Byltyr Memleket basshysy Atyraýda ótken Ulttyq quryltaıda esirtki aınalymyna qarsy kúresti, onyń ishinde esirtki bıznesin uıymdastyrýshylarǵa jazany qatańdatý jóninde tapsyrma berdi. Nátıjesinde, 2025 jyldyń basynda Qylmystyq kodekske ózgerister engizilip, esirtki qylmysynyń jazasy aýyrlady. Atap aıtsaq, narkozerthanalar qurǵany úshin 15-ten 20 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrý nemese ómir boıy bas bostandyǵynan aıyrý jazasy qarastyrylǵan. Erekshe nazar qyzmettik mártebesin paıdalanyp, qylmystyq áreketke qatysqan laýazymdy tulǵalarǵa aýdaryldy. Olar úshin jaza merzimi 20 jylǵa deıin uzartyldy, bul burynǵydan 5 jylǵa artyq. Bul sharalar iri narkosındıkattardyń qyzmetin toqtatýǵa, olardyń qylmystyq áreketin jalǵastyrý múmkindigin joıýǵa baǵyttalǵan.
Jasóspirimder men jastardyń kóbi «zakladchık» bolǵanymen, óz áreketiniń aýyr saldaryn túsine bermeıdi. Alǵash ret mundaı qylmys jasaǵandarǵa jaza jeńildetildi: bas bostandyǵynan aıyrý merzimi 5–10 jyldan 5–8 jylǵa deıin qysqartyldy. Degenmen qaıtalanǵan qylmysqa qatań sharalar qarastyrylǵan: 7-den 12 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrý jáne múlkin tárkileý. Mundaı tásil jaýapkershilikti dıfferensıasııalaýǵa, narkobızneske tartylǵan jasóspirimderdi túzetýge jáne qalypty ómirge oralýyna múmkindik beredi. Sonymen qatar jasóspirimderdiń qylmystyq áreketke tartylýyn boldyrmas úshin profılaktıkalyq jumys júrgizýdiń qajettiligin joqqa shyǵarmaıdy.
Mektepterde, ýnıversıtetterde jáne jasóspirimder arasynda esirtki zattaryn taratqany úshin 15-ten 20 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrý, múlkin tárkileý jazasy qarastyrylǵan. Bul – bilim ortasynyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýge, jas urpaqty esirtki qaýpinen qorǵaýǵa baǵyttalǵan mańyzdy qadam.
Esirtki qylmysyna qarsy kúres – qatań jazalaý sharalary men profılaktıkalyq jumysty qamtıtyn kúrdeli ári aspektisi kóp mindet. Esirtki satýdy kásip etkenderge jazany qatańdatý, jas «zakladchıkterge» jaýapkershilikti jeńildetý – narkoqylmys deńgeıin tómendetýge baǵyttalǵan teńdestirilgen tásil.
Mundaı qaýipti jaǵdaılardy azaıtýda qatań zań jetkiliksiz ekenin túsiný kerek. Bul kúreste qoǵamnyń belsendi aralasýymen ǵana jeńiske jetýge bolady. Buǵan ata-analar, pedagogter men jasóspirimder de kiredi. Uzaqmerzimdi nátıjege qol jetkizýge bilim baǵdarlamalary, salamatty ómir saltyn nasıhattaý jáne áleýmettik bastamalardy qoldaý sııaqty keshendi profılaktıkalyq jumys qajet. Memlekettiń, qoǵamnyń jáne árbir azamattyń birlesken kúsh-jigeri arqyly qaýipsiz bolashaq qurýǵa bolady.
Qýantaı SAǴYNAEV,
Bas prokýratýra janyndaǵy Quqyq qorǵaý organdary akademııasynyń aǵa oqytýshysy
