Jaqynǵa janashyrlyq jaıy

Atalǵan zertteý aıasynda júr­gi­zilgen áleýmettik saýal­na­­ma­da «Jaqyndardan kómek alý yqtımaldylyǵy» jáne «Jaqyn­dar­men qarym-qatynas jıiligi» degen suraqtar boldy. Olarǵa oń jaýap bergen respondentter, negizinen, ekonomıkasy damyp, turǵyndarynyń qarjylyq jaǵ­daıy jaqsarǵan óńirlerde aldyńǵy jylǵymen salystyrǵanda edáýir kóbeıgen. Mysaly, ál-aýqat deńgeıi 10 baldyq kórsetkish boıynsha 5,42 baldan 6,97 balǵa deıin joǵarylaǵan Qyzylorda oblysynda adamdardyń óz jaqyndarynan kómek alý yqtı­maldylyǵy 87 paıyzdan 95,6 paıyzǵa deıin artqan. Syr óńirinde týystarymen jıi jáne árdaıym qarym-qaty­nas jasaıtyn respondentter qatary da 78,2 paıyzdan 81,5 paıyzǵa deıin qalyńdaǵan.

Ál-aýqat deńgeıi 5,74 baldan 6,38 balǵa deıin kóterilgen Astana qalasy turǵyndarynyń jaqyndarynan járdem alý múmkindigi 91,1 paıyzdan 94,2 paıyzǵa deıin ulǵaıǵan. Elordada týystarymen jıi jáne úzbeı qarym-qatynas jasaıtyndar sany da 57 pa­ıyzdan 63,4 paıyzǵa deıin kóbeıgen.

Ál-aýqat kórsetkishi 5,44 baldan 5,55 balǵa deıin, ıaǵnı sál jaqsarǵan Pavlodar oblysynda jaqyndardan kómek alý yqtımaldylyǵy 89,3 pa­ıyzdan 93,6 paıyzǵa deıin artqan. Týystarymen jıi ári udaıy baılanys­ta bolatyn pavlodarlyqtar úlesi 59 paıyzdan 84,8 paıyzǵa deıin kóbeıgen.

Ál-aýqat deńgeıi 5,8 baldan 5,98 balǵa deıin kóterilgen Almaty qalasynda óz jaqyndarynan kómek alýǵa bolady dep sanaıtyn respondentter sany 90,3 paıyzdan 92,9 paıyzǵa deıin artqan. «Ońtústik astanada» týystarymen jıi jáne úzbeı aralasatyn adamdar 62,1 paıyzdan 78 paıyzǵa deıin kóbeıgen.

Ál-aýqat deńgeıi 5,27 baldan 6,91 balǵa deıin joǵarylaǵan Jambyl oblysynda jaqyndardan kómek alý yqtımaldylyǵy 86,1 paıyzdan 91,8 paıyzǵa deıin artqan. Týystarymen jıi jáne udaıy qarym-qatynas jasaıtyn jambyldyqtar úlesi 68,9 pa­ıyzdan 85,8 paıyzǵa deıin artqan.

Bul rette bir nazar aýdararlyq jaıt – turǵyndarynyń qarjylyq jaǵ­daıy jaqsarǵanymen, jaqyndarynan kómek alý yqtımaldylyǵy tómende­gen óńirler de bar. Máselen, byltyr Mańǵystaý oblysy turǵyndarynyń qarjylyq ál-aýqaty 5,9 baldan 6,6 balǵa deıin artqan. Alaıda áýlıeli óńirde qarjylyq qıyndyqtarǵa tap bolǵan adamdar qatary áli de qalyń. Sondyqtan da jaqyndarynan kómek alý múmkindigi bar respondentter sany 88,5 paıyzdan 45,9 paıyzǵa deıin quldyraǵan. Týystarymen jıi jáne úzbeı qarym-qatynas jasaıtyn mańǵystaýlyqtar qatary da 70,9 pa­ıyzdan 37,2 paıyzǵa deıin kemigen.

Atyraý oblysy turǵyndarynyń qarjylyq ál-aýqaty 6,24 baldan 6,92 balǵa deıin jaqsaryp, kún kórýi qıyn adamdar sany 1,7 ese azaıǵanyna qaramastan, jaqyndarynan kómek ala­tyn adamdar úlesi 91,8 pa­ıyz­­dan 82,4 paıyzǵa deıin tómen­degen. Jaqyndarymen jıi jáne udaıy qarym-qatynas jasaıtyn atyraý­lyqtar sany da 76,1 paıyzdan 66,8 paıyzǵa deıin azaıǵan.

