Mańǵystaý oblysynyń bıylǵy on bir aıdaǵy ekonomıkalyq-áleýmettik damýy týraly málimet te osy oıdy naqtylaı túsedi.
Bıyl negizgi makrokórsetkishterdiń oń nátıjesine qol jetkize alǵan óńirde óńdeý ónerkásibi, týrızm, kólik jáne logıstıka, shaǵyn jáne orta bıznes, agroónerkásip salalary damýdyń negizgi baǵyttary bolyp tabylady. Bul baǵyttar aımaqtyń damýynda qozǵaýshy kúsh bolsa, ol baǵyttardyń ózin nyǵaıtý úshin óńirge ınvetısııa tartýdyń mańyzy zor. Memleket basshysynyń aımaq basshylarynyń aldyna qoıyp otyrǵan negizgi tapsyrmalarynyń biri de osy – ınvestısııa tartý. Bul turǵyda Mańǵystaý oblysynda ınvestısııa tartý jumystary qarqyndy júrip jatyr deı alamyz, óıtkeni sońǵy bes jylda oblysqa 4 trln teńgege jýyq ınvestısııa tartyldy.
О́ńirde 2024-2026 jyldar ishinde ekonomıkanyń túrli salasynda quny 666 mlrd teńgege 42 ınvestısııalyq jobany iske asyrý josparlanǵan. Bul 1 800 jumys ornyn qurýǵa múmkindik beredi, al bıyl 14 joba iske qosylyp, nátıjesinde 435 jańa turaqty jumys orny quryldy.
«Aldaǵy ýaqytta óńirimizdiń barlyq baǵyttaǵy áleýetin paıdalana otyryp ınvestısııalyq quny 27 trln teńge bolatyn 8 iri jobany ashý josparlandy. Áıgili «SVEVIND» nemis-shved kompanııalar toby jylyna 2 mln tonna jasyl sýtegi óndirip, ónimin eksportqa shyǵaratyn jel men kúnnen toq alyp, jınalǵan energııany jasyl sýtegige aınaldyratyn iri zaýyt salady. Elimizde teńdesi joq bul joba energetıkalyq qaýipsizdikti qamtamasyz etip, áleýmettik máselelerdi sheshýge úlken septigin tıgizbek. Sondaı-aq jylyna 4 mln tonna munaı óndiriletin «Qalamqas-teńiz, Hazar, Áýezov» ken oryndaryn ıgerý de óńir ekonomıkasyna tyń serpilis beretin bolamyz.
Ammıak-karbamıd kesheniniń qurylysy, Qubyr shyǵaratyn zaýyt, Jańaózen qalasynda jańa gaz óńdeý zaýyty, Kaspıı teńizi akvatorııasynda keme jasaý verfi, suıytylǵan tabıǵı gaz óndiretin zaýyt pen konteınerlik hab salý syndy iri jobalardy iske asyrýdy josparlap otyrmyz. Bul jobalarda qurylys kezinde 8 myń, iske qosylǵannan keıin 4 myń turaqty jumys oryndary ashylady», dedi Mańǵystaý oblysynyń ákimi Nurdáýlet Qılybaı.
«Ashyq aspan astyndaǵy murajaı» atanǵan Mańǵystaý óńirinde týrızmdi damytý – basym baǵyttardyń biri. Memleket basshysynyń tapsyrmasyna saı, Mańǵystaýda týrızm salasyn damytýdyń keshendi jospary jasalǵan. Aımaq basshysynyń aıtýynsha, 2024 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda óńirge shet elder men el aımaqtarynan 367 myń týrıst kelip 15,2 mlrd teńgege jýyq qyzmet kórsetilgen, bul ótken jylmen salystyrǵanda 20% ósimge ıe.
О́ńirde týrızmdi damytý úshin Aqtaý qalasyndaǵy «Jyly jaǵajaı» aýmaǵynda ınvestısııalyq quny 100 mlrd teńge bolatyn 11 jobany júzege asyrý josparlanǵan. Bul jobalardyń birqatary 2027 jylǵa deıin josparlanǵan bolsa, bıyl 8,5 mlrd teńgege 3 joba iske qosyldy. Sondaı-aq «Kendirli» kýrorttyq aımaǵynyń potensıalyn odan ári damytý - Prezıdent Joldaýynda aıtylǵan másele. Qazirgi tańda bas jospary ázirlengen kýrorttyq aımaqta Mańǵystaý oblysy basshylyǵynyń qoldaýymen dástúrli jaǵajaı men ekotýrızmnen bólek «oıyn-saýyq týrızmi» sııaqty qosymsha baǵytty damytý qolǵa alynyp jatyr.
