Halyqaralyq qarym-qatynasty nyǵaıtady
Memleket basshysynyń usynýyn qaraǵan senatorlar otstavkaǵa ketýine baılanysty Botagóz Eralıeva men Qambar Nuryshevti Joǵarǵy sot sýdıasy qyzmetinen bosatý týraly sheshim qabyldady. Usynylǵan kandıdatýralar aldyn ala Konstıtýsııalyq zańnama, sot júıesi jáne quqyq qorǵaý organdary komıtetinde talqylandy.
Sonymen qatar palata otyrysynda Senat taǵaıyndaǵan Joǵary aýdıtorlyq palatasy múshesiniń ókilettigin toqtatý jáne qyzmetinen bosatý týraly másele qaraldy. Buǵan deıin Rashıt Ahmetovtiń atynan ózin Joǵary aýdıtorlyq palatanyń músheliginen bosatý týraly ótinish kelip túsken edi. Reglamentke sáıkes bul másele Qarjy jáne bıýdjet komıtetinde aldyn ala talqylandy. Ashyq daýys berip, depýtattar atalǵan sheshimdi qoldady.
Senat otyrysynda «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Fransýz Respýblıkasynyń Úkimeti arasyndaǵy Qazaqstan Respýblıkasynda Fransýz damý agenttigi tobynyń jumys isteýi týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly», «Bir taraptan Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq pen oǵan múshe memleketter jáne ekinshi taraptan Iran Islam Respýblıkasy arasyndaǵy erkin saýda týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» jáne «Bir taraptan Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq pen oǵan múshe memleketter jáne ekinshi taraptan Sıngapýr Respýblıkasy arasyndaǵy jan-jaqty ekonomıkalyq yntymaqtastyq týraly negizdemelik kelisimdi jáne Bir taraptan Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq pen oǵan múshe memleketter jáne ekinshi taraptan Sıngapýr Respýblıkasy arasyndaǵy erkin saýda týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zańdar qaralyp, ratıfıkasııalandy.
Bul zańdardy maquldaý – halyqaralyq qatynastardy nyǵaıtyp, birlesken ekonomıkalyq jobalardy turaqty iske asyrýǵa kómektesedi. Sondaı-aq atalǵan qujattardy ratıfıkasııalaý yntymaqtastyqty odan ári damytýǵa, otandyq bıznesti halyqaralyq deńgeıde ilgeriletýde saýda kedergilerin joıýǵa jáne eldiń saýda-ekonomıkalyq damýyn arttyrýǵa yqpal etedi.
Sonymen qatar senatorlar «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine dıplomatııalyq qyzmet, halyqaralyq sharttar jáne damýǵa resmı kómek máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańdy qarap, maquldady. Zań el Prezıdentiniń «Memlekettik apparattyń qyzmetin bıýrokratııadan aryltý jónindegi sharalar týraly» Jarlyǵyn oryndaý maqsatymen ázirlendi.
– Maquldanǵan zań dıplomatııalyq qyzmet zańnamasyn odan ári jetildirýge baǵyttalǵan. Atap aıtqanda, zań aıasynda dıplomatııalyq qyzmetke turý, eńbek etý jáne biliktilikti arttyrýǵa qatysty jekelegen máseleler naqtylanyp otyr. Sondaı-aq dıplomattardyń eńbek jáne áleýmettik quqyqtaryn qorǵaý tetikteri jetildirilgen. Zańnyń maquldanýy dıplomatııalyq qyzmet organdarynyń jumysyn damytýǵa jáne halyqaralyq sharttar jasasý úderisin ońtaılandyrýǵa múmkindik beredi dep senemiz, – dedi M.Áshimbaev.
Esirtki taratýshy men óndirýshiniń jazasy birdeı me?
