Erkin saýda aımaǵyn qalyptastyrady
Otyrys barysynda depýtattar «Kórsetiletin qyzmetterdiń erkin saýdasy, ınvestısııalardyń qurylýy, qyzmeti jáne júzege asyrylýy týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zańdy qarap, maquldady. Talqylaý kezinde aıtylǵandaı, kelisimdi ratıfıkasııalaý otandyq kórsetiletin qyzmetter eksportyn ártaraptandyrýdy, TMD naryqtaryndaǵy bıznestiń ustanymyn nyǵaıtýdy jáne ınvestorlarǵa qatysty táýekelderdi azaıtý úshin quqyqtyq negiz qalyptastyrýdy kózdeıdi.
«Kelisim TMD elderimen seriktestigimizdi odan ári nyǵaıtýǵa baǵyttalyp otyr. Bul qujat qyzmet kórsetý salasynda erkin saýda aımaǵyn qalyptastyrýdy kózdeıtin erejelerdi qamtıdy. Sondaı-aq taraptardyń ınvestısııalyq tartymdylyǵyn jaqsartýǵa arnalǵan normalar da bar. Jalpy, zań TMD elderi arasynda saýda-ekonomıkalyq belsendilikti arttyrýǵa jáne ózara ınvestısııalar kólemin ulǵaıtýǵa oń septigin tıgizedi dep senemiz», dedi M.Áshimbaev.
Kelisimde seriktestik naryqtarda TMD-ǵa múshe elderden kórsetiletin qyzmetterdi jetkizýshiler úshin neǵurlym tıimdi jaǵdaılar belgileý, usyný jáne qamtamasyz etý tetikteri qarastyrylǵan. Bul eksproprıasııadan qorǵaý jáne kapıtaldy erkin aýdarý kepildigin qosa alǵanda, ınvestorlar úshin quqyqtyq kepildikter jasaý máselelerin qamtıdy. Sondaı-aq qujatta ınvestısııalardy retteıtin erejelerdiń bolýy qatysýshy memleketterdiń qolaıly bıznes-ahýalyn qamtamasyz etý úshin aıtarlyqtaı yntalandyrady, oǵan qosa ınvestısııalardy qorǵaý men kótermeleý týraly qoldanystaǵy ekijaqty kelisimderdi damytýǵa jol ashady.
Áýe bıletteriniń quny nege qymbat?
Palata otyrysynda senatorlar ózderiniń depýtattyq saýaldaryn da joldady. Depýtat Súıindik Aldashev Premer-mınıstrge joldaǵan depýtattyq saýalynda elimizdegi azamattyq avıasııanyń problemalary týraly jarııa etti. Onyń aıtýynsha, sáýir aıynyń basynda Ekonomıkalyq saıasat, ınnovasııalyq damý jáne kásipkerlik komıtetiniń músheleri dóńgelek ústel ótkizip, saladaǵy negizgi máselelerdi talqylaǵan. Birinshiden, bul – avıasııalyq otynnyń jetispeýshiligi. Otandyq munaı óńdeý zaýyttary ósip kele jatqan suranysty jaba almaıdy jáne aıyrmashylyqty ımporttan alýǵa týra keledi. Qazirdiń ózinde otyn tapshylyǵy shamamen 237 myń tonnany qurap otyr. 2030 jylǵa qaraı bul tapshylyq 550 myń tonnaǵa jetedi dep boljanýda.
Otandastarymyzdy áýe bıletteriniń baǵasy da alańdatyp tur. Depýtat atap ótkendeı, bılet qunynyń 36,5%-yn otyn alyp otyr. Tehnıkalyq qyzmet kórsetý – 14,9%, áýejaıǵa qyzmet kórsetý – 10,7% jáne jolaýshylarǵa qyzmet kórsetý – 6,1%. Sonymen qatar janarmaı naryǵyna eshkim kire almaıdy, ashyq emes.
«Avıaotyndy satýdan túsken kiris áýejaılardaǵy kiristiń negizgi bóligin quraıdy. Basqa oıynshylardyń osy ınfraqurylymǵa qol jetkizýine múddeli emes áýejaılar bar. Bul avıakompanııalar úshin otynnyń joǵary qunynyń sebebi jáne nátıjesinde áýe bıletteriniń qunyna áser etedi. О́kinishke qaraı, búginde avıaotyndy satý men onyń baǵasyn belgileýdiń ashyq tetigi joq, sondaı-aq memlekettik organdardyń bul máseleni retteýge biryńǵaı kózqarasy joq», dedi S.Aldashev.
