Sý resýrstaryn basqarýdy retteıdi
Otyrys barysynda «Qazaqstan Respýblıkasynyń Sý kodeksi» jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine sý qoryn qorǵaý jáne paıdalaný máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly», «Jer qoınaýy jáne jer qoınaýyn paıdalaný týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń sý qoryn qorǵaý jáne paıdalaný máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrý engizý týraly», sondaı-aq «Qazaqstan Respýblıkasynyń Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodeksine sý qoryn qorǵaý jáne paıdalaný máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» ilespe zańdar eki oqylymda qaraldy. Atalǵan kodeks pen zańdar eldiń sý resýrstaryn tıimdi paıdalanýǵa, qorǵaýǵa jáne tazartýǵa baǵyttalǵan.
«Sý resýrstaryn tıimdi basqarý – elimiz úshin ózekti máseleniń biri. Bul sala memlekettiń ornyqty áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna, azyq-túlik jáne energetıka qaýipsizdigin qamtamasyz etýge tikeleı áser etedi. Osyǵan oraı Memleket basshysy sý resýrstary salasyndaǵy zańnamalyq bazany túbegeıli qaıta qaraý jáne ınstıtýsıonaldyq ortany jetildirý jóninde naqty tapsyrmalar berdi. Bul qaralǵan Sý kodeksi jáne oǵan ilespe zańdar osy tapsyrmalardy oryndaý maqsatymen ázirlendi», dedi palata tóraǵasy.
Senatorlar qaraǵan zańdar azamattardy aýyzsýmen úzdiksiz qamtamasyz etý úshin halyqtyń tirshiligin qamtamasyz etý obektileri bolyp sanalatyn ıesiz sý sharýashylyǵy qurylysjaılaryn sot olardy kommýnaldyq menshikke túsken dep tanyǵanǵa deıin ýaqytsha paıdalanýdy kózdeıdi. Sonymen qatar sý tasqyny, qurǵaqshylyq jáne olardyń teris áseriniń aldyn alýmen qosa, el ekonomıkasynyń sý sektoryn klımattyń ózgerýine beıimdeý jónindegi norma engizildi.
«Úkimet sý qaýipsizdigin qamtamasyz etý jónindegi maqsattardy, mindetter men tásilderdi aıqyndaıtyn uzaqmerzimdi arnaıy ıntegrasııalanǵan bas jospar qabyldaıdy. Zańdarda salaǵa jańa tehnologııalar men sıfrlandyrýdy engizýdi yntalandyrýǵa arnalǵan erejeler toptamasy da bar. Zańdardy qaraý barysynda senatorlar birqatar usynys aıtty. Sol arqyly sýdy paıdalaný talaptarynyń saqtalýyn memlekettik baqylaý, osy saladaǵy ruqsat berý erejeleri jáne keıbir memlekettik organdardyń ókilettikteri naqtylandy. Aldaǵy ýaqytta jańa kodeks sý resýrstaryn tıimdi paıdalanýǵa, sondaı-aq jan-jaqty oılastyrylǵan sý saıasatyn júrgizýge múmkindik beredi dep senemiz», dedi M.Áshimbaev.
Zańdardy talqylaý nátıjesinde senatorlar «Qazaqstan Respýblıkasynyń Sý kodeksin» jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine sý qoryn qorǵaý jáne paıdalaný máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» ilespe zańdy konseptýaldy turǵyda maquldap, olarǵa birqatar túzetý engizip, Májiliske qaıtardy.
Naqty aıtqanda, Senat depýtattary qoldanystaǵy zańnamany jańa Sý kodeksiniń normalarymen sáıkestendirýge jáne sý resýrstaryn qorǵaý men paıdalaný salasyndaǵy qatynastardy quqyqtyq retteýdi jetildirýge qatysty usynystar engizdi. Osyǵan baılanysty birqatar zań men kodeks ózgertýler men tolyqtyrýlarǵa ushyraıdy.
Al «Jer qoınaýy jáne jer qoınaýyn paıdalaný týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Kodeksine sý qoryn qorǵaý jáne paıdalaný máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrý engizý týraly» jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodeksine sý qoryn qorǵaý jáne paıdalaný máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» qalǵan ilespe zańdar eki oqylymda maquldandy.
