Foto: pixabay
Obyrǵa qarsy dári
Bıolog Dos Sarbasov jáne Nazarbaev ýnıversıteti ǵalymdarynyń qaterli isikke qarsy daıarlaǵan preparaty – medısınadaǵy eń úlken tabysty jetistik dese bolady. Ǵylymı top úsh jyl ishinde zertteýdiń senimdiligin dáleldep, 1 jáne 2 fazalardyń klınıkalyq synaqtaryn ótkizýge Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrliginen maqsatty qarjylandyrý aldy. Synaq barysynda dárini birinshi ret qabyldaǵan on bes onkologııalyq naýqastyń jaǵdaıy turaqtalǵan. Olardyń altaýynda isiktiń ósýi toqtasa, bir naýqasta isik 30 paıyzǵa azaıǵan.
Ǵalymnyń aıtýynsha, qaterli isik jasýshalary glıýkozaǵa «táýeldi». Osy arqyly olar kóbeıýge qýat jınaıdy. Eger adam aǵzasyndaǵy glıýkozanyń mólsherin azaıtsa, onda obyr jasýshalary «ashtyqtan» óler edi. Biraq adamdy glıýkozadan tolyqtaı aıyrý múmkin emes. Olaı etken jaǵdaıda aǵzaǵa keri áserin tıgizedi.
«Sondyqtan biz «Biz D-CV dárýmenderin jáne kúshán oksıdin kezektestirip engizý arqyly obyr jasýshalaryn joıý ádisin taptyq. Olardyń qurylymy glıýkozaǵa óte uqsas. Qaterli isik jasýshalary bul zattardy «glıýkoza» esebinde qannan sińirip alady da, aqyry sodan joıylady. Bylaısha aıtqanda ıneksııa ańyzdaǵy troıalyq jylqy sekildi obyr jasýshalaryn ishinen ýlaý arqyly kózin qurtady», deıdi ǵalym Dos Sarbasov.
Qursaqishilik ota
Ishtegi balanyń densaýlyǵyna qandaı da bir qaýip tónip turǵanyn júkti kelinshekter kóbine ekinshi skrınıngten keıin bilip jatady. Máselen egiz ne úshemderge balanyń joldasy arqyly beriletin qorektik zattar qajetti mólsherde jetpeı jatqany anyqtalýy múmkin. Dál osy kezde fetaldyq nemese qursaqishilik hırýrgııanyń kómegi asa qajet.
Otandyq dárigerler osynaý qaýipti ári kúrdeli otany elimizde alǵash ret jasap shyqty jáne ol sátti ótti. Otany Almatydaǵy Perınatologııa jáne balalar kardıohırýrgııasy ortalyǵynyń dárigerleri, Reseıdiń jetekshi mamandarynyń baqylaýymen birlesip jasaǵan edi. Bul úshin hırýrgter bir jyl boıy Izraıl, Ispanııa, Reseı, Belarýs eline baryp tájirıbe jınaqtaǵan.
Fetaldyq medısına, ıaǵnı, uryq hırýrgııasy uryqtyń erte patologııalyq jaǵdaılaryn túzetýge jáne emdeýge múmkindik beretin ınnovasııalyq tehnologııalarǵa negizdelgen. Bıyldan bastap elimizde jyl saıyn qursaqishilik aqaýlardy túzetý boıynsha 100-den asa operasııa jasalynady dep josparlanyp otyr.
Donorlyq organdy saqtaıtyn qurylǵy
Osy jyldyń taǵy bir jarqyn jańalyǵy elordalyq dárigerlerdiń ónertabysy boldy. Arnaýly top adamǵa ómir súrýge ekinshi múmkindik beretin biregeı qurylǵy oılap tapty. Ataýy – «Alem». Bul donorlyq organdardy uzaq ýaqyt tasymaldaýǵa jáne ony adam denesinen tys emdeýge múmkindik beretin qazirgi ýaqyttaǵy eń kemeldengen apparat.
