qoımaı, sáýletshi men ınjener mamandyǵyna qyzyǵýshylyq týdyrýy múmkin.

Sıngapýr murajaı jumysy­nyń ınnovasııalyq ádisteri balalar men eresekterdiń mádenıetke, ekologııaǵa jáne ǵylymı bilimge degen kózqarasyn ózgerte alaty­nyn aıtqym keledi. О́zara is-qı­mylǵa, praktıkaǵa jáne jeke tájirıbege baǵdarlanǵan tásil­der ǵylym men tarıhqa degen qy­zyǵýshylyqty oıatýǵa, qorshaǵan ortany qurmetteýge, bálkim ómir joldaryn anyqtaýǵa múmkindik beredi.

Elena Kýbasheva,

mádenıet salasynyń úzdigi