Palata otyrysynda senatorlar «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine esirtki, psıhotroptyq zattardyń, sol tektesterdiń, prekýrsorlardyń jáne kúshti áser etetin zattardyń zańsyz aınalymyna qarsy is-qımyl máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańdy da qarap, maquldady. Atalǵan zańǵa depýtattar bastamashy bolǵan edi. Onda birqatar mańyzdy norma qarastyrylǵan. Esirtki bıznesin uıymdastyrýshylar men kýrerler fýnksııalaryn oryndaıtyn adamdarǵa jaza saralanady. Uıymdastyrýshylarmen kúres kúsheıtilip, bas bostandyǵynan aıyrý merzimin ómir boıyna deıin uzartý jazasy qarastyrylady. Sondaı-aq qyzmet babyn paıdalanyp qylmys jasaǵan laýazymdy adamdarǵa, sol sııaqty esirtki, psıhotroptyq zattardy, sol tektesterdi zańsyz óndirgeni úshin 15 jyldan 20 jylǵa deıingi merzimge bas bostandyǵynan aıyrý ne ómir boıyna bas bostandyǵynan aıyrý túrindegi jaza belgileı otyryp, neǵurlym qatań qylmystyq jaýaptylyq sharalaryn engizý usynylady. Bul esirtkiniń aınalymyna baılanysty qyzmet babyn teris paıdalanýǵa qarsy tejeýshi faktor bolmaq.
– Zań normalaryna sáıkes Qylmystyq kodekste esirtki óndirisimen aınalysatyndardyń jáne olardy taratýshylardyń arajigi ajyratylyp, jaýapkershilikteri qaıta qaraldy. Densaýlyq saqtaý salasyndaǵy zańnamaǵa «kúshti áser etetin zattar» jańa uǵymy engizilip, olardyń aınalymy retteletin boldy. Maquldanǵan zań aldaǵy ýaqytta azamattarymyzdyń quqyqtarynyń qorǵalýyn arttyrýǵa jáne esirtki qylmysymen kúrestiń tıimdiligin kúsheıtýge oń áserin tıgizedi dep senemiz, – dedi Senat spıkeri.
Balalar úıindegi baldyrǵandar sany azaımaq
Eki oqylymda qaralyp, maquldanǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine memlekettik nagradalar, bilim berý jáne balanyń quqyqtaryn qorǵaý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań M.Áshimbaev atap ótkendeı, bilim berý jáne balalardyń quqyqtaryn qorǵaý salasyndaǵy ulttyq zańnamany jetildirýdi kózdeıdi. Zańda jetim balalardyń, ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalardyń quqyqtaryn qorǵaý tetikterin jetildirýge baǵyttalǵan quqyqtyq normalar qamtylǵan. Zańmen Ruqsattar jáne habarlamalar týraly zańnamaǵa sáıkes qosymsha bilim berý uıymdaryna qyzmettiń bastalǵany nemese toqtatylǵany týraly habarlama jasaý tártibi, onlaın-oqytý túri jáne tehnıkalyq jáne kásiptik oqytý uıymdaryndaǵy akademııalyq utqyrlyq qaǵıdaty, sondaı-aq menshik nysanyna qaramastan, mektepterde áleýmettik turǵydan osal otbasylardan shyqqan balalarǵa áleýmettik kómek kórsetý tetikteri belgilenedi. Buǵan qosa zań arqyly 2027 jylǵy 1 qańtardan bastap mektepke deıingi tárbıe berý men oqytý salasynda qyzmet kórsetetin uıymdardy lısenzııalaý tártibi engiziledi. Zańnan kútiletin nátıjeler bilim berý úderisiniń sapasyn arttyrý jáne balalardyń quqyqtaryn qorǵaý júıesin kúsheıtý ekenin atap ótken jón.