Qazaqstanda transplantologııa tarıhy bastaý alǵanda dárigerler donorlyq organdardy tasymaldaýǵa arnalǵan amerıkalyq qurylǵyny paıdalanyp keldi, alaıda onyń múmkindikteri qajettilikterdi ótemedi, al paıdalaný tym qymbatqa tústi. Osy ýaqytqa deıin donorlyq júrekti tek 4-6 saǵat ishinde tasymaldaýǵa bolatyn, keıin onyń transplantasııalaýǵa jaramsyz bolyp qalatyn. Biraq Ulttyq ǵylymı kardıohırýrgııa ortalyǵynyń dárigerleri bul máseleniń sheshimin taýyp, sonymen qatar álemdik rekord ornatty.
«Bul – organdy uzaq ýaqyt (24 saǵattan astam) saqtaýǵa múmkindik beretin donorlyq organdardy saqtaý jáne emdeý júıesi. Sáıkesinshe, osy ýaqyt ishinde qajetti em-sharalar nemese operasııalardy – mysaly, júrek transplantasııasyn nemese ókpe transplantasııasyn jasap úlgerýge bolady. Sondaı-aq osy ýaqyt ishinde organnyń transplantasııaǵa jaramdylyǵyn anyqtaýǵa múmkindik beredi», deıdi University Medical Center basqarma tóraǵasy, kardıohırýrg dáriger Iýrıı Pıa.
«Alem» qurylǵysynyń bolashaǵy jarqyn jáne tek transplantasııaǵa ǵana emes, sonymen qatar hırýrgııaǵa, onkologııaǵa, perfýzıologııaǵa da kóp septigin tıgizbek. Mysaly, osy qurylǵy arqyly hırýrgtar replantasııa úshin aýrýhanaǵa uzaq ýaqyt tasymaldanatyn kesilip alynǵan, jaraqattanǵan aıaq-qoldardy qutqara alady. Mamandardyń pikirinshe, qazirgi ýaqytta álemde bul qurylǵynyń kóshirmesi joq, óıtkeni apparattyń quramynda bizdiń dárigerler tolyǵymen ázirlegen biregeı bólikter bar.
Halyqaralyq standartqa saı onkologııalyq ortalyq
Osy jyly «Úmit» halyqaralyq Tomoterapııa onkologııalyq ortalyǵy» JShS ambýlatorııalyq uıym standarttarynyń turaqty saqtalýyn kórsete otyryp, Joint Commission International (JCI) halyqaralyq akkredıtteýdi maquldaýdyń altyn mórin aldy.
Joint Commission International akkredıtasııasy – bul sapanyń «altyn standarty» bolyp sanalatyn jáne medısınalyq uıymnyń halyqaralyq deńgeıde qabyldanǵan medısınalyq jáne ákimshilik standarttarǵa, sondaı-aq pasıentterdiń qaýipsizdigi boıynsha halyqaralyq maqsattardy qamtamasyz etý jónindegi talaptarǵa sáıkestigin rastaý bolyp esepteletin densaýlyq saqtaý salasyndaǵy asa obektıvti jáne bedeldi halyqaralyq sertıfıkattaý. Búgingi tańda álemde JCI standarttar boıynsha 800-den astam aýrýhanalar akkredıttelgen.
JCI akkredıtasııasynyń mańyzy qandaı? Bul eń birinshi joǵary senimdiliktiń belgisi. JCI Tomoterapııa ortalyǵy osy arqyly júıeli qyzmet kórsetip, sapalyq turaqtylyǵyn qamtamasyz etedi.
Buǵan qosa qyzmetkerlerdiń bilim deńgeıi de artatyn bolady. Akkredıtteý bilim berý prosesi retinde oılastyrylǵan. Aýdıtorlar standarttardyń maqsattaryna jaqsyraq sáıkes kelýge kómektesetin jáne odan da mańyzdysy ortalyqtyń kúndelikti qyzmetiniń tıimdiligin arttyratyn eń jaqsy álemdik tájirıbelerin úıretedi.
Baýyr isigi men isik trombasyn qatar alyp tastady
Elimizde alǵash ret UMC mamandary bir ýaqytta bir jarym jasar qyzdyń baýyry men júregine qatar ota jasady. Bul aldymen baýyr isigin, sodan keıin jasandy qan aınalymyn qoldana otyryp isik trombasyn alǵan kúrdeli ota.