Senator áýejaılardy damytýǵa júıeli kózqarastyń joqtyǵyna da toqtaldy. Olardyń kópshiligi jergilikti bıýdjetterden qarjylandyrylady jáne shyǵynǵa ushyraıdy. Infraqurylym tozǵan, jabdyq eskirgen jáne áýejaılardyń jartysy shuǵyl jóndeýdi qajet etedi.
«Otandyq azamattyq avıasııany basqarýdyń tıimdi ońtaıly úlgisin ázirleýdi usynamyz. Eldegi munaı óńdeý zaýyttarynda óndiristi ulǵaıtý máselesin sheshý kerek. Avıakompanııany avıaotynmen qamtamasyz etý jóninde biryńǵaı júıeli tásilder ázirleý qajet. Áýejaılar beıindi emes qyzmet túrlerin qospaǵanda, negizgi qyzmet túrine nazar aýdarýy kerek. Osy salanyń ınvestısııalyq tartymdylyǵyn arttyrý jónindegi jumysty jandandyrý, áýejaılardyń qyzmetine ınvestorlardy tartý jónindegi ońtaıly tetikterdi ázirleý mańyzdy», dedi senator.
Plastık qaldyqtardyń 10%-y ǵana qaıta óńdeledi
Elimizde qorshaǵan ortanyń plastıkalyq qaldyqtarmen lastanýy máselesiniń ótkir kúıinde turǵany senator Olga Býlavkınanyń Premer-mınıstrge joldaǵan depýtattyq saýalyna arqaý boldy. Eldiń 2060 jylǵa qaraı kómirtegi beıtaraptyǵyna qol jetkizý jónindegi mindettemelerine qaramastan, plastıkti qaıta óńdeý ınfraqurylymy áli de jetkiliksiz, al halyqtyń ekologııalyq mádenıet deńgeıi tómen.
«Bólek jınaý ınfraqurylymynyń joqtyǵy jáne halyqtyń ekologııalyq mádenıetiniń tómendigi saldarynan plastıkalyq qaldyqtardyń tek 10%-y suryptalyp, qaıta óńdeledi. Qalǵany qoqys polıgondaryna ketip, jaǵylǵanda metan men basqa da zııandy gazdardy bóledi. Zamanaýı tehnologııalardy engizýdiń qymbattyǵy men qaıta óńdeý salasyna ınvestısııa tapshylyǵy bul baǵyttyń damýyn tejep, polıgondardyń kóbeıýine ákelip otyr», dedi senator.
Depýtat sonymen qatar plastıkalyq buıymdarǵa arnalǵan memlekettik standarttardyń eskirgenin, mıkroplastıkke qatysty eleýli qaýipter baryn atap ótti. Onyń aıtýynsha, túrli plastık túrlerin óndirý kezinde 4 myńǵa jýyq hımııalyq zat qoldanylýy múmkin, olardyń shamamen 600-i adam densaýlyǵyna qaýipti. О́z úndeýinde senator bul máselelerdi sheshýge keshendi kózqaras usyndy. Atap aıtqanda, ekolog Evgenıı Muhamedjanovtyń bastamasymen júzege asyrylyp jatqan «ECONetwork» jobasynyń tájirıbesin keńinen engizý, sondaı-aq Dáýlet Serikbaev atyndaǵy ShQTÝ stýdenttik startaptarynyń úlgisin qoldaný qajettigin atap ótti.
«Plastık óńdeýshiler úshin salyqty azaıtýǵa baǵyttalǵan memlekettik qoldaý sharalaryn, sýbsıdııalar men «jasyl» granttardy, sondaı-aq óndirýshilerdiń keńeıtilgen jaýapkershiligin qarastyratyn arnaıy baǵdarlama ázirleý qajet. Buǵan qosa bıznes pen «jasyl» ınvestısııalardy tartýǵa basymdyq berý kerek. «ECO Network» pen Dáýlet Serikbaev atyndaǵy ShQTÝ-dyń tájirıbesi negizinde halyqtyń ekosanasyn arttyrý jáne qaldyqtar paıda bolatyn jerde az kólemdegi plastıkti qaıta óńdeýge arnalǵan shaǵyn jelilerdi qurý jónindegi tabysty jobalar men stýdenttik startaptardy keńinen engizý mańyzdy», dep usynys bildirdi O.Býlavkına.
