Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Rasynda, eldegi túrli etnos ókilderiniń basyn qosqan Qazaqstan halqy Assambleıasy tabysty jumys istep otyr. Olardyń táýelsiz memleketimizdiń damýyna qosyp otyrǵan úlesi kóp. Tatýlyqty tý etip, birligimizdi bekemdep qana qoımaı, memlekettiń ulttyq saıasatyn júzege asyrýda mańyzdy ról atqaryp jatyr. Assambleıa músheleriniń eldegi kez kelgen saıası oqıǵalar men jaǵdaılarǵa azamattyq kózqarasyn bildirip, qoǵamdyq kelisimdi kózdiń qarashyǵyndaı qorǵaýǵa úndep jatqanynyń kýási bolyp júrmiz.
Solardyń biri – Assambleıa múshesi, Astana halyqaralyq ýnıversıtetiniń dosenti Vladımır Shnaıder. Onyń ata-anasy sonaý zobalań jyldary elimizge deportasııalanǵan. Qazir ol qazaq tiliniń janashyry, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty retinde keleshek urpaqtyń boıyna patrıottyq sezim uıalatýǵa bar kúshin sarp etip jatyr. О́ziniń aıtýynsha, qazaq halqynyń baı mádenıetin, tarıhyn bilý – basty mindet. Bul oraıda jastardy jyraýlar poezııasynan bastap kórkem ádebıetti oqýǵa baýlý kerek. Ásirese qazaq klassıkteriniń kóz maıyn tamyzyp jazǵan shyǵarmalaryn oqyǵan urpaqtyń boıynda ultqa degen súıispenshilik artyp, maqtanysh sezimi oıanady.
Vladımır Aleksandrovıchtiń mamandyǵy qazaq tilimen baılanysty. Sondyqtan bolsa kerek, qazaq tiliniń órkendeýi úshin paıdaly is qylyp, úles qosýdan asqan armany joq ekenin aıtyp, aqtarylǵany da bar.
«Qazaq – ǵasyrlar qoınaýynan «qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan» zamandy arman etken halyq. Al qazaq jeri – Otanym dep qadirleı biletin, san alýan etnos ókilderine jeruıyqqa aınalǵan qutty meken. Búgin de keıingi urpaqqa amanat etip qaldyrǵan ata-baba armany oryndalyp, Qazaqstan myzǵymas tatýlyq pen birliktiń ortaq shańyraǵyna aınaldy. Osy oraıda biz ben sizderdiń mindetimiz bolashaqqa nyq qadam bastap, baǵyt alǵan Prezıdent bastamalaryna qoldaý jasap, elimizdi dostyq pen birliktiń, beıbitshiliktiń tiregi men ultaralyq kelisimniń besigine aınaldyrý jolynda barynsha eńbek etip úlesimizdi qosýǵa tıispiz», deıdi ol.
Vladımır Shnaıder tili basqa bolǵanmen – tilegi bir, ártúrli bolǵanmen – rýhy bir, maqsaty bir halyq bolýdyń mańyzdylyǵyn jetkizdi. Bul úshin jastardy tárbıeleýde ultqa bólinbeı, el tarıhynyń, pedagogıkasynyń ozyq úlgilerin qoldana otyryp, tálim-tárbıe berý qajet. Ásirese Otanymyzdy qasterleı biletin, muralarymyzdy qurmetteı alatyn, zaıyrly memleket retinde qazaq jeri álem sahnasynda ózindik laıyqty orynǵa ıe bolatynyna senimdi jas urpaqty tárbıeleý isi bir sát toqtamaǵany abzal.
«Memleket basshysy Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýynda «Jańa Qazaqstan degenimiz – egemen elimizdiń bolashaqtaǵy beınesi. О́z eliniń erteńine senbegen halyq myqty memleket qura almaıdy» deıdi. Shyn mánisinde, qabyrǵasy sógilmeıtin, irgesi bekem el bolý úshin bolashaqqa senimdi urpaq tárbıeleý qajet. Nátıjesinde, naǵyz patrıot, bekem rýhty, otanshyl, jańa Qazaqstannyń naǵyz azamaty bolatyn qazaqstandyqtar býyny qalyptasady. Sonda ǵana táýelsizdigimiz máńgilik, bolashaǵymyz jarqyn da, baıandy bolmaq. Búgingi qoǵam birlik, turaqtylyq, damý tárizdi sózderdiń eń mańyzdy memleket quraýshy qaǵıda ekenin túsine bilý kerek», deıdi ol.
Memleket turaqtylyǵynyń taǵy bir kórsetkishi – ortaq qarym-qatynas quraly, ıaǵnı tili bolýy. Osylaı degen Vladımır Aleksandrovıch qazaq tiliniń is júzinde qoǵam ómiriniń kez kelgen salasynda, eldegi etnostar arasynda erkin qoldanylýyn qamtamasyz etý, qazaq tili arqyly qazaq tarıhyn, mádenıetin, kóneden kele jatqan sarqylmas qazynasyna aınalǵan ádebıetin oqyp-bilý asa mańyzdy ekenin aıtty.
Al Qazaqstan halqy Assambleıasynyń ókili, Astanadaǵy qaraqalpaq etnomádenı ortalyǵynyń tóraıymy Tazabıke Calıevanyń Qazaqstanǵa kóship kelgenine 24 jyl bolǵan. Sodan beri ol da jergilikti halyqtyń kóńili dalasy sııaqty darqan ekenin sezinip, qushaǵy keń elde 130-dan aca etnos ókilderiniń aýyzbirshilikte ómir cúrip jatýynyń qupııasy birlikte ekenin túsingenin aıtady.
Ol otbasymen Qazaqstanǵa 2000 jyly qonys aýdarǵan. Sol jyly Astanada Kúlásh Báıceıitova atyndaǵy opera jáne balet teatry ashylyp, joldacy óner ordasyna jumycqa shaqyrylǵan. Sodan beri talaı jerde eńbek etip, mýzyka mektebinde sabaq bergen. «Jaıhýn» qaraqalpaq etnomádenı ortalyǵyn ashyp, tili, dili men dástúri, ómir súrý qaǵıdattary da bir-birine óte uqcac ári jaqyn qazaq pen qaraqalpaq halyqtarynyń týystyǵyn arttyrýǵa úles qosyp keledi eken. Qazaq dızaın akademııasynyń akademıgi retinde ol eki halyqtyń tól mádenıetin álemge tanytýǵa bilek sybana kirisken.
«Etnosaralyq kelisimniń aýqymy keń. Qazaq halqy men túrli etnostyń tatýlyǵy men birligi, ómiri men tirshiligi úshin istelip jatqan sharýa kóp. Olaı bolsa, memlekettiń halyq úshin atqaryp otyrǵan jumysyn biz de baǵalaı bilgenimiz abzal. Barlyǵymyzdyń oıymyz bir jerden bolyp, tilegimiz bir jerden shyqsa, elimizdiń egemendigin eshkim ala almaıdy», deıdi T.Calıeva.
«Altaý ala bolsa – aýyzdaǵy ketedi, tórteý túgel bolsa – tóbedegi keledi» dep túıgen qazaq halqy el bolýdyń birden-bir alǵyshartyn osydan bastaýy tegin emes. Sebebi táýelsizdik tynyshtyq pen tatýlyq uıalaǵan mekenge máńgi turaqtaıdy.