– Osy zań birqatar saladaǵy quqyqtyq qatynastardy odan ári jetildirýdi kózdeıdi. Atap aıtqanda, zańda ata-anasynan aıyrylǵan jáne ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalardyń, sondaı-aq arnaýly áleýmettik qyzmetterge muqtaj balalardyń jekelegen sanattarynyń quqyqtary men zańdy múddelerin qorǵaýǵa baǵyttalǵan túzetýler toptamasy qarastyrylǵan. Zań aıasynda mektepke deıingi tárbıe jáne oqytý salasyn jetildirýge arnalǵan jańa normalar da bar. Maquldanǵan zań balalar úıindegi baldyrǵandar sanyn azaıtýǵa, mektepke deıingi bilim salasyn jetildirýge jáne eńbek adamdaryn dáripteýge múmkindik beredi dep senemiz, – dedi palata tóraǵasy.
Bırjalyq saýdaǵa memlekettik baqylaý kúsheıedi
Buǵan qosa Senat otyrysynda «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine bırja saýdasy jáne kásipkerlik máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań da qaralyp, maquldandy. Bul zańǵa da depýtattar bastamashy boldy. Zań sheńberinde taýar bırjalarynyń qyzmeti salasyndaǵy retteýdiń negizgi maqsattary men qaǵıdattaryn aıqyndaý, Úkimettiń, ýákiletti jáne monopolııaǵa qarsy organdardyń quzyretterin keńeıtý, taýar bırjalaryn shaǵyn jáne mıkrobıznes sýbektileri sanatynan shyǵarý, taýar bırjalarynyń brokerleri men klırıngtik ortalyqtaryn lısenzııalaýdy engizý jáne taǵy basqa normalar kózdelgen.
– Bırjalyq saýda jáne ınvestısııa jónindegi zańǵa sáıkes birqatar naqty shara qarastyrylǵan. Olardyń qatarynda bırjalyq saýdaǵa qatysýshylardyń qyzmetine memlekettik baqylaýdy kúsheıtý jáne taýar bırjalaryn shaǵyn kásipkerlik sýbektileri qatarynan alyp tastaý sııaqty qadamdar bar. Investorlardyń zańdy múddelerin qamtamasyz etý sharalary da nazardan tys qalmady. Atap aıtqanda, el aýmaǵyndaǵy ınvestısııalyq qyzmet týraly derekterdi paıdalaný úshin arnaıy ınvestorlar tizilimi júrgiziledi. Bul rette memlekettik organdar men jergilikti atqarýshy organdardyń ınvestorlar tizilimine engizilgen ınvestorlarǵa qatysty tekserý júrgizý týraly sheshimderi prokýrormen mindetti túrde kelisilgennen keıin ǵana qabyldanady, – dedi Senat spıkeri.
Sondaı-aq palata otyrysynda senatorlar depýtattyq saýaldaryn joldady. Andreı Lýkın ýnıversıtetterdegi áskerı kafedralarda beriletin bilim sapasyna alańdaýshylyq bildirdi. Senator áskerı kafedra oqytýshylarynyń biliktilikteri olardyń mamandyqtaryna mindetti túrde sáıkes bolýyn zańnamalyq turǵydan bekitýdi, sondaı-aq stýdentterdi ózderi oqyp júrgen sheteldik azamattyq joǵary oqý oryndarynyń áskerı kafedralarynda oqytý múmkindigin qarastyrýdy usyndy.
Al Amangeldi Nuǵmanov shaǵyn jáne orta sektordyń ónerkásiptik kásiporyndaryna kommýnaldyq qyzmetterdiń tarıftik saıasatyn qaıta qaraý qajet ekenin aıtty.
– Otandyq shıkizat óńdeý, ónimder men qyzmetter óndirý jáne olardy satý salasynda jumys isteıtin kásiporyndardyń eń ózekti máselesiniń biri gaz ben kommýnaldyq qyzmetterdiń joǵary tarıfteri bolyp otyr. Keıingi jyldary tabıǵı gaz tarıfteri únemi ósip, eki jylda gaz baǵasy 200%-dan asa kóterildi. Bul kishi jáne orta kásiporyndardyń qarjylyq júktemesin aıtarlyqtaı arttyrdy, – dep atap ótti senator.