Búgingi Mańǵystaý avtomobıl joldarynyń sapasymen maqtana alady. Iаǵnı, óńir jergilikti mańyzdaǵy avtomobıl joldarynyń 96%-y jaqsy jaǵdaıda bolýymen respýblıka boıynsha ilgeri deńgeıge ilikti. Bul nátıjemen toqtap qalmaı, qazirgi tańda aımaqta 215 shaqyrymdy qamtıtyn 12 avtomobıl jolyn salý jáne qaıta jańǵyrtý jumystary júrgizilip jatyr. Baǵzyda «Jibek jolynyń» uly dalasy, keshe «toǵyz joldyń toraby» atanǵan Mańǵystaýdyń tranzıttik áleýeti áli de zor. Jyl basynan beri Aqtaý, Quryq porttary jáne Soltústik termınal arqyly 6,8 mln tonna júk tasymaldanǵan, ótken jylmen salystyrǵanda ósim 3,5 paıyz.
«Búginde jeke ınvestor qarjysyna Quryq portynda «Sarja» kóp fýnksıonaldy teńiz termınalynyń qurylysy júrip jatyr. Aqtaýda TMD elderinde teńdesi joq, ınvestısııalyq quny 1 mlrd dollar turatyn iri áýe habyn qurý bastamasy Úkimetten qoldaý tapty. Áýe haby iske asqanda Aqtaý - Ortalyq Azııadaǵy áýe júk tasymalynyń ortalyǵyna aınalatyn bolady», degen N.Qılybaı óńirdegi qoǵamdyq kólikterdi jańǵyrtý máselesine toqtaldy. Shyndyǵynda Aqtaý kósheleri ǵana emes, aýdan ortalyqtarynyń ózinde zamanaýı avtobýstar jolaýshylar tasymalymen aınalysyp, birneshe baǵytqa avtobýs qatynasy jolǵa qoıyldy. Sonyń biri – keshe ǵana Beket ata basyna zııarat etýshilerdi tasymaldaý úshin arnaıy jáne alǵash ret jańa baǵyttyń ashylýy turǵyndardy qýantty. Oblys ákiminiń aıtýynsha, Aqtaý qalasyna 91 dana jolaýshy avtobýsy satyp alynyp, nátıjesinde qala avtobýsynyń parki 100%-ǵa jańartyldy. Jaqsy úrdisti jalǵastyryp satyp alynýy josparlanǵan 120 avtobýstyń 70-i oblysqa jetkizildi, keler jyldyń aqpan aıynda qalǵan 50 dana avtobýstyń kelýimen Mańǵystaý oblysynyń avtobýs parki 97%-ǵa deıin jańartylady.
Mańǵystaýdaǵy mańyzdy salalardyń biri - aýyl sharýashylyǵy salasy.
«Bıyl 34,5 mlrd teńgege jýyq ónimi óndirildi. Onyń ishinde mal sharýashylyǵynda ónim shyǵarý kólemi 31%-ǵa kóbeıdi. Investısııa kólemi 4 mlrd teńge bolatyn azyq-túlik saqtaý qoımasy qoldanysqa berildi.
Keler jyly quny 3,5 mlrd teńge bolatyn jumyrtqa men qus etin óndiretin kásiporyn jáne jylyjaı keshenin iske qosý josparlanyp otyr.
Qaraqııa aýdanynda pılottyq joba retinde 3300 túp záıtún aǵashy egildi. Kútken nátıjege qol jetkizsek, bul jobany odan ári damytýdy josparlap otyrmyz.
Jalpy memlekettik qoldaýlar esebinen Mańǵystaý oblysy boıynsha agroónerkásiptik keshenin damytý jónindegi jol kartasyna sáıkes, 2024-2026 jyldary 15 mlrd teńgeni quraıtyn 10 ınvestısııalyq joba iske asyrylatyn bolady. Bul óz kezeginde ishki naryqty birtindep jergilikti ári tabıǵı ónimdermen toltyrýǵa múmkindik beredi. 2025 jyly Qytaı Halyq Respýblıkasy ınvestorlarymen birlesip, Mańǵystaý aýdanynda jalpy quny – 2,2 mlrd teńgeni quraıtyn «Túıe sútiniń qurǵaq untaǵy zaýytyn salý» jobasyn iske asyrýdy josparladyq. Zaýyt tolyq iske asqan jaǵdaıda jylyna 1 440 tonna túıe súti óńdeledi jáne 65 jańa jumys orny qurylatyn bolady», dedi ákim.
Mańǵystaýda sońǵy 30 jyldan beri toqtap qalǵan balyq sharýashylyǵynyń jandanatyny da turǵyndar úshin mańyzdy jańalyq. Qazirgi tańda aımaqta balyq ósirýmen aınalysatyn 3 kásiporyn bıyl 11 aıda 45,5 tonna bekire tuqymdas jáne jaıyn balyqtaryn ósirdi, 2025 jyly 286 tonnaǵa jetkizýdi josparlap otyr. Balyq sharýashylyǵyn qaıta jańǵyrtý úshin birqatar ınvestorlar tartylyp, Kaspııden balyq aýlaıtyn zamanaýı kemeler satyp alyndy, nátıjesinde 2025 jyly teńizden 20 myń tonnaǵa deıin balyq aýlaý mejelendi. Atalǵan sharýashylyqqa qatysty 2025-2027 jyldary quny 12 mlrd teńge bolatyn 8 ınvestısııalyq jobany iske asyrý kózdelip otyr.
