Shakarim University tórinde qazaq jylqysynyń tarıhy tóńireginde alǵash ret halyqaralyq aýqymda jıyn boldy. Qazaq elimen men Qytaıdyń jetekshi ǵalymdary, aýylsharýashylyq ýnıversıtetteri men ǵylymı-zertteý ınstıtýttarynyń ókilderi bas qosqan kongresste jylqy sharýashylyǵy týraly ult pen adamzat turǵysynan zerdelenip, salanyń ǵylymı, mádenı jáne ekonomıkalyq negizderi bezbendeldi.
«Bul is-shara Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń agrarlyq ǵylymdy jańǵyrtý jáne genetıkalyq qordy saqtaý týraly strategııalyq tapsyrmasyna sáıkes, uıymdastyrylyp otyr. Qazaq jylqysy – kóshpendi ulttyń ómir súrý formasyn saqtap qalǵan tutas bir órkenıettik fenomen», deıdi uıymdastyrýshylar.
Olardyń aıtýynsha, qazaq jylqysy – ǵasyrlar boıy tabıǵı suryptalýdan ótken, jyldyń tórt mezgilinde jaıylym da júretin tózimdi janýar. Ǵalymdar ony tek et ónim ǵana emes, mádenı kod retinde qarastyrý kerektigin aıtady.
«Biz jylqy sharýashylyǵyna jaı agrarlyq sala retinde qaramaımyz. Bul – ulttyq bolmystyń, mádenıettiń, dástúrdiń, tipti azyq-túlik qaýipsizdiginiń negizgi tirekteriniń biri. Osy kongress arqyly biz qytaılyq áriptestermen birge jylqy ósirýdiń bolashaǵyna, ony eksport, seleksııa, reprodýksııa, bilim berý, ǵylymı zertteý jáne ulttyq brend retinde damytýǵa qatysty ortaq paıym qalyptastyrdyq. Bul – strategııalyq deńgeıdegi kelisim. Bul – naqty jospar. Endigi kezekte, biz osy baǵytta úzdiksiz jumys isteýge daıynbyz», deıdi Shakarim University rektory Dýman Orynbekov.
Al Qytaı eliniń Aýyl sharýashylyǵy ýnıversıtetiniń professory Shen Mınzen Abaı oblysyndaǵy Besqaraǵaı aýdanynda ornalasqan asyl tuqymdy sharýashylyqtarǵa baryp, jaby jáne muǵaljar jylqylarynyń jergilikti tıpterimen tanysty.
«Biz bul jerden erekshe seleksııa jumysynyń nátıjesin kórdik. «Besqaraǵaı» tıpiniń qalyptasýy kezdeısoq emes – bul kóp jylǵy ǵylymı izdenisterdiń, genetıkalyq materıalmen muqııat jumystyń nátıjesi. Men kórgen jylqylardyń shabysy, dene bitimi, tózimdiligi erekshe áser qaldyrdy. Bul – naǵyz ulttyq tuqym. Qytaı men Qazaqstan reprodýksııa salalarynda kúsh biriktirse, jylqy sharýashylyǵy tek agrarlyq baǵyt emes, bolashaǵy zor ónerkásip salasyna aınalýy múmkin», deıdi ol.
Professor Shen Mınzen sondaı-aq bul salada ǵylym men tájirıbeniń ajyramas birligin aıta kele, Shakarim University-de bastalyp jatqan jumystardyń júıeliligine oń baǵa berdi.
Kongress nátıjesinde 2025-2027 jyldarǵa arnalǵan basym baǵyttar qamtylǵan arnaıy rezolıýsııa qabyldandy. Qujatta birqatar naqty mindetter kórsetilgen. Atap aıtqanda, Shakarim University bazasynda jylqy sharýashylyǵy boıynsha ǵylymı-ınnovasııalyq ortalyq qurý – onyń quramynda jylqy genetıkasy men reprodýksııasy zerthanasy, oqý-tájirıbelik ferma ashý, jaby jáne muǵaljar tuqymdaryn seleksııalaý jónindegi ulttyq baǵdarlama ázirleý, ulttyq sıfrlyq reestr men asyl tuqymdy jylqylardyń biryńǵaı derekter bazasyn qalyptastyrý, jastarǵa arnalǵan arnaıy bilim berý baǵdarlamalaryn iske qosý, halyqaralyq seriktestik jobalardy júıeli túrde damytý bolyp otyr.
Buǵan qosa Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligine joldanǵan arnaıy úndeýde jylqy sharýashylyǵy jónindegi ulttyq baǵdarlamaǵa resmı memlekettik mártebe berý, ýnıversıtetter men ǵylymı-zertteý ınstıtýttary janynda tuqymdardyń genetıkalyq monıtorıngin júıeli júrgizý, sondaı-aq Shakarim University-di elimizdiń shyǵysyndaǵy jylqy sharýashylyǵy boıynsha ǵylymı hab retinde resmı taný usynyldy.
Kongress sońynda qatysýshylar bir aýyzdan qazaq jylqysynyń genetıkalyq murasyn saqtaý men nyǵaıtýǵa, jylqy sharýashylyǵyn ǵylym, bıznes jáne mádenıet retinde damytýǵa, onyń bedelin kóterýge, ári osy salany ilgerilete alatyn jańa býyn mamandaryn daıyndaýǵa jaýapkershilik alatynyn málimdedi.
Abaı oblysy