Batys Qazaqstan oblysynyń da ekonomıkalyq jaǵdaıy jaqsaryp, turǵyndarynyń qarjylyq ál-aýqaty 5,9 baldan 6,4 balǵa deıin artqanymen, Jaıyq óńirinde qarjylyq qıyn­dyqtarǵa tap bolǵan adamdar 1,2 ese kóbeıgen. Sonyń saldarynan jaqyndarynan kómek alýy múmkin adam­dar úlesi 91,8 paıyzdan 88,4 paıyzǵa deıin kemigen. Al týystarymen jıi jáne udaıy qarym-qatynas jasap júrgen batysqazaqstandyqtar úlesi 69 paıyzdan 72,9 paıyzǵa deıin kóbeıgen.

Abaı oblysynda turǵyndar­dyń qarjylyq ál-aýqaty 5,76 baldan 6,85 balǵa deıin jaqsarǵanymen, jaqyndarynan kómek ala alatyndar sany 87,2 paıyzdan 84,7 paıyzǵa deıin azaıǵan. Al jaqyndarymen jıi jáne turaqty baılanys ornatqandar sany 57,3 paıyzdan 69,4 paıyzǵa deıin ulǵaıǵan.

Keı óńirde turǵyndardyń ál-aýqat kórsetkishi tómendegenimen, jaqyn­da­rynan járdem alý múmkindigi artyp, týystyq baılanystary nyǵaıa túsken. Mysaly, byltyr Ulytaý oblysynyń ekonomıkalyq jaǵdaıy nasharlap, ál-aýqat deńgeıi 5,9 baldan 5,73 balǵa deıin tómendegen. Soǵan qaramastan, ulytaýlyqtardyń týystarynan kómek alý múmkindigi 86,7 paıyzdan 87,7 paıyzǵa deıin artqan. Jaqyndarymen jıi jáne turaqty qarym-qatynas jasaıtyndar sany 63,3 paıyzdan 67,9 paıyzǵa deıin kóbeıgen.

Turǵyndarynyń ál-aýqaty tómen­degen óńirlerdiń ishinde, ásirese Aqtóbe oblysynda qalyptasqan jaǵdaı kúr­deli. О́tken jyly aqtóbelikterdiń qar­jylyq jaǵdaıy 6,11 baldan 4,6 balǵa deıin nasharlaǵan. Aýylda osy kórsetkish 6,13 baldan 1,58 balǵa deıin kúrt tómendegen. Soǵan baılanysty jaqyndarynan járdem alý múm­kindigi bar adamdar sany 90,1 paıyzdan 48,2 paıyzǵa deıin quldyraǵan. Týystarymen jıi jáne úzbeı baılanys jasaıtyndar da 74,7 paıyzdan 45,2 paıyzǵa deıin azaıǵan.

Aqmola, Jetisý, Qostanaı oblystarynda turǵyndardyń ál-aýqat deńgeıi birshama tómen­dep, jaqyndarynan járdem ala alatyn adamdar sany sál azaıǵanymen, ­týystarymen jıi jáne úzbeı baılanys jasaıtyndar qatary edáýir qalyńdaǵan.

Megapolısterdiń ishinde tek Shym­kent qalasy turǵyndarynyń ál-aýqat deńgeıi 6,47 baldan 6,08 balǵa deıin tómendeýine baılanys­ty jaqyndarynan járdem alý múm­kindigi bar adamdar sany 91,9 pa­ıyzdan 82,6 paıyzǵa deıin azaıǵan. Týystarymen jıi jáne udaıy baılanys jasaıtyn shymkenttikter qatary da 68,9 paıyzdan 63,4 paıyzǵa deıin seldiregen.

Ekonomıkalyq zertteýler ıns­tı­týtynyń «О́ńirlerdiń ál-aýqat ındeksi» zertteýiniń nátıjeleri tur­ǵyn­darynyń jaqyndarynan kómek alý yqtımaldylyǵy tómendegen jáne týys­tarymen qarym-qatynasy na­­shar­­laǵan óńirlerdiń basshylary men zııa­ly qaýymyn oılandyrsa, ıgi. О́ıtkeni ejelden jetimin jy­lat­pa­ǵan, jesirin qańǵyrtpaǵan, keńes za­ma­nyndaǵy jappaı qýǵyn-súr­gin kezinde jer aýdarylyp kelgen talaı etnos ókilderin qushaq jaıa qar­sy alyp, qolynda baryn bóli­sip, ash­tyqtan aman alyp qalǵan hal­qy­myzdyń búgin­gi urpaǵy boıyna ata-baba­synan daryǵan qaıyrymdylyq syn­dy asyl qasıetin qasterleı bilgeni abzal.