600 jyldan astam tarıhy bar kesene esigi Qazandyqtyń bas zaly men Qoja Ahmet Iаsaýıdiń beıitin bólip turǵan, erekshe mánge ıe, ásem bezendirilgen. Esikke buryn-sońdy ǵylymı-zertteý jumystary júrgizilmegen.
Qalpyna keltirý jumystary barysynda anyqtalǵanyndaı, jaryqtar men deformasııa saldarynan aǵashtar ydyraı bastaǵan. Sonymen qatar, esik beti ábden lastanǵan, kir, maı, jelimmen jabylǵan. Bir kezderi adamdar ony jaqsyraq etip kórsetý úshin ár túrli materıaldardy paıdalǵanǵany málim boldy. Qalpyna keltirý jumystary dalalyq zertteýler, esepteý júıelerin qoldaný, rentgen sáýleleri, zerthanalyq zertteýler, túrli mamandardy tartý arqyly neıtrondyq tomografııa sııaqty kóptegen salalardy qamtyǵan.
Esiktegi oıyqtarda ár túrli materıaldardan jasalǵan (súıek, qalaıy, aǵashtyń birneshe túri) túrli elementter ornatylǵan. Bir qyzyǵy, aǵashtyń Afrıka men Qıyr shyǵysta kezdesetin túrleri bar. Degenmen, esiktiń negizgi qańqasy jańǵaq aǵashynan jasalǵan. Tipti altynǵa teńestiriletin materıaldardan jasalǵan kiristirýler de bar. Oıýdyń ózi óte kúrdeli jáne kóp deńgeıli bolyp kelgen. Esiktiń birtegis bolýy úshin kúrishten jasalǵan jelimdi paıdalanǵan. Zerthana qyzmetkerleriniń aıtýynsha, kóne jádigerdiń aǵash qurylymynda sańylaýlar paıda bolyp, tyrnaq izderi men termıttiń zaqymdalýy anyqtalǵan.
Taqtalardy biriktiretin metall taqtalardy zertteý úshin ǵalymdar Almaty mańynda ornalasqan Iаdrolyq fızıka ınstıtýtynyń qondyrǵylaryn paıdalanady. Iаdrolyq fızıka ınstıtýtynda júrgizilgen rentgendik zertteý nátıjesi ishinde kúmis pen altyn órnektermen jasalǵan arab jazýlary bar ekenin kórsetti. Qalpyna keltirý toby esikti Kesenedegi ornyna qaıtarmaı, murajaıǵa berýdi usyndy. Qazirgi tańda Qabirhana bólmesiniń esigi Áziret-Sultan Ulttyq tarıhı-mádenı mýzeı qoryǵynyń bas keńsesindegi kóne jádigerler mýzeıine qoıyldy. Endi qundy jádigerdegi arab jazýlarymen órnektelip jazylǵan kóne murany zertteý jumysy Iаsaýıtaný ǵylymı Ortalyǵy ǵalymdarynyń nazarynda bolady.
Á.BILDEBEKOVA, Áziret-Sultan
Ulttyq tarıhı-mádenı mýzeı qoryǵy
«Iаsaýıtaný» ǵylymı ortalyǵynyń
aǵa ǵylymı qyzmetkeri
