Qyzyljar aýdanynyń 5,4 myń turǵyny bar 14 aýyldyq eldi mekenin aýyzsýmen qamtamasyz etýge arnalǵan «Soltústik Qazaqstan oblysy Sokolov toptyq sý qubyryn rekonstrýksııalaý, ekinshi kezek» jobasy 2018 jyly bastalǵanymen, áli kúnge aıaqtalmaǵan bolyp shyqty. Oǵan kózdelgen 5,7 mlrd teńgeniń jeti jyl ishinde ıgerilgeni – nebári 1,65 mlrd teńge ǵana.
Mine, osy sý qubyryn rekonstrýksııalaý týraly shart jasasýǵa 2021 jyly sol kezde Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligine qaraǵan Sý resýrstary komıtetiniń tóraǵasy merdiger uıymnyń ókilinen 60 mln teńgeden astam para alǵany áshkerelenip, sot úkimimen bes jylǵa bas bostandyǵynan aıyrylǵan bolatyn. Atalǵan jobanyń saǵyzdaı sozylyp ketýiniń bir sebebi osynda. Bıyl ony jalǵastyrýǵa respýblıkalyq bıýdjetten 1,3 mlrd teńge qarastyrylǵan edi. Alaıda bul qarjynyń jetkiliksizdigi týraly depýtattyq saýal joldaǵan senator Ásem Rahmetovaǵa bergen resmı jaýabynda Úkimet atalǵan jobanyń áleýmettik mańyzdylyǵy eskerile otyryp, Arnaýly memlekettik qordan qosymsha 2 mlrd teńge qarajat bólingenin málimdedi. Qazirde josparlanǵan 112 km sý taratý jelisiniń 74,6 km-i salynǵan. Voznesenka, Dýbrovnoe, Goncharovka aýyldaryna test rejiminde aýyzsý berile bastady. Vınogradovka aýylynyń turǵyndary «tirshilik nárin» kelesi jyly alýǵa tıis. Biraq bul Memleket basshysynyń óńirlerdi damytýdyń ulttyq jobasy aıasynda 2025 jyldyń sońyna deıin qalalar men aýyldardy aýyzsýmen 100% qamtamasyz etý jónindegi tapsyrmasy tolyq oryndalmaıtynyn kórsetip otyr.
Jalpy, elimizdiń sý sharýashalyǵy salasynda «saqaldy qurylystar» az emes. Munyń negizgi sebepteri – jobalyq-smetalyq qujattamalardyń sapaly ázirlenbeýi, merdiger uıymdardyń shartqa sáıkes jumystardy talapqa saı oryndamaýy, qurylys materıaldarynyń kúrt qymbattaýy. Ádili kerek, qazirgi Úkimet erterekte bastalǵan jobalardy tolyq aıaqtap, halyqty aýyzsýmen qamtamasyz etýge basa nazar aýdaryp otyr. Nátıjesinde, ótken jyly 6 óńirde – Aqmola, Almaty, Qyzylorda, Soltústik Qazaqstan, Mańǵystaý, Ulytaý oblystarynda toptyq sý qubyrlaryn salý, rekonstrýksııalaýǵa qatysty 8 joba aıaqtaldy. Bul 208 myń turǵyny bar 49 eldi mekendi taza aýyzsýmen qamtamasyz etýge múmkindik berdi. Bıyl 10 óńirde – Aqmola, Atyraý, Almaty, Qyzylorda, Mańǵystaý, Túrkistan, Qaraǵandy, Batys Qazaqstan, Soltústik Qazaqstan, Ulytaý oblystarynda toptyq sý qubyrlaryn salý, rekonstrýksııalaý boıynsha 30 joba iske asyrylyp jatyr. Sonyń segizin osy jyldyń sońyna deıin aıaqtap, 463 eldi mekendi ortalyqtandyrylǵan aýyzsý júıesine qosý josparlanǵan. Osy maqsatqa respýblıkalyq bıýdjetten 41,2 mlrd teńge jumsalady. Buǵan qosa, atalǵan jobalardy aıaqtaýǵa Arnaıy memlekettik qordan 29,5 mlrd teńge bólinip otyr.