Jyldyń basynda 1,5 jastaǵy qyz UMC Ana men bala ortalyǵyna oń jaq baýyr gepatoblastomasymen – jas balalarda kezdesetin joǵary qaterli isikpen aýrýhanaǵa jatqyzylǵan. Kompıýterlik jáne magnıttik-rezonanstyq tomografııa nátıjeleri oń jaq júrekshe qýysyna taralatyn úlken isikti kórsetken.
Sodan mýltıdıssıplınarlyq konsılıýmde emdeýdi polıhımıoterapııa kýrstarynan bastaý týraly sheshim qabyldandy. Klınıkalyq hattamalarǵa sáıkes, mundaı terapııa taktıkasy isiktiń mólsherin edáýir azaıtýǵa kómektesedi, bul bolashaqta otany qaýipsiz júrgizýge múmkindik beredi. Hımıoterapııanyń 4 kýrsynan keıin balanyń jaǵdaıy aıtarlyqtaı jaqsardy, isik 2 esege kishireıdi. Alaıda, isikti alyp tastaýǵa tómengi qýys venanyń saǵasynda, júrek saǵasynda qan uıyp qalyp, kedergi keltirdi.
Sodan keıinı arnaýly top UMC Júrek Ortalyǵynyń kardıohırýrgtarynyń qatysýymen jasandy qan aınalym apparatyn qoldaný týraly sheshimge keldi. Qurylǵy kóbinese ashyq júrekke ota jasaý kezinde qan aınalymyn úzdiksiz júrgizý úshin qoldanylady. 8 saǵattyq ota kezinde dárigerler baýyrdyń qaterli isigin alyp tastady, sodan keıin jasandy qan aınalymy men ashyq júrek jaǵdaıynda trombty alyp tastady. Sondaı-aq venanyń tómengi qýys saǵasynda paıda bolǵan aqaýyn óz perıkardymen jamap, plastıka jasaldy. Jasandy qan aınalymy qurylǵysyn paıdalaný uzaqtyǵy 117 mınýtty qurady. Balanyń jaǵdaıy turaqty, búldirshin úıine shyǵaryldy.
Aıta ketý kerek, jasandy qan aınalymy qurylǵysy UMC Ana men bala ortalyǵynda alǵash ret qoldanyldy. Buǵan deıin týa bitken júrek aqaýy bar jańa týǵan náresteler UMC Júrek ortalyǵyna hırýrgııalyq emdeýge jiberiletin edi.
Orfandyq aýrýlar ortalyǵy jumysyn bastady
2024 jyly University Medical Center bazasynda respýblıkalyq orfandyq aýrýlar ortalyǵy óz jumysyn bastady. Onyń negizgi maqsaty – sırek kezdesetin aýrýlary bar naýqastarǵa medısınalyq kómek pen ómir sapasyn jaqsartý jáne sırek kezdesetin aýrýlardy emdeýdiń uzaq merzimdi nátıjelerin dıagnostıkalaý, emdeý jáne baǵalaý úshin úılestirý.
«DDSU qurý orfandyq aýrýlardy dıagnostıkalaý men emdeýge fragmenttik tásildi joıýǵa jáne joǵary mamandandyrylǵan kómektiń qoljetimdiligin jaqsartý, emdeýdiń tıimdi ádisterin izdeý jáne dıagnostıka júıesin ázirleý boıynsha medısınalyq qoǵamdastyqtyń úılestirilgen kúsh – jigerin qamtamasyz etýge múmkindik beredi», deıdi Densaýlyq saqtaý mınıstri Aqmaral Álnazarova.
«Uryqty qorǵaý» respýblıkalyq ortalyǵy ashyldy
2024 jyldyń 11 sáýirinde UMC Ana men bala ortalyǵynyń bazasynda «Uryqty qorǵaý» respýblıkalyq ortalyǵynyń ashylýy ótti, onyń sheńberinde júkti áıelderge arnalǵan «Bir kúndik klınıka» atty qanatqaqty joba iske qosyldy.
Jobanyń maqsaty – bolashaq analardaǵy júktiliktiń birinshi trımestrindegi densaýlyq jaǵdaıyn dál dıagnostıkalaý. Barlyq em-sharalar zamanaýı jabdyqta jáne múmkindiginshe yńǵaıly jaǵdaıda júzege asyrylady. Bir kún ishinde klınıka mamandary kelesi qadamdy anyqtaý úshin genetıkalyq dıagnostıka júrgizedi. Uryqta aqaýlardyń damý qaýpi joǵary júkti áıelder «Bir kúndik klınıkadan» óte alady. Joba MÁMS sheńberinde jumys isteıdi.