Shaǵyn jáne orta bıznestiń óńir ekonomıkasyndaǵy úlesi jyl sanap ósip keledi. 2024 jyldyń 1 jeltoqsanyna deıin shaǵyn jáne orta kásipkerlik nysandary 1 trln teńgeniń ónimin shyǵardy jáne atalǵan sala boıynsha147 400 adam jumyspen qamtyldy. Bıyl kásipkerlikti qoldaýdyń biryńǵaı keshendi baǵdarlamasy sheńberinde bólingen 17,5 mlrd teńgege 1231 jobaǵa qoldaý kórsetilip, atalǵan baǵdarlamamen áleýmettik kásipkerlerdiń 20 jobasyna 100 mıllıon teńge kóleminde memlekettik grant berildi.
Mańǵystaý oblysyndaǵy ózekti máseleniń biri – ınjenerlik ınfraqurylymdy damytý, turaqty jylýmen qamtý bolsa, biri – aýyz sý máselesi.
«Aqtaý qalasyndaǵy ınjenerlik jelilerdiń 82% tozǵan. Bul máseleni sheshý úshin bıyl qalanyń 25 shaǵyn aýdanynda uzyndyǵy 919 shaqyrymdy quraıtyn ınjenerlik jelilerge jańǵyrtý jumystary bastaldy. Josparǵa sáıkes jóndeýdiń 1-shi kezeńinde 2026 jylǵa deıin jalpy quny – 20 mlrd teńgeni quraıtyn 19 joba iske asyrylady. Búgingi kúni qalanyń tómengi 6 shaǵyn aýdanynda 60 shaqyrym sý qubyry men káriz jelilerin jańǵyrtý jumystary júrip jatyr, nátıjesinde tozý deńgeıi 82-den 73 paıyzǵa túsedi. Turaqty jylýmen qamtý týraly aıtar bolsaq, oblystaǵy 790 shaqyrymdy quraıtyn jylý jelileriniń 60%-nyń tozyǵy jetken. Máseleni sheshý maqsatynda 2024-2026 jyldary «MAEK» mekemesine tıisti 22 shaqyrym magıstraldyq jylý qubyryn jańartý úshin joba jasaqtalyp, bıyl onyń teń jartysy jańartyldy», dedi oblys ákimi N.Igilikuly.
Al aýyz sý máselesin kezeń-kezeńimen sheshý úshin 2025 jylǵa deıin qýaty 140,5 myń tekshe metrdi quraıtyn 10 jobany júzege asyrý josparlanǵan jáne bul jumystar Memleket basshysynyń jiti baqylaýynda tur.
2024 jyly óńirdiń bilim berý júıesin qarjylandyrýǵa 211 mlrd teńge qarastyryldy. Sońǵy 3 jylda óńirde oqýshylar sany 17 myńǵa artyp, mektep qajettiligi paıda boldy. Máseleni sheshý baǵytynda bıyl, 6 510 oryndyq 14 jekemenshik mektep, 4 800 oryndyq 4 memlekettik mektep ashyldy, «Jaıly mektep» ulttyq jobasy aıasynda oblysta 13 mekteptiń qurylysy júrip jatyr. Oblysty damytýdyń 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan keshendi jospary sheńberinde Munaıly aýdanynda 150 tósektik aýdandyq ortalyq aýrýhananyń qurylysy, Jańaózen qalasynyń «Kendirli» aýylynda dárigerlik ambýlatorııasynyń qurylysy aıaqtalyp keledi jáne Shetpe, Tájen, Quryq aýyldarynda alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek kórsetetin nysandar salynyp jatyr, bıyl oblystyq jedel járdem stansııasyna 5 dana reanımobıl tabystaldy.
Mańǵystaý oblysynyń ákimi N.Qılybaı óńirdegi ózekti másele sanalatyn eski temirjol vokzalyn rekonstrýksııalaý jumystaryn Úkimet qoldaǵandyǵyn, endi jóndeý-jańǵyrtý jumystary júrgizelitindigin, nátıjesinde vokzal táýligine 2,5 myń jolaýshyny qabyldaı alatyn áleýetke ıe bolatyndyǵyn, sondaı-aq 2025 jyly Aqtaý qalasy Túrki áleminiń mádenı astanasy retinde daıyndyqty jan-jaqty júrgizip jatqanyn, aıasynda alýan mańyzdy is-sharalardyń ótetindigin, ol is-sharalar úshin jergilikti bıýdjetten 2 mlrd-tan astam qarjy qaralǵanyn jetkizdi.
Mańǵystaýdyń bolashaǵy úshin josparlanǵan jarqyn jobalar az emes. Jýyrda Úkimette ótken Mańǵystaý oblysyn damytýǵa arnalǵan jıynda 2027 jylǵa deıin týrıstik klasterdi damytýǵa baǵyttalǵan 167 mlrd teńgeniń 14 iri jobasyn iske asyrý josparlandy. О́ńirdi, Aqtaýdy damytýǵa, turǵyndardyń áleýmettik áleýetin arttyrýǵa qajetti jobalar úshin qýanamyz.
Mańǵystaý oblysy