Mysaly, qazirgi Ulytaý oblysyndaǵy Sátbaev qalasynyń, Jezdi kentiniń, ishinara Jezqazǵan qalasynyń turǵyndaryn aýyzsýmen qamtamasyz etýge budan 17 jyl buryn, ıaǵnı 2008 jyly Esqula toptyq sý qubyrynyń qurylysy jobalanyp, ony 2013 jyly iske qosý kózdelgen edi. Alaıda bul joba da sozbaqqa salynǵan. Qazir onyń barlyq negizgi sharýasy aıaqtalyp, kelesi iske qosý-jóndeý jumystaryn jyldyń jyly mezgilinde júrgizý uıǵarylyp otyr. Jobany aıaqtaý quny – 2,1 mlrd teńge, ıgerilgeni – 1,91 mlrd teńge. Nysan bıyl paıdalanýǵa berilmekshi.
Qyzylorda oblysynyń Jańaqorǵan aýdanyna qarasty 28 eldi mekendi aýyzsýmen qamtamasyz etetin Talap toptyq sý qubyrynyń qurylysy 11 jylǵa sozylǵan. Joba boıynsha barlyq jumys 2021 jyly aıaqtalyp, nysan iske qosylǵanymen, uńǵymalardyń debeti saǵatyna 60 tekshe metrdiń ornyna orta eseppen 40 tekshe metr ǵana bolǵan. Osyǵan baılanysty ol aıaqtalmaǵan qurylys dep tanylǵan. 2022 jyly bul nysan «Qazsýshar» respýblıkalyq memlekettik kásipornynyń «Syr sýy» fılıalynyń teńgerimine berilip, qajetti debetke jetý maqsatynda «Qyzylorda oblysy Jańaqorǵan aýdanyndaǵy qoldanystaǵy Talap toptyq sý qubyryn keńeıtý (5 jańa uńǵymany burǵylaý)» jańa jobasy ázirlengen. 2023 jyly qurylys jumystary bastalǵan. Jobanyń quny – 534,5 mln teńge. Bul nysan da bıyl paıdalanýǵa berilmekshi.
«Aral – Sarybulaq» toptyq sý qubyrynyń «Aral – Toqabaı – Abaı» qosý tarmaqtaryn salý jobasynyń maqsaty – Aral aýdanynyń 3 100 turǵyny bar Toqabaı, Abaı aýyldaryn aýyzsýmen qamtamasyz etý. Jobanyń quny – 8,2 mlrd teńge, ıgerilgeni – nebári 2,5 mlrd teńge. Qurylys jumystaryn jalǵastyrýǵa bıyl respýblıkalyq bıýdjetten 2 mlrd teńge, Arnaýly memlekettik qordan 3,7 mlrd teńge bólindi. Osy aýdannyń 398 turǵyny bar Aqbasty eldi mekenin aýyzsýmen qamtamasyz etý jobasynyń quny – 2,41 mlrd teńge, ıgerilgeni – 1,87 mlrd teńge. Osy jobany bıyl aıaqtaýǵa el qazynasynan 524 mln teńge qarastyryldy.
Osyndaı halyq úshin óte mańyzdy jobalardy iske asyrý keıinge qaldyryla berse, olardyń quny qymbattap, qosymsha qarjy bólýdi qajet etedi. Máselen, joǵaryda atalǵan Toqabaı aýylynda kópten beri tartylyp jatqan sý taratý qubyrynyń quny 3 mlrd teńgeden bastalyp, 9 mlrd teńgege deıin, ıaǵnı 3 ese qymbattaǵan. Sondyqtan da uzaqqa sozylyp ketken sý qubyrlarynyń qurylysyn tezdetip aıaqtaýdy Úkimet óziniń birinshi kezektegi mindeti sanap otyr.
Memleket basshysy 2023 jylǵy «Ádiletti Qazaqstannyń ekonomıkalyq baǵdary» Joldaýynda sýdyń sapasy, halyqqa qoljetimdi bolýy asa mańyzdy ekendigin aıta kelip, Sý resýrstary jáne ırrıgasııa mınıstrligin qurý týraly sheshimin jarııalaǵany málim. Sodan beri jańa memlekettik organ sý sharýashylyǵynda qordalanyp qalǵan máselelerdiń túıinderin múmkindiginshe tarqata bastady.