«Erte dıagnostıka máseleleri óte mańyzdy. Biz júkti áıelderdiń búkil marshrýtyn durys qurýymyz kerek. Biz áıelderdi joǵaltyp jatqanymyzdy moıyndaýymyz qajet. Sondyqtan bir kúndik emhana birinshi jartyjyldyqtyń sońyna deıin jeti óńirde bolady.
«Meniń oıymsha, bul balalar arasyndaǵy múgedektiktiń tómendeýine, náreste óliminiń tómendeýine úlken úles qosady, sondyqtan UMC basshylyǵyna bul bastamany qoldaǵany úshin alǵys bildiremin. О́z tarapynan densaýlyq saqtaý mınıstrligi barlyq 20 óńirde ashýdy mindet etip qoıyp otyr. Biz óte jaqsy bastama kóterdik dep esepteımin. Meniń oıymsha, jyl sońyna deıin náreste ólimin azaıtý boıynsha belgili bir nátıjelerge qol jetkizýimiz kerek. Sonymen qatar, biz neonataldy hırýrgııany damytý, uryq hırýrgııasy máselelerin kóteremiz. Osy ortalyqtyń qoldaýyna úlken úmit artamyz. Bizdiń mindetimiz – osy jumysty durys uıymdastyrý. Barshańyzǵa sáttilik tileımin», deıdi Densaýlyq saqtaý mınıstri Aqmaral Álnazarova.
Bir ýaqytta bes ota jasaldy
Oqytý trenıngi sheńberinde Almaty qalasyndaǵy Perınatologııa jáne balalar kardıohırýrgııasy ortalyǵynyń dárigerlerimen birlesip, egizderge júkti, uryqtyń patologııasy dıagnozy qoıylǵan 5 áıelge tamyrly anastomozdardy lazerlik koagýlıasııalaý boıynsha bes biregeı ota sátti jasaldy
Otaǵa Reseı Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń V. I. Kýlakov atyndaǵy Akýsherlik, gınekologııa jáne perınatologııa ulttyq medısınalyq zertteý ortalyǵynyń ýltradybystyq jáne fýnksıonaldyq dıagnostıka bóliminiń meńgerýshisi, medısına ǵylymdarynyń doktory, ana men uryq medısınasy qoǵamynyń múshesi Kırıll Kostıýkov qatysty.
Perınatologııa jáne balalar kardıohırýrgııasy ortalyǵy Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń eldegi uryq hırýrgııasyn engizý jáne damytý jónindegi alǵashqy pılottyq jobasy bolyp tabylatynyn atap ótý mańyzdy.
Aıta keteıik, Fetaldyq medısına (uryq hırýrgııasy) – bul qursaqtaǵy uryq emdeletin joǵary mamandandyrylǵan medısına salasy. Uryq hırýrgııasy uryqtyń erte patologııalyq jaǵdaılaryn az ınvazıvti emsharalarmen túzetýge jáne emdeýge múmkindik beretin ınnovasııalyq tehnologııalarǵa negizdelgen, bul anaǵa saý bala týyp, baqytty bolýǵa múmkindik beredi.
Jańa jasýsha zerthanasy ashyldy
UMC Dıagnostıkalyq Ortalyǵynda «Transplantattyń uzaq merzimdi ómirsheńdiginiń predıktory retinde transplantasııalanǵan múshelerdi qabyldamaýdy ınvazıvti emes dıagnostıkalaý» ǵylymı baǵdarlamasy aıasynda jańa jasýsha zerthanasy ashyldy.
Zerthana jasýshalyq zertteýler men dıagnostıkany, sondaı-aq bıologııalyq materıaldardy manıpýlıasııalaý úshin qurylǵan.
Sońǵy jabdyqtar men quraldar lastaný qaýpin azaıta otyryp, jasýshalardy ósirýge, bolashaq zertteýler úshin úlgilerdi saqtaýǵa jáne qaýipsiz jaǵdaılarda ǵylymı eksperımentter júrgizýge múmkindik beredi.
