О́tken jyly myńdaǵan otandasymyz kıberalaıaqtardyń qurbany boldy. Kún saıyn túrlenip, jańa aıla-tásil oılap tabatyn alaıaqtar azamattardy arbaýyna túsirý úshin ásirese zamanaýı IT-tehnologııalar men psıhologııalyq manıpýlıasııalardy keńinen qoldanatyn kórinedi. Máselen, Almaty qalasynda ózderin kúshtik organdardyń qyzmetkerleri dep tanystyrǵan telefon alaıaqtary 82 jastaǵy zeınetkerdi 67 mln teńgege qatarynan 14 tranzaksııa jasaýǵa kóndirgen. Olar jábirlenýshige onyń shottary arqyly jasalǵan terrorıstik shabýyl týraly habarlapty.
Al Aqtóbe oblysyndaǵy «Kredıt 365 Kazahstan» jáne «Avto syılyq» mıkroqarjylyq uıymdary bıometrııasyz 2023 jyldyń shildesinde qaıtys bolǵan azamatqa mıkroqaryzdar resimdegen. Osy sekildi respýblıka kóleminde dúnıeden ótken adamdarǵa, tipti elde eshqashan bolmaǵan sheteldikterge bıometrııa ótkizbesten, mıkroqaryzdar berý, banktik shottar resimdeý faktileri de kezdesip jatyr.
Osy oraıda Bas prokýrordyń tapsyrmasy negizinde byltyr jeltoqsan aıynan bastap ókilettikterin teris paıdalanǵany jáne mindetterin tıisinshe oryndamaýy saldarynan azamattardyń alaıaqtar aılasyna túsýine ákep soqqan mıkroqarjylyq uıymdar men baılanys operatorlaryna qatysty 71 qylmystyq is qozǵaldy. Atap aıtqanda, Batys Qazaqstan oblysynda elimizge eshqashan kelmegen Ýkraına azamatyna shot ashqan ekinshi deńgeıdegi banktiń 2 qyzmetkerine qatysty qylmystyq is tergelip jatyr. Osy tulǵanyń shotyna jábirlenýshiler ózderiniń jınaǵan qarajattaryn aýdaryp otyrǵan. Qazirgi ýaqytta olar QK-niń 250-baby boıynsha ókilettikterin teris paıdalandy degen kúdikke ilindi.
Bılaın, Tele-2 uıaly baılanys operatorlarynyń qyzmetkerleri men olardyń dıstrıbıýterlerine qatysty QK-niń 211 jáne 254-baptary boıynsha 4 is qozǵaldy. Olar alaıaqtarǵa azamattardy aldaý úshin paıdalanylǵan myńdaǵan sım-kartalardy tirkeýge kómektesken.
О́tken jyly jalǵan bank, quqyq qorǵaý jáne basqa organdardyń qyzmetkerlerinen, baılanys operatorlary men jaqyn týystardan kelip túsken 8 myńnan asa qońyraý tirkeldi. Qaskúnemderdiń kóp jaǵdaıda shet memleketterden áreket etýine baılanysty halyqaralyq yntymaqtastyq kúsheıtildi. Sheteldik áriptesterdiń qoldaýymen Qazaqstannan tys jerde bizdiń eldiń azamattaryna qatysty áreket jasaǵan 8 jalǵan koll-ortalyqtar joıyldy.
Basqa da is-sharalardyń kesheni qabyldanyp jatyr. Mysaly, Ulttyq banktiń janynda alaıaqtyq tranzaksııalardy buǵattaýǵa arnalǵan Antıfrod-ortalyǵy iske qosyldy. Mine, jarty jyl ishinde kúdikti operasııalar boıynsha 1,5 mlrd teńge buǵattaldy.
Sondaı-aq prokýratýranyń bastamasy boıynsha ákimdikterdiń qoldaýymen kıberqylmyskerlerdi anyqtaýǵa múmkindik beretin zamanaýı baǵdarlamalyq keshender alyndy. Bul 2024 jyly 59 alaıaqtyq topty áshkereleýge jáne banktik aýdarymdar men jymqyrylǵan qarajatty qolma-qol aqshaǵa aınaldyrý qyzmetin kórsetken 128 azamatty qylmystyq jaýaptylyqqa tartýǵa septigin tıgizdi.
Tergeý organdary jábirlenýshilerge keltirilgen shyǵyndy azamattyq sot tártibinde «dropperlerden» óndirip alý jolyn (AK-niń 953-baby) túsindirýge baǵdarlanǵan. Osynyń nátıjesinde, byltyr 800 talap aryz boıynsha «dropperlerden» 1 mlrd tenge óndirip alyndy.
Odan qaldy, prokýratýra jalǵan qońyraýlardy dereý buǵattaý maqsatynda kıberpolısııamen, «Qazaqtelekom» AQ-men jáne ózge baılanys operatorlarymen birlesip tıisti memorandým jasady. Onyń aıasynda 19 myńnan asa alaıaqtyq qońyraýlar buǵattalyp, ınternet-alaıaqtyqta qoldanylatyn 100 «SIM-boks» qurylǵylary anyqtaldy, kúdikti adamdar, onyń ishinde shetel azamattary ustaldy.
Tergeý barysynda myńnan asa jábirlenýshiniń 1,5 mlrd teńgeden asa nesıelik bereshekterin óndirip alý ýaqytsha toqtatyldy. Buǵan qosa qarjy uıymdary azamattardyń is júzinde qatysýynsyz resimdelgen nesıeler boıynsha 100 mln tenge kólemindegi bereshekti esepten shyǵardy.
Otyrysta otandastarymyzdy, ásirese jastardy basqa bireýdiń aqshasyn jylystatý shemalaryna tartý máseleleri de sóz boldy. Jıyn qorytyndysynda birqatar usynym ázirlendi.