Bul zańdar Kaspıı teńiziniń qazaqstandyq sektorynda kómirsýtekterdi barlaý jáne óndirý, jerasty sýlaryn barlaý jáne tartý, sondaı-aq ken izdestirý, tuz jáne emdik balshyq óndirý jónindegi operasııalardy júrgizýge ruqsat berýdi kózdeıdi. Odan bólek, Aral óńiriniń erekshe ekologııalyq mártebesin eskere otyryp, Aral teńizi sheginde jer qoınaýyn paıdalaný jónindegi operasııalardy júrgizýge tyıym salý belgilendi.
Zańsyz aktıvterdi qaıtarýǵa qosymsha tetik
Palata otyrysynda senatorlar «Táýelsiz Memleketter Dostastyǵyna qatysýshy memleketterdiń sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyldaǵy yntymaqtastyǵy týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zańdy da qarap, maquldady. Depýtattar atap ótkendeı, kelisimdi ratıfıkasııalaý zańsyz satyp alynǵan jáne elden shyǵarylǵan aktıvterdi qaıtarý boıynsha qosymsha halyqaralyq quqyqtyq tetiktiń jumys isteýin qamtamasyz etýge múmkindik beredi.
Kelisim sybaılas jemqorlyqtan túsken kiristerdi izdestirý jáne qaıtarý salasyndaǵy yntymaqtastyqty júzege asyrýdy, aqparattyq júıelerdi paıdalana otyryp sybaılas jemqorlyq qylmystar jasaǵan adamdardy ustaý jáne ustap berýdi, sondaı-aq sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımylǵa qatysatyn jeke tulǵalar men uıymdardy quqyqtyq qorǵaýdy jáne qoldaýdy qamtamasyz etýdi kózdeıtin yntymaqtastyqtyń negizgi baǵyttary men nysandaryn aıqyndaıdy.
Senat spıkeri otyrysqa qatysýshylardy jańarý men jasampazdyqtyń bastaýy bolǵan Naýryz meıramymen quttyqtap, elimizge amandyq, barsha otandasymyzǵa zor densaýlyq pen baq-bereke tiledi.
Tazyny eksporttaýǵa tyıym salý kerek
Otyrys kezinde senatorlar depýtattyq saýaldaryn joldady. Depýtat Bıbigúl Jeksenbaı qazaq tazysynyń tuqymyn saqtaý jáne qorǵaý jóninde zańnamalyq sharalar qabyldaý, sonyń ishinde ony eksporttaýǵa tyıym salý qajet ekenin aıtty. Sondaı-aq senator Tazy men Tóbet kúnin atap ótýdi qarashanyń birinshi jeksenbisine aýystyrýdy usynyp, bul data ańshylyq maýsymnyń ashylýyna sáıkes keletinin tilge tıek etti.
B.Jeksenbaı kóptegen elde ulttyq tuqymdar memlekettik qorǵaýǵa alynǵanyn, Japonııada, Túrkııada, Túrikmenstanda akıta-ıný, qanǵal, alabaı eksportyna shekteýler bar ekenin atady. Bul sharalar olardyń tazalyǵyn saqtaýǵa múmkindik beredi.
«Qazaq tazysy – halyqaralyq tizimge engen, qazaq dalasynda myńdaǵan jyl boıy qalyptasqan ıttiń erekshe tuqymy. Bul mádenı muramyz ǵana emes, sonymen qatar ulttyq ereksheliktiń mańyzdy bóligi. Búginde olardyń basqa tuqymdarmen býdandastyrý men baqylaýsyz shetelge áketilýine baılanysty taza tuqymdy tazynyń joıylý qaýpi bar. Oǵan jol bermeý úshin elimiz qatań sharalar qarastyryp, tazyny eksporttaýǵa tyıym salý, tek memlekettik organdardan arnaıy ruqsat alýyn mindetteý kerek. Buǵan qosa tuqymdy ósirý men tirkeýge baqylaýdy kúsheıtý qajet. Álemdik deńgeıde qazaq tazysyn brend retinde nasıhattaý baǵytynda dástúrli «Qansonar» halyqaralyq festıvalin ótkizip turý, Muhtar Maǵaýınniń «Tazynyń ólimi» shyǵarmasy negizinde kórkem fılm túsirýdi qarastyrǵan jón», dep atap ótti depýtat.