Onyń aıtýynsha, bekitilgen tarıfteý júıesi júktemeni ádiletsiz bólýge alyp keledi. Ýaqtyly shara qabyldanbasa, kásiporyndardyń óndiris qarqynynyń tómendeý qaýpi bar, bul óńirlerdegi áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıǵa teris áser etedi. Senator A.Nuǵmanov osy problemalardy sheshýge shaǵyn jáne orta ónerkásiptik kásiporyndarǵa arnalǵan gaz ben elektr energııasynyń tarıf saıasatyn qaıta qaraýdy usyndy.
Nýrııa Nııazova soǵys ardagerleri týraly elektrondyq derekter bazasyn qurýdyń mańyzdy ekenin atap ótti. Senator mundaı málimetter bazasy ázirleý bolashaq urpaq úshin tarıhı sanany saqtaý jolyndaǵy mańyzdy qadam dep esepteıdi.
Ǵalıasqar Sarybaev Úkimettiń nazaryn avıasııalyq ınfraqurylymnyń negizgi problemalaryna aýdardy jáne olardy sheshýge arnalǵan birqatar naqty usynys jasady.
Ernur Áıtkenov akademık Qanysh Sátbaev atyndaǵy kanaldyń ınfraqurylymdyq jaǵdaıyna jáne ondaǵy jabdyqtardyń tozýyna alańdaýshylyq tanytty.
– Arnadaǵy sorǵy qondyrǵysynyń tozýy óte kúrdeli deńgeıge 90%-ǵa jetti. Bul jabdyq tıimdiliginiń tómendeýine, energııa shyǵyndarynyń kóbeıýine jáne tótenshe jaǵdaı qaýpiniń arta túsýine ákeldi. Ýaǵynda qaıta jańǵyrtpasaq, biz sý men jabdyqtaýda úziliske tap bolýymyz múmkin, bul iri ónerkásip kásiporyndarynyń, aýyl sharýashylyǵynyń jumysyna jáne adamdardyń kúndelikti ómirine áser etedi, – dedi depýtat.
Senator eskirgen jabdyqtyń saldarynan arnany jóndeý jáne onyń jumys isteýin qamtamasyz etý shyǵyndary edáýir arta túskenin aıtty. Onyń pikirinshe, eger ýaqtyly shara qabyldanbasa, óndiris kóleminiń qysqarýy, áleýmettik shıelenistiń ósýi jáne eleýli ekologııalyq qater tónýi múmkin.
– 2028 jylǵa deıin 19 sorǵy qondyrǵysyn qaıta qurýdy qamtıtyn arnany jańartý jobasy óte mańyzdy. Alaıda qazirgi ýaqytta 2025 jyly tek bes agregatty qaıta qurýǵa qajetti 10,8 mlrd teńgeden 1,5 mlrd teńge ǵana bólindi. Bul barlyq jumysty oryndaýǵa jetkiliksiz, – dedi senator.
Gennadıı Shıpovskıh áskerılendirilgen temirjol kúzeti qyzmetkerlerin alańdatqan túıtkilderge toqtaldy. Bul qyzmetke qajetti mártebe berý jáne ony tehnıkalyq turǵydan kúsheıtýge qarjylandyrýdy ulǵaıtqan jón. Depýtattyń pikirinshe, atalǵan máseleni oń sheshýge osyndaı bastamalar qajet.
Rýslan Rústemov otandyq kınoda qoldanylatyn jáne qazaq tiliniń tazalyǵyna qaýip tóndiretin jargondar men slengterge narazy ekenin jetkizdi. Onyń sózine qaraǵanda, mundaı úrdis jastardyń boıynda ulttyq qundylyqtar júıesin qalyptastyrýǵa jáne qazaq tilin damytýǵa keri áserin tıgizedi.
