Senat janyndaǵy keńestiń qurylǵanyna bıyl – 17 jyl. Bıylǵy otyrysta seksııalyq jáne plenarlyq sessııalar kezinde Parlament pen máslıhat depýtattary, Úkimet músheleri, sarapshylar Memleket basshysynyń Máslıhat depýtattarynyń II respýblıkalyq forýmynda jáne Ulttyq quryltaıdyń IV otyrysynda belgilep bergen mindetterdi iske asyrý barysyn talqylady. Senatorlar men máslıhat depýtattarynyń ózara is-qımylyn odan ári jandandyrý, jergilikti ókildi organdar qyzmetiniń ózekti máselelerin sheshý jáne óńirlerdiń damýyna yqpal etýdiń mańyzy aıtyldy.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev byltyr Máslıhat depýtattarynyń ekinshi respýblıkalyq forýmynda jergilikti ókildi organdardyń aldaǵy mindetterin aıqyndady. Jergilikti jerdegi jaǵdaıdy jete biletin saıası ınstıtýt, ıaǵnı máslıhattyń abyroıy joǵarylap, bedeli bıikteı tústi. Jáne bul úrdis jalǵasyn taýyp, jyldan-jylǵa máslıhat depýtattaryna júkteler mindet te aýyrlaı túsetini anyq. Bir anyq nárse, aldaǵy ýaqytta da el damýyna serpin berý baǵytynda máslıhat depýtattary óńirdiń ekonomıkalyq saıasatyn kúsheıtýge serpin berýge tıis. Keńestiń keńeıtilgen otyrysynda bul másele de qamtyldy.
Qazaqstan – áleýmettik memleket. Demek bul saladaǵy qadaý-qadaý túıtkildi máselelerdi sheshýde máslıhat depýtattarynyń tıgizer kómegi zor. О́ńirlerge bólingen memleket qarjysynyń talan-tarajǵa, tonaýǵa túspeı tıimdi jolmen josparly jumsalýyn da qadaǵalaıtyn – máslıhat depýtattary. Memlekettik basqarýdyń ashyqtyǵy men tıimdiligin arttyrýda, saıası ınstıtýttardy damytý isine de máslıhat depýtattarynyń qosar úlesi zor.
Mundaı keńes ne úshin kerek? Eń aldymen, ózekti máseleler boıynsha tıimdi sheshimder men naqty usynystar ázirleý úshin máslıhattar men Parlament arasyndaǵy yntymaqtastyqty nyǵaıtý úshin kerek. Eldegi saıası turaqtylyq pen basqarý ınstıtýtynyń júıesin tıimdi jolmen jandandyrýda jergilikti organ – máslıhattardyń qyzmetin kúsheıtý mańyzdy. Prezıdenttiń usynǵan «Kúshti Prezıdent – Yqpaldy Parlament – Esep beretin Úkimet» úshtaǵanynyń aıasyndaǵy reformalardyń júzege asýyna da eleýli úles qosyp keledi. Endi máslıhat degen uǵymnyń aýqymy da keńeıe túsedi. Buǵan deıin tek ókiletti organ retinde aıqyndalǵan saıası ınstıtýt memlekettiń ustanymyn júzege asyrý jolynda qoǵam men bılik ortasynda altyn kópir ornatyp, keri baılanysty da qamtamasyz etýge tıis.
2022 jyly bolǵan konstıtýsııalyq reformanyń jemisi dep máslıhattardyń derbestigin arttyrýǵa negizdelgen ózgeristi aıtýǵa bolady. Reformanyń nátıjesinde máslıhattar jergilikti jerdegi máselelerdi sheshýde ókilettiligi keńeıip, tıisinshe jaýapkershiligi de joǵarylady. О́ńirlerdiń ınvestısııalyq ahýalyn jaqsartyp, áleýmettik saıasat órisine qan júgirtý, bıýdjet qarajatyn tıimdi jumsaýdy qadaǵalaý máslıhattardyń qyraǵy baqylaýynda bolýy kerek. Memlekettik organdar qyzmetiniń ashyq bolýyn qamtamasyz etip, aýyldyq aýmaqtardy damytýdaǵy ilkimdi ister máslıhattardyń strategııalyq saıasatyn kúsheıte túsedi. Senat janynan qurylǵan Máslıhattarmen ózara is-qımyl jónindegi keńestiń jumysy jandansa, Parlamenttiń óńirlermen qarym-qatynasy, baılanysy bekı túsedi. Senattaǵy «О́ńir» depýtattyq tobynyń jumysy aımaqtaǵy máselelerdi ońtaıly sheshýde de máslıhattardyń qosar úlesi zor.
Jergilikti jerdegi áleýmettik máseleler, atap aıtqanda, mektep, aýrýhana, emhana, balabaqsha syndy áleýmettik nysandardyń ýaqytynda salynyp eldiń ıgiligine berilýin máslıhat depýtattary qadaǵalap, tıisti baqylaýyn júrgizýi kerek. Jyry bitpeıtin jol máselesin de ońtaıly sheship, turǵyndardy tıtyqtatqan túıtkildiń túıinin tarqatýda da máslıhattar belsendi bolýǵa tıis.
Prezıdent tapsyrmasymen elimizde ákimderdi jergilikti jurtshylyqtyń saılaý arqyly taǵaıyndaý qarqyndy júrgizilip keledi. 2021 jyly engizilgen aýyl ákimderin tikeleı saılaý júıesi arqyly búginde 2,5 myńǵa jýyq ákim tikeleı saılaý júıesi arqyly taǵaıyndaldy. Jergilikti turǵyndar ózderi daýys berip, kóńili qalaǵan kandıdatqa senim artty. Endigi jerde ákimderdiń de quzyretin keńeıtip, jergilikti máslıhattardyń da aýqymyn ulǵaıtyp, saıası salmaǵyn arttyrý abzal. Ákimderdi saılaý arqyly taǵaıyndaý isindegi bir ilkimdilik – buryn-sońdy memlekettik qyzmette istemegen azamattar da el basqarý isine aralasty. Bızneste júrgen, basqa salada da jemisti eńbek etip kele jatqan azamattar da atqa qonyp, ákimdik laýazymdy atqarýǵa kiristi. Ádiletti Qazaqstandy qurý jolyndaǵy mańyzdy qadamnyń biri dep osy saılaý júıesin aıtýǵa bolady. Aldaǵy ýaqytta máslıhat ınstıtýty tek jergilikti jerdegi basqarý qurylymy ǵana emes, qoǵamdyq damýdyń da qozǵaýshy kúshine aınalýǵa tıis. Memlekettiń nyǵaıýyna úles qosatyn mańyzdy qadamnyń biri – máslıhattardyń áleýetin arttyrý.
Janbolat JО́RGENBAEV,
Senat depýtaty