Bıznesti qoldaý tásilderi tıimsiz
Depýtat Lázzat Rysbekova shaǵyn jáne orta bıznesti memlekettik qoldaýdyń tásilderi men tetikteriniń eskirgenine, sondyqtan bul salany keshendi qaıta qaraý qajet ekenine nazar aýdardy. Senatordyń aıtýynsha, memlekettik qoldaý rásimderiniń tarmaqtalǵan ári kúrdeli júıesi jáne vedomstvoaralyq úılestirýdiń bolmaýy qarjy quraldarynyń shashyraýyna ákelip soǵady, sondaı-aq naryqtaǵy básekelestikti tómendetedi.
«Qazirgi ýaqytta 106 memlekettik qoldaý sharasy júzege asyp jatyr. Onyń 62-si qarjylyq, al 44-i qarjylyq emes qoldaý túrlerine jatady. Bul sharalarǵa 9 ortalyq memlekettik organ men 29 operator ákimshilik etedi. Árbir memlekettik organ óz quzyreti aıasynda bıznesti qoldaýmen aınalysady, alaıda bul salada biryńǵaı úılestirý jumysy qalyptaspaǵan. Eshbir memlekettik organ barlyq sala boıynsha qoldaý sharalarynyń tetikteri men sharttary týraly tolyq aqparatqa qol jetkize almaıdy. Túrli derekkózderden alynǵan jalpylama málimetter olardyń tıimdiligin baǵalaýdy qıyndatady», dedi senator.
Onyń aıtýynsha, memlekettik organdar arasyndaǵy úılestirýdiń joqtyǵy qarjy resýrsyn tıimsiz paıdalanýǵa ıtermelep otyr. Mysaly, 2025 jyly ishki saýda sýbektilerin qoldaýǵa 5,3 mlrd teńge bólý josparlanǵan, alaıda qatań básekelestik jaǵdaıynda mundaı sharalardyń qanshalyqty oryndy ekeni suraq týdyrady. Oǵan qosa Úkimet qarjylaı qoldaý sharalarynyń tıimdiligine tolyq taldaý júrgizgen joq, bul másele 2023 jyly kóterilgenine qaramastan, tıisti baǵalaý áli kúnge deıin jasalmaǵan. Senatordyń aıtýynsha, iske asyrylǵan baǵdarlamalardyń naqty nátıjelerin túsinbeı turyp, olardyń bızneske qanshalyqty paıda ákeletinin aıtý qıyn.
«Shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaý sharalary boıynsha biryńǵaı memlekettik saıasatty qalyptastyrý men mekemearalyq úılestirý jumystaryna jaýapty negizgi organ retinde Ulttyq ekonomıka mınıstrligin belgileý kerek. Bıznesti memlekettik qoldaý týraly barlyq aqparat biryńǵaı ortalyqta shoǵyrlanyp, keıinnen onyń tıimdiligin monıtorıngileý, taldaý jáne baǵalaý júrgizilýge tıis. Osy negizde Úkimet qoldaý sharalarynyń oryndylyǵy týraly salmaqty sheshimder qabyldaýy qajet. Sondaı-aq elimizde orta bızneske arnalǵan memlekettik qoldaý sharalarynyń is júzinde joq», dedi L.Rysbekova.
Sondaı-aq otyrys barysynda depýtat Janna Asanova «Jas maman» jobasy aıasynda 180 memlekettik kolledj qymbat ınnovasııalyq jabdyqtarmen qamtamasyz etilgenin atap ótti. Alaıda búginde «Bilim týraly» zańdaǵy jáne Úkimettiń tıisti qaýlysyndaǵy sáıkessizdikterge baılanysty bul bastama tolyq kólemde paıdalanylmaı otyr. Osyǵan baılanysty depýtat atalǵan qujattarǵa tıisti ózgerister engizýdi usyndy.
Senator Alısher Satvaldıev onkologııalyq jáne travmatologııalyq operasııalardan keıin pasıentterdi ońaltýǵa qajetti tehnologııalar men medısınalyq maqsattaǵy buıymdardyń, onyń ishinde 3D arqyly basyp shyǵarylatyn tıtannan jasalǵan súıek ımplanttarynyń jetispeýshiligin aıtyp, atalǵan máselege Úkimettiń nazaryn aýdardy. Osyǵan oraı senator olardy tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kóleminiń tizimine engizý kerektigine toqtalyp, naqty usynystaryn jetkizdi.
