El ishinde «jer jánnaty» atanyp ketken Jýalynyń tabıǵaty rasynda da ereksheligimen tánti etedi. Batyr Baýyrjannyń kindik qany tamǵan ólkege tabany tıgen týrıst bitken Berikqara shatqalyna aǵylady. Sulýlyǵy alystan kózdi arbaıtyn shatqalda joıylýǵa shaq qalǵan ósimdiktiń túr-túri samsap tur.
Mamyrajaı mamyr aıynda Berikqaraǵa bet alsańyz, saıyn dalanyń kórinisine uzaq qarap tamsanyp turatynyńyz anyq. Aýdan ortalyǵynan 30 shaqyrym qashyqtyqta ornalasqan qasıetti jerge kelgen adamdar da Berikqaranyń keremetin aıtýdan jalyqqan emes. Shatqaldaǵy tym sırek kezdesetin terekter men qyzǵaldaqtar týrısterdiń qyzyǵýshylyǵyn týdyrmaı qoımaıdy. Ásirese basqa memleketten kelgen týrıster mundaǵy qısapsyz tabıǵı baılyqqa súısine kóz tigip, kóp derekterge qanyqqysy keledi. Ony kún uzaqqa qoıatyn saýaldarynan da baıqaýǵa bolady.
Qolda bar naqty derekke sensek, el Úkimeti 2002 jyly arnaıy qaýly shyǵaryp, Berikqarany memlettik qaýmal, erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaq sanatyna jatqyzypty. Jýalylyqtardyń maqtanyshyna aınalǵan qoryqtyń jalpy aýmaǵy 17,5 gektar jerdi alyp jatyr.
О́ńirdegi eń kórikti jerlerdiń qataryna engen Berikqara shatqaly týraly aıtylatyn ańyz áńgime de az emes. Jergilikti halyq ta shatqalǵa qatysty túrli boljam aıtady. Solardyń birine qulaq túrsek, shatqaldyń aty jaýgershilik zamanmen baılanysty kórinedi. Halyqtyń aıtýynsha, shatqal yqylym zamanda jaýǵa qarsy qol bastaǵan, beıbit zamanda taý ańǵarynda eldi eginshilikke úndep aryq qazdyryp, elge sharapaty tıgen Berik esimdi kedeı jigittiń esimimen atalǵan kórinedi. Álbette, bul shatqal ataýyna qatysty aıtylatyn san túrli áńgimeniń bir nusqasy ǵana.
Birshama jyl buryn baqılyq bolǵan jergilikti qalamger Kárim Baıalıev «Jasarǵan Jambyl jerinde» atty jınaǵynda jońǵar shapqynshylyǵy kezinde dál osy shatqalda berik qamal bolǵan degendi alǵa tartady. «Shatqaldyń ataýy sol sebepti Berikqara dep atalǵan» deıdi ol ózi biletin málimetti bólisip.
Jýalylyqtar keıde tabıǵat qubylysyn da osy bir shatqalmen baılanystyrady. Máselen, kóktem, kúz mezgilinde jıi soǵatyn daýyldy jergilikti halyq «Berikqara jeli» dep atap ketken. Qoınaýy syrǵa toly shatqalǵa qatysty áńgimelerdi estigen saıyn qupııasyn asha túskiń keledi, jańa derektermen tanysýǵa beıil turasyń.
Rasynda da, Berikqara shatqalynda tabıǵat ǵajaıyptary jetkilikti. Jergilikti ólketanýshylar keltirgen derekke sensek, munda Qyzyl kitapqa engen aǵashtar men shópterdiń sırek tuqymdary bar. Jabaıy almanyń da joǵalýǵa aınalǵan sırek surpyn Berikqara shatqalynan kezdestirýge bolady. Budan bólek, munda kezdesetin Zarafshan arshasy, rechel almurty, Tıan-Shan jońyshqasy, taý saǵyzy, kók tiken, Korolkov báısheshegi, Greıg, Kaýfman qyzǵaldaǵy men Berikqara teregi kózdiń jaýyn alady.
О́lketanýshylar Jýalynyń maqtanyshyna aınalǵan Berikqara shatqalyn aıryqsha baǵalaıdy. Olardyń aıtýynsha, sırek kezdesetin terek shatqaldyń tereń túkpirinde ilgeridegideı kóp bolmasa da, azdap ushyrasady. Derekke júginsek, mundaı terek Tek AQSh shatqaldarynyń birinde ǵana bar eken.
Qalaı desek te, kórkine kóz toıatyn Berikqara shatqaly Jambyl oblysyndaǵy eń kórikti jerlerdiń sanatyna jatatyny anyq. Shatqaldaǵy tabıǵı baılyqty mamandar qaı kezde de nazardan tys qaldyrǵan emes. «Berikqaranyń tabıǵı baılyǵy – álemde sırek kezdesetin terekteri», deıdi olar. Rasynda da shatqaldaǵy tamasha kórinisti kórgen saıyn kóre bergiń keledi.
Jambyl oblysy,
Jýaly aýdany
