Qys boıy aq qar tumshalaǵan keleńsiz kórinis kóktem shyqqaly jarııaǵa shyqty. Ánsheıinde saf aýasyn aıtyp, tabıǵı sulýlyǵyn jyrlap, keýde qaqqanymyzben, kóz aldyńdy kireýkeleıtin keleńsizdik kilkip tur. Máseleniń mánisin sál ǵana taratyp aıtaıyq.
О́ńirde qatty turmystyq qaldyqtar tógiletin 130 jer ýchaskesi rásimdelgenimen, onyń 25-inde ǵana ruqsat etilgen qujattary bar bolyp shyqty. Eger Kókshetaý men Qorǵaljynnyń arasyndaǵy keń kósilgen dalada 617 eldi meken bar ekenin eskerseńiz, zańdy qoqys polıgondary nebári 19,2% shamasynda ǵana. Osy arada naqty derek keltire ketelik.
«Qazaqstan ǵarysh sapary» ulttyq kompanııasynyń júrgizgen monıtorınginiń málimetin taldap, aqyl tarazysyna salsańyz, ımanymyz qasym bolady. 2023 jyly óńirde 739 ruqsat etilmegen qoqys úıindisi anyqtalǵan. Ár aýyldyń irgesinde bir-birden, keıbireýinde ekeýden. Másele osy kúıinde qala berse, ekologııalyq jaǵdaıdyń ýshyǵary sózsiz. Qara qarǵanyń mıy qaınaıtyn shildeniń ystyǵynda bar qoqys shirip, sasyp, tóńirekti tegis bylǵaıtyny daýsyz. Bir jaqsysy, 631-i joıylypty. Málimet boıynsha solaı. Tek oblys ortalyǵynyń ózinde ǵaryshtan túsirilgen sýretterdiń negizinde 96 qoqys úıindisi anyqtalǵan. Janashyr kózi kóp qala mańyndaǵy ahýal osyndaı bolǵanda, ıt arqasy qııandaǵy aýyldaǵy jaǵdaı aıtpasa da túsinikti.
Bestóbe kentinde alty myńǵa jýyq adam tútin tútetip otyr. Bestóbeniń baǵy qaıtqaly qashan? Jumyssyzdyq jaılaǵan eldi mekendegi ekologııalyq jaǵdaı tipti qıyndaı túsken. Ken ornynan shyǵarylǵan qoqys taý-teńiz. Ol az bolǵandaı, maldyń qorymy men qoqys polıgony múlde joq. Byltyrǵy jutta, bıylǵy kóktemgi qyzyl sý júrgen kezde qyrýar mal qyryldy. О́lekseleri ár tóbeniń astynda jatyr. Aýyldyń tórt qubylasyn tegis qobarsyǵan qoqys basty deýge bolady. Jyljı-jyljı eldiń irgesine de jetipti. Zańdastyrylǵan mal qorymy bolmaǵandyqtan, malsaq qaýym aram ólgen maldaryn dalaǵa tastap ketýge májbúr. Bul másele búgin ǵana týyndap otyrǵan joq, áldeneshe jyl boıy osylaı. Jergilikti turǵyndar jyl saıyn ákimderdiń esepti kezdesýlerinde jan alqymdarynan alǵan jaısyz máseleni kóterip-aq júr. Biraq estir qulaq joq. Estir qulaq bolǵanymen, halyqtyń janaıqaıyn túsinip, bir sheshimge keler emes. Bar bolǵany qurǵaq ýáde.
– Osy másele týraly talaı esikti qaqtym. Áıtse de esh nátıje joq, – deıdi Bektóbe kentiniń turǵyny Nıkolaı Katchıev. – Bireýler ólekseni or qazyp kómip tastaýǵa bolady deıdi. Biraq bul áreket óreskel zań buzýshylyq bolyp esepteledi. Ákimshilik jaýapkershilikke tartylady. Eń basty sebep, zańdastyrylǵan qoqys polıgonynyń bolmaýy. Qaraýsyz mal kenttiń ishinde de tolyp júredi. Qoqys konteınerlerin súzip qulatyp, shashyp-tógip ketedi. Baǵymdaǵy mal ıesiz bolǵannan keıin kent ishin kógaldandyrý da múmkin bolmaı otyr. Shóp ekseń jep, gúl ekseń basyp qurtady. Oblystyq ekologııa departamentiniń basshylaryna, malsaq qaýymǵa, quzyrly organdarǵa shaǵym túsirgenimizben esh nátıje joq.
Kent ákimshiligi bolsa mal ólekseleri zańdastyrylmaǵan mal qorymyna tastalatynyn aıtyp otyr. Bıotermııalyq shuńqyr. Keıin Stepnogor qalasynyń veterınarııa stansasy ókilderimen birlesip ólekselerdi órttep jiberedi eken. Qoldan keletin bar amal – zańsyz qoqys polıgonynyń aınalasyn topyraqpen kóterip, kózden kólegeıleý.
Oblystyq veterınarııa basqarmasynyń málimdeýine qaraǵanda, mal qorymynyń jobalyq-smetalyq qujaty ázirlenip jatyr. Jalpy quny 58,270 mıllıon teńge bolatyn jobanyń qujattary daıyndalǵan. Bıýdjettik ótinim ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý basqarmasyna joldanǵan. Bestóbe kentindegi maldyń ólekseleri boıynsha veterınarlyq qyzmet jergilikti aýyldyq okrýg ákimdigimen birlese otyryp 20 bas qara maldy, 10 bas qoı-eshkini, 16 bas jylqyny kómgen kórinedi.
– Bul máseleni bilemiz. Tıisti organdarǵa hat joldandy. Qoqys polıgondary men abattandyrý jumysy jergilikti atqarýshy organdardyń enshisindegi dúnıe. Ekologııalyq Kodekstiń 365-baby boıynsha tolyqtaı quzyrettilik jergilikti atqarýshy organdarǵa berilgen, – deıdi oblystyq ekologııa departamentiniń basshysy Maǵzum Kúkimbaev.
Másele sheshilgenshe óńirdegi qanshama jurt ólekseniń qolqańdy qabatyn kúlimsi ısin jutyp kún kóretin bolyp tur. Buralqy ıt jep, masa-shybyn juqpaly aýrý taratpasyn deńiz.
Aqmola oblysy
